મહારાષ્ટ્રના સોલાપુરમાં ₹૧.૫ લાખ કરોડના AI ડેટા સેન્ટર અને સોલર હબનો પ્રસ્તાવ

મહારાષ્ટ્રના સોલાપુર જિલ્લામાં ₹૧.૫ લાખ કરોડના ખર્ચે એક વિશાળ AI ડેટા સેન્ટર અને સોલર હબ પ્રોજેક્ટ પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યો છે. આ મેગા પ્રોજેક્ટ દ્વારા વિસ્તારની તસવીર બદલાશે અને આશરે ૪૦,૦૦૦ લોકોને રોજગારી મળશે તેવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટને લઈને ઉદભવેલી ચર્ચાઓ વચ્ચે જિલ્લા વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ યોજના માટે કોઈ પણ ખાલસ ખાનગી જમીનનું સંપાદન કરવામાં આવશે નહીં.

એનડીટીવીના અહેવાલ મુજબ, આ પ્રોજેક્ટ સોલાપુરના ઉજાણી ડેમ વિસ્તારમાં અમલીકૃત કરવાનું આયોજન છે. જોકે, આ પ્રોજેક્ટને લઈને સ્થાનિક ખેડૂતો, માછીમારો અને રાજકીય નેતાઓ દ્વારા ભારે વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. વિરોધ કરનારાઓએ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે આવા વિશાળ પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાનિક સંસાધનોનો વધુ પડતો વપરાશ કરશે. ખાસ કરીને પાણી અને વીજળી જેવા મહત્વના સંસાધનો પર તેની અસર પડશે તેવી આશંકા હતી. કેટલાક ટીકાકારોએ આ પહેલને "પ્રદૂષણ સંસ્થાનવાદ" (pollution colonialism) તરીકે ઓળખાવી હતી, જેમાં તેમનો આરોપ હતો કે હાઇ-ટેક હબ્સ સ્થાનિક પાણી અને વીજળીનો વપરાશ કરશે પરંતુ નજીકના ગામોને તેનાથી બહુ ઓછો ફાયદો થશે.

રાજકીય સ્તરે પણ આ મુદ્દે ગરમાવો આવ્યો હતો. એનસીપી (એસપી) ના ધારાસભ્ય રોહિત પવાર દ્વારા આ વિકાસ પર આકરા પ્રહારો કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે મહારાષ્ટ્રને સંસાધનોની ભૂખ ધરાવતા પ્રોજેક્ટ્સ માટેનું ડમ્પિંગ ગ્રાઉન્ડ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યારે વધુ રોજગારી આપતી સેમિકન્ડક્ટર ફેક્ટરીઓ અન્ય રાજ્યોમાં જઈ રહી છે.

આ વિવાદના મૂળ એપ્રિલ ૨૦૨૬માં થયેલા એક પ્રારંભિક સમજૂતી પત્ર (MoU) માં રહેલા હતા, જેમાં ₹૧.૬૫ લાખ કરોડના પ્રોજેક્ટનું આયોજન હતું. તે મૂળ યોજનામાં ચાર મુખ્ય ભાગો હતા, જેમાં સૌથી નોંધપાત્ર ગ્રીન હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટ અને સ્મોલ મોડ્યુલર ન્યુક્લિયર રિએક્ટરનો સમાવેશ થતો હતો. ન્યુક્લિયર રિએક્ટરના સમાચારથી સ્થાનિક સમુદાયોમાં ગભરાટ ફેલાયો હતો. લોકોને ડર હતો કે ન્યુક્લિયર રેડિયેશનના જોખમો અને કેમિકલ કચરાને કારણે હજારો પરિવારો માટે પીવાના પાણી અને સિંચાઈનો મુખ્ય સ્ત્રોત પ્રદૂષિત થઈ શકે છે.

આ ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે જિલ્લા કલેક્ટર એસ. કાર્તિકેયને પ્રોજેક્ટ સાઇટ પરથી સ્પષ્ટતા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સ્થાનિક હિતોના રક્ષણ માટે રાજ્ય સરકાર સત્તાવાર રીતે મૂળ પ્રસ્તાવમાં ઘટાડો કરી રહી છે. કલેક્ટરે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, "અહીં ન તો ન્યુક્લિયર રિએક્ટર બનશે કે ન તો ગ્રીન હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટ." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે ટેકનિકલ સમસ્યાઓ અને પ્રદૂષણના સંભવિત જોખમોને કારણે ગ્રીન હાઇડ્રોજન પ્લાન રદ કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે ન્યુક્લિયર વિકલ્પને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢવામાં આવ્યો છે.

હવે મૂળ MoU માં સુધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે. સુધારેલી યોજનામાં માત્ર ત્રણ મુખ્ય ઘટકો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે: ૧,૪૦૦-મેગાવોટનું AI ડેટા સેન્ટર, ફ્લોટિંગ સોલર પેનલ્સ અને બેટરી સ્ટોરેજ ફેસિલિટી. વહીવટીતંત્રે જણાવ્યું હતું કે લોકોની ચિંતાઓ જૂની ટેકનોલોજીને લઈને હતી, જેનો ઉપયોગ અહીં કરવામાં આવતો નથી. ડેટા સેન્ટર્સને ઘણીવાર "ડિજિટલ કિચન" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ડેટા સુરક્ષા અને આપણી દૈનિક ઓનલાઇન જીવનશૈલીને ચલાવવામાં મદદ કરે છે.