પાટણના ગોધાણા ગામમાં ગુજરાતી નૂતન વર્ષે ગાયો દોડાવવાની અનોખી પરંપરા ઉજવાઈ

ગુજરાતના પાટણ જિલ્લાના વઢિયાર વિસ્તારમાં આવેલા ગોધાણા ગામમાં ગુજરાતી નૂતન વર્ષના અવસરે વર્ષો જૂની અને અત્યંત અનોખી પરંપરા ખૂબ જ ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવી હતી. આ પરંપરા મુજબ, બેસ્ટા વર્ષના દિવસે ગામના તમામ પશુધન, ખાસ કરીને ગાયોને એક જગ્યાએ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે ગામના લોકો દ્વારા ગાયોનું પૂજન કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેમને ગામની બહારના વિસ્તારમાં આવેલા ખેતરો તરફ દોડાવવામાં આવે છે.

આજતકના અહેવાલ મુજબ, જ્યારે ગાયો એકસાથે દોડે છે ત્યારે જમીન પરથી ધૂળનો મોટો ગુબાર ઉઠે છે. ગોધાણા ગામના ગ્રામજનો આ ઉડતી ધૂળને અત્યંત શુભ માને છે. તેઓ આ ધૂળને ગૌમાતાના આશીર્વાદ તરીકે સ્વીકારે છે અને તેને પોતાના કપાળ પર લગાવે છે. આ અનોખી પરંપરા દ્વારા ગામના લોકો નવા વર્ષની શરૂઆત ગૌસેવા અને સામૂહિક ઉત્સવના માહોલ સાથે કરે છે.

આ આયોજન દરમિયાન વઢિયાર વિસ્તારના ગોધાણા ગામમાં બેસ્ટા વર્ષના દિવસે ગ્રામજનોએ ગામના તમામ ગૌધનને એક સ્થાને ભેગા કર્યા હતા. આ પ્રસંગે ભરવાડ સમાજના યુવાનોએ ગાયોને સજાવી હતી. ત્યારબાદ, ગૌમાતાના જયઘોષ અને ઉમંગ વચ્ચે ગામના બહારના વિસ્તારમાં ગાયોનું વિધિવત પૂજન કરવામાં આવ્યું હતું. પૂજનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ, ગ્વાલાઓએ તમામ ગાયોને એકસાથે દોડાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. ગાયોના દોડવાથી જમીન પર ધૂળ ઉડી હતી, જેને ગ્રામજનોએ શુભ શુકન માનીને પોતાના માથા પર લગાવી હતી. દોડ પૂર્ણ થયા બાદ, તમામ ગાયોને પ્રેમપૂર્વક લીલો ચારો ખવડાવવામાં આવ્યો હતો.

આ પરંપરાની શરૂઆત પાછળ રહેલી ઐતિહાસિક અને સામાજિક કથા વિશે ગામના સ્થાનિક અગ્રણી હીરાભાઈ ખોડાભાઈ જાદવે માહિતી આપી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જૂના સમયમાં દિવાળીના તહેવારો દરમિયાન ગ્રામજનો વિવિધ ઉત્સવો અને ઉજવણીઓમાં વ્યસ્ત રહેતા હતા. આ કારણોસર, પશુઓને ચરાવવા માટે બહાર લઈ જવા મુશ્કેલ બનતું હતું. આવી પરિસ્થિતિમાં, બેસ્ટા વર્ષના દિવસે ખેડૂતો પુણ્ય કમાવવાના ઉદ્દેશ્યથી પોતાના ખેતરોમાં ઉભેલી લીલી ઘાસચારો ગાયો માટે દાન કરતા હતા. આ પરંપરાના ભાગરૂપે, આખા ગામની ગાયોને મેદાનમાં એકત્ર કરી તેમનું પૂજન કરવામાં આવતું હતું અને ત્યારબાદ તેમને દોડાવતા ખેતરો તરફ લઈ જવામાં આવતી હતી. સમય જતાં, આ પ્રથા ગામની એક મહત્વપૂર્ણ પરંપરા બની ગઈ.

ગામના અન્ય એક અગ્રણી ભારમલભાઈ હેમાભાઈ જાદવે જણાવ્યું હતું કે, આ પરંપરા અનેક પેઢીઓથી ચાલી આવે છે. ગામના યુવાનો પણ આ વિરાસતને પૂરા ઉત્સાહ સાથે આગળ વધારી રહ્યા છે. આ દિવસ પર ગામના તમામ લોકો મેદાનમાં એકઠા થાય છે અને પરસ્પર ભાઈચારાની ભાવના સાથે નૂતન વર્ષની ઉજવણી કરે છે. ભારમલભાઈના જણાવ્યા મુજબ, અગાઉ વઢિયાર વિસ્તારના ઘણા ગામોમાં આ પરંપરા પ્રચલિત હતી, પરંતુ હવે ગોધાણા સહિતના માત્ર કેટલાક ગામોમાં જ આ લોકપરંપરા હજુ પણ જીવંત છે.

આ સમગ્ર કાર્યક્રમમાં ગામના લોકોની સહભાગીતા અને પશુઓ પ્રત્યેનો તેમનો પ્રેમ સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યો હતો. ગાયોને સજાવવાથી લઈને તેમને લીલો ચારો ખવડાવવા સુધીની તમામ પ્રક્રિયામાં ગ્રામજનો જોડાયેલા હતા. આ પરંપરા માત્ર ધાર્મિક માન્યતા નથી, પરંતુ તે ગામના લોકોના સામૂહિક સમન્વય અને પરસ્પર પ્રેમનું પ્રતીક પણ છે. બેસ્ટા વર્ષના દિવસે કરવામાં આવતી આ ગૌ-દોડ દ્વારા ગામના લોકો પ્રકૃતિ અને પશુધન સાથેના પોતાના અતૂટ સંબંધોને તાજા કરે છે.

આજતકના અહેવાલ મુજબ, આ પરંપરામાં ખાસ કરીને ભરવાડ સમાજના યુવાનોની ભૂમિકા મહત્વની રહી હતી, જેમણે ગાયોના શણગાર અને વ્યવસ્થામાં સક્રિય ફાળો આપ્યો હતો. ગામના વડીલો દ્વારા આ પરંપરાનું મહત્વ નવી પેઢીને સમજાવવામાં આવે છે, જેથી ભવિષ્યમાં પણ આ સાંસ્કૃતિક વારસો જળવાઈ રહે. ગાયોના દોડવાથી ઉડતી ધૂળને આશીર્વાદ માનવાની આ માન્યતા ગોધાણા ગામની આગવી ઓળખ બની ગઈ છે. આ રીતે, ગોધાણા ગામમાં નૂતન વર્ષની શરૂઆત ગૌ-પૂજન, સામૂહિક ઉત્સવ અને પરંપરાના પાલન સાથે કરવામાં આવી હતી.