દિલ્હીના કિશોરોએ માત્ર ૧૪૦ રૂપિયામાં બનાવ્યું સસ્તું એર પ્યુરિફાયર

દિલ્હીના બે કિશોરોએ પ્રદૂષણ સામે લડવા માટે એક અદભૂત ટેકનિક વિકસાવી છે, જેના દ્વારા માત્ર ₹૧૪૦ ના ખર્ચે સામાન્ય પંખામાંથી એર પ્યુરિફાયર બનાવી શકાય છે. NDTV ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, આ નવી શોધ દ્વારા હવામાં રહેલા PM 2.5 ના સ્તરમાં એક કલાકમાં ૯૦ ટકા સુધીનો ઘટાડો કરી શકાય છે.

આ કિશોરોએ એવી પદ્ધતિ તૈયાર કરી છે જે અત્યંત ઓછી કિંમતે પ્રદૂષિત હવાને શુદ્ધ કરી શકે છે. આ ટેકનિક દ્વારા સામાન્ય પંખાનો ઉપયોગ કરીને એર પ્યુરિફાયર બનાવવામાં આવે છે, જે ખાસ કરીને PM 2.5 જેવા સૂક્ષ્મ કણોને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે. આ શોધ દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં વધતા જતા વાયુ પ્રદૂષણના સ્તર સામે એક મહત્વપૂર્ણ ઉકેલ સાબિત થઈ શકે છે.

દિલ્હીમાં વાયુ પ્રદૂષણની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની રહી છે. Mint ના અહેવાલ મુજબ, દિવાળીના તહેવાર પછી દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ધુમ્મસનું પ્રમાણ વધી જાય છે અને દ્રશ્યતા પણ નબળી પડે છે. હવામાં ઝેરી કણોની તીવ્ર ગંધ અનુભવાય છે. સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) દ્વારા દિલ્હીના ૫૯ એર પોલ્યુશન સ્ટેશનો પર કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણ મુજબ, PM 2.5 ના સ્તરમાં ભારે વધારો જોવા મળ્યો છે. આ સ્તરો એટલા ઊંચા હોય છે કે ઘણીવાર પ્રદૂષણ માપવાના સ્ટેશનોના રીડિંગ્સ પણ ખાલી થઈ જાય છે, જે ડેટાની ચોકસાઈ પર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.

CPCB ના ડેટા મુજબ, દિવાળીના દિવસે સાંજે ૫ વાગ્યાની આસપાસ PM 2.5 ના સ્તરમાં વધારો શરૂ થાય છે અને મધ્યરાત્રિથી વહેલી સવારે ૨ વાગ્યાની વચ્ચે તે આસપાસ ૫૦૦-૭૦૦ મ્યુજી/એમ³ સુધી પહોંચી જાય છે. આ સ્તર એટલું જોખમી છે કે તે એક જ દિવસમાં ઓછામાં ઓછી ૨૫ થી ૨૬ સિગારેટ પીવા સમાન અસર કરે છે. Mint ના વિશ્લેષણ મુજબ, ૨૦૨૩ થી ૨૦૨૬ સુધીના ડેટા દર્શાવે છે કે દિવાળી પછી પ્રદૂષણમાં આ વધારો દર વર્ષે થતી એક ઘટના છે. ૨૦૨૫-૨૦૨૬ દરમિયાન પ્રદૂષણનું સ્તર અત્યંત જોખમી હતું, તેમ છતાં સુપ્રીમ કોર્ટે માત્ર પ્રમાણિત ગ્રીન ક્રેકર્સના ઉપયોગની મંજૂરી આપી હતી, જે આ સમસ્યાના ઉકેલમાં નીતિગત નિષ્ફળતા દર્શાવે છે.

પ્રદૂષણના આ વધારાને કારણે ડેટા મેળવવામાં પણ મુશ્કેલીઓ પડી રહી છે. Mint ના વિશ્લેષણ મુજબ, ૮ નવેમ્બરના બપોરે ૧૨ વાગ્યાથી ૯ નવેમ્બરના બપોરે ૧૨ વાગ્યા સુધીના ૨૪ કલાકના ડેટામાં, કુલ ૫,૬૬૪ ડેટા પોઈન્ટ્સમાંથી માત્ર ૪,૪૩૯ પોઈન્ટ્સ જ ઉપલબ્ધ હતા, જેનો અર્થ છે કે ૨૨% ડેટા ખૂટતો હતો. આ ડેટાની ઉણપ ત્રણ વર્ષ પહેલાં ૧૪% હતી. આ ડેટાનો અભાવ મુખ્યત્વે મધ્યરાત્રિ દરમિયાન જોવા મળ્યો હતો જ્યારે પ્રદૂષણનું સ્તર ટોચ પર હતું. આનું કારણ સેન્સરનું સંતૃપ્ત થવું (જ્યારે હાર્ડવેરની મર્યાદા ૧,૦૦૦ મ્યુજી/એમ³ સુધી પહોંચી જાય છે) અથવા ભારે કણોને કારણે ફિલ્ટર ટેપ જામી જવી હોઈ શકે છે, જેનાથી ઓટોમેટિક સેફ્ટી શટ-ઓફ થઈ જાય છે.

દિલ્હી પોલ્યુશન કંટ્રોલ કમિટી (DPCC) ના અલગ PM 2.5 ડેટા મુજબ, ૯ નવેમ્બરના રોજ વહેલી સવારે ૨ વાગ્યાની આસપાસ મુંડકા વિસ્તારમાં રીડિંગ ૩,૭૪૪ સુધી પહોંચી ગયું હતું. કુલ ૩૦ સ્ટેશનોમાંથી ૧૧ સ્ટેશનોએ ઉજવણી પછીના સમયગાળામાં ૨,૦૦૦ થી વધુનું રીડિંગ નોંધાવ્યું હતું, જે CPCB ના રીડિંગ્સ કરતા ઘણું વધારે છે અને ડેટાની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

દિલ્હી સિવાય અન્ય શહેરોમાં પણ દિવાળી પછી હવાની ગુણવત્તામાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. Mint ના અહેવાલ મુજબ, દિવાળીના દિવસે ૧૯૧ શહેરોમાં હવાની ગુણવત્તા મધ્યમ અથવા તેનાથી ખરાબ હતી, જે બીજા દિવસે વધીને ૨૪૬ થઈ ગઈ હતી. ૨૭૮ શહેરોમાંથી ૨૧૩ શહેરોમાં AQI ના સ્તરમાં વધારો થયો હતો. હરિયાણાના બહાદુરગઢમાં ૯ નવેમ્બરના રોજ સૌથી ખરાબ ૨૪ કલાકનું રીડિંગ નોંધાયું હતું, જ્યાં AQI ૪૦૦ ના ગંભીર સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. બિહારના બેટિયા અને અર્રા શહેરોમાં AQI માં ૨૦૦ થી વધુ પોઈન્ટનો વધારો થયો હતો, જેના કારણે તેઓ 'ગુડ' કે 'સેટિસફેક્ટરી' સ્તરથી 'પુઅર' ઝોનમાં આવી ગયા હતા. કુલ ૫૧ શહેરો સારી ગુણવત્તામાંથી મધ્યમ કે ખરાબ ગુણવત્તામાં ખસી ગયા હતા.

The Hindu ના અહેવાલ મુજબ, પવનની ગતિ વધવાને કારણે ૧૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ દિલ્હીના વાયુ પ્રદૂષણના સ્તરમાં થોડો સુધારો થયો અને AQI ૨૯૯ પર સ્થિર થયો, જે 'પુઅર' કેટેગરીમાં છે. અગાઉ સોમવારે, દિવાળીના બીજા દિવસે, દિલ્હીનો સરેરાણ AQI ૩૭૬ હતો, જે 'વેરી પુઅર' કેટેગરીમાં હતો. CPCB ના વર્ગીકરણ મુજબ, ૦ થી ૫૦ AQI 'ગુડ' છે, ૫૧ થી ૧૦૦ 'સેટિસફેક્ટરી' છે, ૧૦૧ થી ૨૦૦ 'મોડરેટ' છે, ૨૦૧ થી ૩૦૦ 'પુઅર' છે, ૩૦૧ થી ૪૦૦ 'વેરી પુઅર' છે અને ૪૦૧ થી ૫૦૦ 'સેવિયર' છે. મંગળવારે દિલ્હીના ૨૩ મોનિટરિંગ સ્ટેશનોએ 'વેરી પુઅર' હવાની ગુણવત્તા નોંધાવી હતી, જેમાં પુસા રોડ પર સૌથી વધુ ૩૮૫ અને ચાંદની ચોક પર ૩૮૧ AQI નોંધાયો હતો. દિલ્હીના ૫૯ માંથી ૫૭ સ્ટેશનો પર AQI રીડિંગ ઉપલબ્ધ હતું. સાફદરજંગ વેધર સ્ટેશન પર લઘુત્તમ તાપમાન ૧૫.૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ દિવસ દરમિયાન મધ્યમ ધુમ્મસની આગાહી કરી છે અને મહત્તમ તાપમાન ૨૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહેવાની શક્યતા છે.

વાયુ પ્રદૂષણના સ્તરોમાં આ વધારો દિવાળીની ઉજવણી, સ્ટબલ બર્નિંગ (પરાળ સળગાવવી) અને શિયાળાની ઠંડી હવાને કારણે થાય છે, જે પ્રદૂષણને જમીન પાસે જ પકડી રાખે છે. આ સ્થિતિ ફેબ્રુઆરી સુધી જળવાઈ રહેવાની શક્યતા છે.