વીજળીની ભૂખ: એન્થ્રોપિકે AI ડેટા સેન્ટર્સ માટે ૩.૪ અબજ ડોલરના ગેસ ટર્બાઇન ખરીદ્યા

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની દુનિયામાં અત્યારે સૌથી મોટી લડાઈ માત્ર અલ્ગોરિધમ કે ડેટાની નથી, પરંતુ શુદ્ધ વીજળીની છે. અત્યાર સુધી સોફ્ટવેર અને સંશોધન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી કંપની એન્થ્રોપિક (Anthropic) એ એક મોટો વળાંક લીધો છે. ટેકક્રંચ (TechCrunch) ના અહેવાલ મુજબ, એન્થ્રોપિકે ૩.૪ અબજ ડોલરના નેચરલ ગેસ ટર્બાઇન (natural gas turbines) ખરીદવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ ટર્બાઇન એટલે કે વીજળી પેદા કરનારા મોટા યંત્રો, જે કુદરતી ગેસનો ઉપયોગ કરીને ડેટા સેન્ટર્સને પાવર પૂરો પાડશે. આ પગલું દર્શાવે છે કે એઆઈ મોડેલ્સને તાલીમ આપવા માટે જરૂરી વીજળીની અછત કેટલી ગંભીર બની ગઈ છે.

એન્થ્રોપિક સામાન્ય રીતે ભૌતિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખરીદવાને બદલે તેને ભાડે રાખવાનું પસંદ કરતી કંપની રહી છે. પરંતુ પાવરની કટોકટી એટલી વધી ગઈ છે કે કંપનીએ કેટરપિલર (Caterpillar) કંપનીના જનરેટર્સ ખરીદવા માટે અબજો ડોલર ખર્ચવા પડ્યા છે. આ જનરેટર્સ અગાઉ વન-પીડબલ્યુઆર (OnePWR) નામની સપ્લાયર કંપનીએ ઓર્ડર કર્યા હતા, પરંતુ તેઓ નાણાકીય વ્યવસ્થા ન કરી શકતા એન્થ્રોપિકે સીધા જ ઉત્પાદક પાસેથી આ સોદો કરી લીધો છે. આ ટર્બાઇન્સ કુલ ૧.૭ ગીગાવોટ (gigawatt) વીજળી પેદા કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ગીગાવોટ એટલે ૧૦૦ કરોડ વોટ, જે એક મોટા શહેરને પ્રકાશિત કરવા માટે પૂરતી વીજળી છે.

ઐતિહાસિક રીતે જોઈએ તો, એન્થ્રોપિકે હંમેશા ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને પાવર માટે અન્ય કંપનીઓ પર આધાર રાખ્યો છે. મે ૨૦૨૬ માં ફાઈલ કરવામાં આવેલા એસ-૧ (S-1) દસ્તાવેજો મુજબ, કંપની સ્પેસ-એક્સ (SpaceX) ની પેટાકંપની એક્સ-એઆઈ (xAI) ને દર મહિને ૧.૨૫ અબજ ડોલર ચૂકવે છે જેથી તેઓ તેમના કમ્પ્યુટિંગ પાવરનો ઉપયોગ કરી શકે. આ કરાર મે ૨૦૨૯ સુધી ચાલવાનો છે. તેમ છતાં, એન્થ્રોપિકે હવે પોતે જ પાવર જનરેશન ક્ષેત્રે ઝંપલાવ્યું છે કારણ કે પબ્લિક ગ્રીડ એટલે કે સરકારી વીજળી લાઇન સાથે જોડાવા માટેનો પ્રતીક્ષા સમય (waiting period) ૨૦૩૦ ના દાયકા સુધી લંબાઈ શકે છે.

નેચરલ ગેસ ટર્બાઇન કેવી રીતે કામ કરે છે તે સમજવું રસપ્રદ છે. તેને તમે જમીન પર રાખેલા વિમાનના એન્જિન જેવું ગણી શકો. જ્યારે કુદરતી ગેસને આ ટર્બાઇનમાં બાળવામાં આવે છે, ત્યારે તે ખૂબ જ ઝડપથી ફરે છે અને વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. ડેટા સેન્ટર્સ માટે આ પદ્ધતિ આશીર્વાદરૂપ છે કારણ કે તે ગમે ત્યારે ચાલુ કરી શકાય છે અને પબ્લિક ગ્રીડમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવથી ડેટા સેન્ટર સુરક્ષિત રહે છે. એન્થ્રોપિક જેવી કંપનીઓ માટે આ 'ઓન-સાઇટ' પાવર પ્લાન્ટ જેવું છે, જે તેમના સર્વર્સને સતત ચાલતા રાખશે.

એન્થ્રોપિકની સ્થાપના જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ માં ઓપન-એઆઈ (OpenAI) ના ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓ ડેનિએલા એમોડેઈ અને ડારિયો એમોડેઈ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. વિકિપીડિયાના ડેટા મુજબ, કંપનીનું મુખ્ય ઉત્પાદન 'ક્લોડ' (Claude) શ્રેણીના લાર્જ લેંગ્વેજ મોડેલ્સ (LLM) છે. એલએલએમ (LLM) એટલે એવું કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામ જે માણસની જેમ ભાષા સમજી અને લખી શકે છે. ક્લોડના ચાર સ્તરો છે: ફેબલ (Fable), ઓપસ (Opus), સોનેટ (Sonnet) અને હાઈકુ (Haiku). આ મોડેલ્સને તાલીમ આપવા માટે હજારો જીપીયુ (GPU) એટલે કે ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ યુનિટની જરૂર પડે છે, જે અતિશય વીજળી વાપરે છે.

કંપનીની આર્થિક સ્થિતિ પણ આશ્ચર્યજનક છે. મે ૨૦૨૬ માં કંપનીનું મૂલ્ય ૯૬૫ અબજ ડોલર આંકવામાં આવ્યું હતું. એન્થ્રોપિક હવે નવેમ્બર ૨૦૨૬ માં તેનો આઈપીઓ (Initial Public Offering) લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આઈપીઓ એટલે જ્યારે કંપની પ્રથમ વખત શેરબજારમાં પોતાના શેર સામાન્ય જનતા માટે વેચવા મૂકે છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આ આઈપીઓ દ્વારા કંપનીનું મૂલ્ય ૨ ટ્રિલિયન (૨ લાખ કરોડ) ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે, જે તેને વિશ્વની સૌથી મૂલ્યવાન એઆઈ કંપનીઓમાંની એક બનાવશે.

માત્ર એન્થ્રોપિક જ નહીં, પરંતુ ગૂગલ (Google), એમેઝોન (Amazon), માઈક્રોસોફ્ટ (Microsoft) અને મેટા (Meta) જેવી તમામ મોટી ટેક કંપનીઓ અત્યારે નેચરલ ગેસ તરફ વળી રહી છે. આ કંપનીઓ હવે સરકારી વીજળી પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પોતાના જ પાવર પ્લાન્ટ્સ સ્થાપી રહી છે. આના કારણે અમેરિકામાં ફ્રેકિંગ (fracking) એટલે કે ખડકોમાંથી ગેસ કાઢવાની પદ્ધતિમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. એક અંદાજ મુજબ, ૨૦૩૫ સુધીમાં માત્ર અમેરિકાના ડેટા સેન્ટર્સ જ જર્મની અને જાપાનના કુલ વપરાશ કરતા પણ વધુ નેચરલ ગેસ વાપરતા હશે.

જોકે, આ વ્યૂહરચના જોખમોથી મુક્ત નથી. નેચરલ ગેસના ભાવમાં થતા ફેરફારો કંપનીના ખર્ચ પર સીધી અસર કરે છે. વિશ્લેષકોના મતે, આ દાયકાના અંત સુધીમાં ગેસના ભાવ ત્રણ ગણા વધી શકે છે. જો આવું થાય, તો એન્થ્રોપિક માટે આ ૩.૪ અબજ ડોલરનું રોકાણ મોંઘું સાબિત થઈ શકે છે. વધુમાં, પર્યાવરણવાદીઓ પણ ચિંતિત છે કારણ કે ગેસ બાળવાથી કાર્બન ઉત્સર્જન થાય છે, જે ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વધારો કરે છે.

એન્થ્રોપિક માટે આ રોકાણ અનિવાર્ય હતું કારણ કે કંપનીના ભવિષ્યના પ્રોજેક્ટ્સ જેમ કે 'પ્રોજેક્ટ પનામા' (Project Panama) માટે અકલ્પનીય કમ્પ્યુટિંગ પાવરની જરૂર છે. પ્રોજેક્ટ પનામા એ વિશ્વના તમામ પુસ્તકોને ડિજિટલ રીતે સ્કેન કરીને ક્લોડને તાલીમ આપવાનો એક પ્રયાસ છે. આટલા મોટા પાયે ડેટા પ્રોસેસ કરવા માટે કંપનીને સ્થિર અને સતત વીજળીની જરૂર છે, જે માત્ર નેચરલ ગેસ ટર્બાઇન્સ દ્વારા જ અત્યારે ઝડપથી મેળવી શકાય તેમ છે.

ભારત જેવા દેશો માટે આ વિકાસક્રમ એક પાઠ સમાન છે. જેમ જેમ ભારત એઆઈ ક્ષેત્રે આગળ વધી રહ્યું છે, તેમ તેમ ડેટા સેન્ટર્સ માટે પાવર મેનેજમેન્ટ સૌથી મોટો પડકાર બનશે. એન્થ્રોપિકનું આ પગલું સૂચવે છે કે ભવિષ્યમાં ટેકનોલોજી કંપનીઓ માત્ર સોફ્ટવેર બનાવતી કંપનીઓ નહીં રહે, પરંતુ તેઓ પોતે જ ઉર્જા ઉત્પાદકો (energy producers) પણ બની જશે. આ એક નવા યુગની શરૂઆત છે જ્યાં સિલિકોન વેલીની કંપનીઓ હવે હેવી એન્જિનિયરિંગ અને પાવર પ્લાન્ટ્સના વ્યવસાયમાં પણ અગ્રેસર જોવા મળશે.

છેલ્લે, એન્થ્રોપિકના સીઈઓ ડારિયો એમોડેઈનું માનવું છે કે એઆઈની સુરક્ષા અને ક્ષમતા બંને માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર નિયંત્રણ હોવું જરૂરી છે. ભલે કંપનીએ ભૂતકાળમાં અનેક વિવાદોનો સામનો કર્યો હોય, જેમાં લેખકોના કોપીરાઈટ ભંગ બદલ ૧.૫ અબજ ડોલરનો દંડ પણ સામેલ છે, પરંતુ તેમની આક્રમક વિસ્તરણ યોજનાઓ અટકવાનું નામ નથી લેતી. આ ગેસ ટર્બાઇન્સ માત્ર મશીનો નથી, પણ એન્થ્રોપિકના એઆઈ સામ્રાજ્યના પાયાના પથ્થરો છે.