મુખ્યમંત્રી પ્રમોદ સાવંતે પશ્ચિમ ઘાટના ૧૫૩ લોહ અયસ્ક ખનિજ લીઝ ફરી શરૂ કરવાની માંગ કરી

ગોવાના મુખ્યમંત્રી પ્રમોદ સાવંતે પશ્ચિમ ઘાટના પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં આવેલા ૧૫૩ લોહ અયસ્ક ખનિજ લીઝને ફરીથી શરૂ કરવાની માંગ કરી છે. ગુરુવારે ગોવામાં યોજાયેલી ખનિજ અને કોલસા ક્ષેત્રના સુધારા પરના ચોથા ખનિજ મંત્રીઓના કોન્ફરન્સમાં તેમણે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. સાવંતે જણાવ્યું હતું કે, વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન અને લાગુ કાયદાકીય પ્રક્રિયાના આધારે આ વિસ્તારો સહિતના કેટલાક ગામોની સમીક્ષા કરવામાં આવે, જેથી પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ સ્થળોનું રક્ષણ કરવાની સાથે યોગ્ય ખનિજ સંસાધનોની હરાજી પર વિચાર કરી શકાય.

હરિયાણવી અને પર્યાવરણીય કાયદાઓના સંદર્ભમાં મુખ્યમંત્રીએ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ અને વન મંત્રાલય પાસેથી ઉકેલ માંગ્યો છે. તેમણે ખાસ કરીને વન જમીન સાથે જોડાયેલા બ્લોક્સ માટે વળતરરૂપી વનીકરણ (compensatory afforestation) માટે જમીનની ઉપલબ્ધતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સાવંતે ઉમેર્યું કે ગોવામાં આ હેતુ માટે મર્યાદિત જમીન ઉપલબ્ધ છે, તેથી મંત્રાલયના માર્ગદર્શિકા દ્વારા હાલના વન અને પર્યાવરણીય કાયદાઓની અંદર કોઈ ઉકેલ મળે તેવી આશા છે.

હાલમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે પશ્ચિમ ઘાટના પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ તરીકે કામચલાઉ રીતે ઓળખાયેલા વિસ્તારોમાં ખનિજ લીઝ રદ કરી દીધી છે. કેન્દ્રીય પર્યાવરણ અને વન મંત્રાલય દ્વારા આ વિસ્તારોની સ્થિતિ અંગે અનિશ્ચિતતા હોવાને કારણે ગોવા હજુ સુધી આ ગામોમાં લીઝની હરાજી કરી શક્યું નથી.

ખનન ક્ષેત્રની વર્તમાન સ્થિતિ વિશે માહિતી આપતા સાવંતે જણાવ્યું કે, રાજ્યમાં અત્યાર સુધી ૧૭ મિનરલ બ્લોક્સની હરાજી કરવામાં આવી છે, જેમાંથી ૬ કાર્યરત છે. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી વાર્ષિક ૨૦ મિલિયન ટન ઉત્પાદન મર્યાદા સામે હાલમાં વાર્ષિક ઉત્પાદન આશરે ૧૯.૧૫ મિલિયન ટન સુધી પહોંચ્યું છે. મુખ્યમંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, બ્લોક અને ડમ્પ માઇનિંગ તેની પૂર્ણ ક્ષમતાએ પહોંચતા વાર્ષિક ₹ ૪,૦૦૦ કરોડની આવક પેદા કરશે અને ૪,૦૦૦ થી ૫,૦૦૦ લોકો માટે રોજગારીની તકો ઊભી થશે.

બીજી તરફ, પર્યાવરણીય કાર્યકર રમેશ ગૌન્સે મુખ્યમંત્રીના આ નિવેદન પર આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો છે. હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, ગૌન્સે કહ્યું કે મુખ્યમંત્રી સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં નવી ખાણો ખોલવાની ઈચ્છા રાખે છે, પરંતુ જે ખાણો પહેલેથી ખુલ્લી છે ત્યાં પ્રતિબંધ પહેલા જેવી જ સ્થિતિ છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ત્યાં કોઈ મોનિટરિંગ નથી અને પ્રદૂષણ સામે લોકોએ રસ્તા પર ઉતરીને વિરોધ કરવો પડે છે. ગૌન્સે વધુમાં જણાવ્યું કે, આગામી ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને ખનન પર નિર્ભર લોકોને આશા આપવા માટે મુખ્યમંત્રી આ જાહેરાતો કરી રહ્યા હોય તેમ જણાય છે.

આ ટીકાઓના જવાબમાં પ્રમોદ સાવંતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર પર્યાવરણીય કાયદા અથવા નિર્ધારિત ખનન શરતોના કોઈપણ ઉલ્લંઘનને સહન કરશે નહીં. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે દરેક ઓપરેટરે પર્યાવરણીય મંજૂરી, માન્ય માઇનિંગ પ્લાન અને તમામ વૈધાનિક સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. તેમણે ઉમેર્યું કે વન, નદીઓ, જૈવવિવિધતા અને ખનન વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે સમાધાન કરવામાં આવશે નહીં અને ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. તેમણે પર્યાવરણીય શરતોના કડક પાલન સાથે જવાબદાર ખનનનું સ્વાગત કર્યું છે.

ઐતિહાસિક સંદર્ભમાં જોઈએ તો, ૨૦૦૬ થી ૨૦૧૨ દરમિયાન ખનન ઉદ્યોગના તેજ ગતિના સમયમાં, જે મુખ્યત્વે ચીનની માંગને કારણે હતું, ગોવામાં ૧૨૭ કાર્યરત ખનિજ લીઝ હતી અને કામગીરી બંધ થતા પહેલા ૫૪ મિલિયન ટન ઉત્પાદન થયું હતું.