સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ ૨૦૨૫માં દેપાલપુર દેશનું બીજું સૌથી સ્વચ્છ નાનું શહેર બન્યું

અમેર ઉજલાના અહેવાલ મુજબ, મધ્યપ્રદેશના દેપાલપુરે સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ ૨૦૨૫-૨૬માં અભૂતપૂર્વ સફળતા મેળવીને ઓછા વસ્તી ધરાવતા શહેરોની શ્રેણીમાં દેશભરમાં બીજો ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો છે. ગયા વર્ષે ૧૭૧૦મા ક્રમે રહેલું દેપાલપુર આ વર્ષે સ્વચ્છતા પ્રીમિયર લીગમાં શાનદાર પ્રદર્શન કરીને બીજા સ્થાને પહોંચ્યું છે. દેપાલપુરની આ મોટી સિદ્ધિ બદલ દિલ્હીમાં આયોજિત એક વિશેષ સન્માન સમારોહમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા દેપાલપુર નગર પરિષદને સન્માનિત કરવામાં આવી હતી.

દેપાલપુરની આ સફળતા પાછળ ઇન્દોરનું સ્વચ્છતા મોડેલ જવાબદાર માનવામાં આવે છે. ઇન્દોર નગર નિગમની ટીમે આખા વર્ષ દરમિયાન દેપાલપુરની સ્થિતિ સુધારવા માટે સખત મહેનત કરી હતી. ઇન્દોરના કચરા વ્યવસ્થાપનના મોડેલ, વધુ સારા કચરાના નિકાલની પદ્ધતિ અને લોકોની સક્રિય ભાગીદારીને કારણે દેપાલપુર કચરામુક્ત અને સ્વચ્છ શહેર બનવામાં સફળ રહ્યું છે. ઇન્દોર પોતે સ્વચ્છતામાં મોખરે છે જ, પરંતુ હવે તેના પાડોશી શહેર દેપાલપુરે પણ દેશભરમાં પોતાનું નામ રોશન કર્યું છે.

આશરે ૨૦,૦૦૦ની વસ્તી ધરાવતા દેપાલપુરમાં અગાઉ સફાઈની વ્યવસ્થા બરાબર નહોતી. બનેડિયાના ટ્રેન્ચિંગ ગ્રાઉન્ડમાં કચરાના પહાડો જમા થઈ ગયા હતા. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સૌ પ્રથમ ઇન્દોર નગર નિગમની ટીમે ત્યાં જમા થયેલા જૂના કચરાનો નિકાલ કર્યો અને ખાલી થયેલી જમીન પર ગ્રીન ફોરેસ્ટ વિકસાવ્યું. આ ઉપરાંત, ટ્રેન્ચિંગ ગ્રાઉન્ડ પર કચરાના વૈજ્ઞાનિક નિકાલ માટે જરૂરી વ્યવસ્થાઓ પણ ઊભી કરવામાં આવી હતી.

શહેરની સફાઈ વ્યવસ્થાને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે દેપાલપુરનો નકશો તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો અને કચરો એકત્રિત કરવા માટે ચોક્કસ રૂટ નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા. આ રૂટ મુજબ ઘર-ઘરથી કચરો એકત્રિત કરવા માટેના વાહનોની યોજના ઘડવામાં આવી હતી. સૌથી મોટો પડકાર લોકોને જાગૃત કરવાનો હતો, જેથી તેઓ ભીનો અને સૂકો કચરો અલગ-અલગ રીતે આપી શકે. આ હેતુ માટે એનજીઓ (NGO) ની મદદ લેવામાં આવી હતી અને સમગ્ર દેપાલપુરને ૧૦૦ ટકા ડોર-ટુ-ડોર કચરા સંગ્રહની વ્યવસ્થા સાથે જોડવામાં આવ્યું હતું.

અગાઉ દેપાલપુરમાં લોકો જાહેર કચરાપેટીઓમાં કચરો નાખતા હતા, જેના કારણે શહેરની સફાઈમાં મુશ્કેલી પડતી હતી. નગર પરિષદના વાહનો આ કચરાને ટ્રેન્ચિંગ ગ્રાઉન્ડ સુધી પહોંચાડતા હતા. however, ઇન્દોર નગર નિગમની ટીમે શહેરમાંથી તમામ જાહેર કચરાપેટીઓ હટાવી દીધી હતી અને તેના બદલે લોકોને ૧૫,૦૦૦થી વધુ ડસ્ટબિનનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. ઘરોમાંથી જ ભીનો અને સૂકો કચરો અલગ રીતે એકત્રિત થવા લાગતા હોવાથી તેનો નિકાલ કરવો સરળ બન્યો હતો. ખુલ્લામાં કચરો ફેંકવાની આદત બંધ થવાથી ખાલી પ્લોટ અને રસ્તાઓ પર ગંદકી ઓછી થઈ હતી, જેનાથી સવારના સમયે થતી સફાઈના સ્તર અને ગુણવત્તામાં પણ સુધારો જોવા મળ્યો હતો.

શહેરના પાછળના ભાગો અથવા ગલીઓ (બેકલેન) ને સુંદર બનાવવા માટે વિશેષ સફાઈ અભિયાન ચલાવવામાં આવ્યું હતું. આ ગલીઓની દીવાલોને શણગારવામાં આવી હતી, જેના પરિણામે લોકોએ ત્યાં કચરો ફેંકવાનું બંધ કરી દીધું હતું. રસ્તાઓના ડિવાઈડર અને જાહેર સ્થળોને વોલ પેઈન્ટિંગ દ્વારા સુંદર બનાવવામાં આવ્યા હતા. ભીના કચરામાંથી ખાતર બનાવવા માટે એક યુનિટ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. સફાઈ વ્યવસ્થા સુધારવાની સાથે સાથે રસ્તાઓ પર ગંદકી ફેલાવતા રખડતા પશુઓને પણ શહેરમાંથી હટાવીને ગૌશાળામાં મોકલવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી રસ્તાઓ પર પશુઓને કારણે થતી ગંદકીમાં ઘટાડો થયો હતો.

દેપાલપુરની આ પ્રગતિ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે યોગ્ય આયોજન અને વહીવટી સહયોગથી એક નાનું શહેર પણ દેશના શ્રેષ્ઠ સ્વચ્છ શહેરોની યાદીમાં સ્થાન મેળવી શકે છે. ઇન્દોરના માર્ગદર્શન હેઠળ થયેલા આ ફેરફારોએ દેપાલપુરના ચહેરાને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યો છે.

દેપાલપુર મધ્યપ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલું એક શહેર છે જે નગર પરિષદ દ્વારા વહીવટ કરવામાં આવે છે. તે ઇન્દોર શહેરની નજીક આવેલું છે અને તેની વસ્તી આશરે ૨૦,૦૦૦ જેટલી છે.