દિલ્હીમાં પ્રદૂષણ વધતા સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે હોસ્પિટલોને કડક દેખરેખના આદેશ આપ્યા

ઉત્તરી ભારતમાં ઝેરી ધુમ્મસના કારણે હવાના પ્રદૂષણમાં વધારો થતા ભારત સરકારના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પ્રદૂષણ સંબંધિત બીમારીઓના ટ્રેકિંગમાં તેજી લાવવાની સૂચના આપી છે. મિન્ટના અહેવાલ મુજબ, મંત્રાલયે હોસ્પિટલોને દર્દીઓની તપાસ કરવા, પ્રમાણિત રોગ કોડનો ઉપયોગ કરવા અને નિયમિતપણે કેસોની રિપોર્ટિંગ કરવાની સૂચના આપી છે. આ પગલાનો હેતુ શ્વસન અને હૃદય સંબંધિત સ્વાસ્થ્ય પર પ્રદૂષણની અસરોનું સ્પષ્ટ ચિત્ર તૈયાર કરવાનો છે.

નવી માર્ગદર્શિકા હેઠળ, કાર્ડિયો-રેસ્પિરેટરી હેલ્થ ઇફેક્ટ્સ સ્ક્રીનિંગ અને ટ્રીટમેન્ટ (ચેસ્ટ) ક્લિનિક ચલાવતી હોસ્પિટલોએ દર્દીઓના દૈનિક રેકોર્ડ રાખવા પડશે. આ કેસોનું વર્ગીકરણ વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) ના કોડ મુજબ કરવાનું રહેશે અને નિયમિત રિપોર્ટ હેલ્થ ઓથોરિટીઝને સોંપવાના રહેશે. હોસ્પિટલો દૈનિક દર્દીઓની સંખ્યા જિલ્લા અને રાજ્ય સ્વાસ્થ્ય અધિકારીઓને મોકલશે, જે ડેટા દર મહિને નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ (NCDC) સાથે શેર કરવામાં આવશે.

મંત્રાલયે રાજ્યો સાથે પખવાડિક પ્રગતિ સમીક્ષા કરવાનું ફરજિયાત કર્યું છે. વધુમાં, હાઈ-રિસ્ક દર્દીઓના ફોલો-અપ માટે ચેસ્ટ ક્લિનિક્સને આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર (AAMs) સાથે જોડવામાં આવ્યા છે, જેમાં આશા વર્કરો મદદ કરશે. ક્લિનિશિયન્સ લક્ષણરહિત એક્સપોઝર, લક્ષણયુક્ત કેસો અને પ્રદૂષણ સંબંધિત બીમારીઓની નોંધણી માટે WHO ના ઇન્ટરનેશનલ ક્લાસિફિકેશન ઓફ ડિસીઝ (ICD) કોડનો ઉપયોગ કરશે.

કેન્દ્ર સરકાર NCDC દ્વારા નેશનલ પ્રોગ્રામ ઓન ક્લાયમેટ ચેન્જ એન્ડ હ્યુમન હેલ્થ (NPCCHH) ચલાવે છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે આ પ્રોગ્રામ દર વર્ષે સપ્ટેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી દરમિયાન જિલ્લા હોસ્પિટલ અને મેડિકલ કોલેજ હોસ્પિટલોમાં ચેસ્ટ ક્લિનિક્સ સ્થાપીને તમામ વય જૂથના દર્દીઓ માટે સ્ક્રીનિંગ, નિદાન, વ્યવસ્થાપન અને કાઉન્સેલિંગ માટે એક માળખાગત અભિગમ પૂરો પાડે છે. માર્ગદર્શિકામાં જરૂરી સાધનો, દવાઓ અને કન્ઝ્યુમેબલ્સનો સ્ટોક રાખવા તેમજ પ્રદૂષણ સહિતના સંભવિત કારણોની પુષ્ટિ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

પ્રદૂષણની ગંભીરતા અંગે લેન્સેટ પ્લેનેટરી હેલ્થના ૨૦૨૪ના અભ્યાસમાં અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે કે ૨૦૦૯ થી ૨૦૧૯ દરમિયાન ભારતમાં ફાઈન પાર્ટિક્યુલેટ મેટરના લાંબા ગાળાના સંપર્કને કારણે અંદાજે ૧૬.૬ મિલિયન લોકોના મૃત્યુ થયા છે, જે WHO ની સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા મુજબ વાર્ષિક સરેરાશ ૧.૫ મિલિયન છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રદૂષકો સ્ટ્રોક, કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર અને શ્વસન રોગો, ફેફસાના કેન્સર અને અકાળ મૃત્યુના જોખમ સાથે જોડાયેલા છે.

દિલ્હી-NCR માં સ્થિતિ વધુ નાજુક છે. સેમીર એપ મુજબ ૩ નવેમ્બરના રોજ સવારે ૯.૦૫ વાગ્યે એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૩૩૨ 'વેરી પુર' કેટેગરીમાં પહોંચ્યો હતો, જ્યારે જહંગીરપુરીમાં ૪૫૨નો 'સેવર' રીડિંગ નોંધાયો હતો. બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, ૩૧ ઓક્ટોબરે દિલ્હીનો સરેરાશ AQI ૧૧૭ હતો, જે ૧ નવેમ્બરે ૨૬૧ અને ૨ નવેમ્બરે ૩૨૪ પર પહોંચ્યો હતો. આ ઝડપી ઘટાડાને કારણે કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM) એ ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) નો સ્ટેજ-II લાગુ કર્યો છે, જેમાં મિકેનિકલ સ્વીપિંગ અને વોટર સ્પ્રિંકલિંગ જેવી કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે.

અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, પ્રદૂષણના સ્ત્રોતોમાં ટ્રાફિક મુખ્ય સ્થાન ધરાવે છે. ૩ નવેમ્બરે ટ્રાફિકનો ફાળો ૧૭.૮%, ૪ નવેમ્બરે ૧૫.૫%, ૫ નવેમ્બરે ૧૬.૩% અને ૬ નવેમ્બરે ૧૬.૭% રહેવાનો અંદાજ છે. જોકે, પડોશી રાજ્યોમાં પરાળી બાળવાની અસર વધી રહી છે. ૩ નવેમ્બરે પરાળીનો ફાળો ૮.૨% હતો, જે ૪ નવેમ્બરે વધીને ૨૦.૨% થવાનો અંદાજ છે. ૫ નવેમ્બરે ૧૮.૩% અને ૬ નવેમ્બરે ફરી ૨૦.૨% રહેવાની આગાહી છે. અન્ય સ્ત્રોતોમાં રહેણાંક પ્રવૃત્તિઓ (૩.૮% થી ૪.૪%), ઉદ્યોગો (૨.૯% થી ૩.૩%), બાંધકામ (૨.૨% થી ૨.૫%), કચરો બાળવો (૧.૩% થી ૧.૫%) અને રસ્તાની ધૂળ (૧.૧% થી ૧.૩%) નો સમાવેશ થાય છે.

પડોશી જિલ્લાઓની વાત કરીએ તો, ૩ નવેમ્બરે ઝજ્જરનો ફાળો ૯.૯% હતો જે ૬ નવેમ્બરે ઘટીને ૫.૯% થશે. સોનીપતનો ફાળો ૩ નવેમ્બરે ૨.૮% થી વધીને ૬ નવેમ્બરે ૫.૬% સુધી પહોંચી શકે છે. ગુડગાંવનો ફાળો ૪.૪% થી ઘટીને ૧.૯% અને ભિવાણીનો ૨.૨% થી ઘટીને ૦.૩% થવાનો અંદાજ છે, જ્યારે રોહતકનો હિસ્સો ૨.૩% થી વધીને ૩.૭% થઈ શકે છે. દિલ્હીના પર્યાવરણ મંત્રી મનજિંદર સિંહ સિરસાએ પંજાબ સરકાર પર નિશાન સાધતા દાવો કર્યો કે ૨૬ ઓક્ટોબરથી ૧ નવેમ્બર વચ્ચે પંજાબમાં પરાળી બાળવાની ૯૩૩ ઘટનાઓ નોંધાઈ છે.

બીજી તરફ, ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ મુજબ, GRAP-II હેઠળ દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD) આશરે ૪૦૦ પાર્કિંગ લોટમાં પાર્કિંગ ચાર્જ બમણા કરી શકે છે. હાલમાં ફોર-વ્હીલર માટે ₹૨૦ અને ટુ-વ્હીલર માટે ₹૧૦ પ્રતિ કલાક ચાર્જ છે, જે વધારવાનો પ્રસ્તાવ કાયદા વિભાગની મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવ્યો છે.

એક અલગ અભ્યાસમાં દિલ્હીની હરિયાળી અને તાપમાન વચ્ચેના સંબંધો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. એનડીટીવી ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, ૩૦ વર્ષના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે હરિયાળીના ફેલાવા અને તેના પરસ્પર જોડાણની મહત્વની ભૂમિકા છે. જે વિસ્તારોમાં હરિયાળી વધુ વિખરાયેલી હતી ત્યાં સપાટીનું તાપમાન વધુ રહ્યું હતું, જ્યારે મોટા અને એકબીજા સાથે જોડાયેલા હરિત વિસ્તારોમાં તાપમાન ઓછું જોવા મળ્યું હતું.