સેમસંગ અને ગૂગલની ભાગીદારી: જેન્ટલ મોન્સ્ટરના એઆઈ સ્માર્ટ ગ્લાસ સાથે વિયરેબલ ટેકનોલોજીનો નવો યુગ

કમ્પ્યુટિંગ જગતમાં છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓથી મોટો બદલાવ આવી રહ્યો છે. ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટરથી શરૂ થયેલી સફર લેપટોપ અને સ્માર્ટફોન થઈને હવે પહેરી શકાય તેવા વિયરેબલ કમ્પ્યુટિંગ (wearable computing) સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ દિશામાં એક મોટું પગલું ભરતાં દક્ષિણ કોરિયાની જાણીતી ફેશન આઇવેર બ્રાન્ડ Gentle Monster એ સેમસંગ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ગૂગલ સાથેની ભાગીદારીમાં તૈયાર કરેલા પોતાના પ્રથમ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત સ્માર્ટ ગ્લાસની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. કંપનીએ ડિસેમ્બર મહિનામાં આ પ્રોડક્ટના વૈશ્વિક લોન્ચિંગ પહેલાં અમેરિકામાં તેના પ્રી-ઓર્ડર શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. કોરિયા હેરાલ્ડના અહેવાલ મુજબ, આ પ્રોજેક્ટ સૌપ્રથમ મે મહિનામાં આયોજિત વાર્ષિક કોન્ફરન્સ Google I/O દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ નવા સ્માર્ટ ચશ્માની વૈશ્વિક જાહેરાત માટે કંપનીએ હોલીવુડ અભિનેતા Joaquin Phoenix ને ચમકાવતી એક વિશિષ્ટ ઝુંબેશ ફિલ્મ તૈયાર કરી છે, જેનું નિર્દેશન પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક Jonathan Glazer દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રચાર ફિલ્મમાં માત્ર પ્રોડક્ટના ટેકનિકલ ફીચર્સ દર્શાવવાને બદલે અજાણ્યા વાતાવરણમાં ભાષા અને સંવાદના અવરોધોને AI દ્વારા કેવી રીતે દૂર કરી શકાય છે તે કલ્પનાશીલ રીતે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ ઉપકરણ સામાન્ય ચશ્મા જેવું જ આકર્ષક દેખાવા છતાં અંદરથી અત્યંત શક્તિશાળી કમ્પ્યુટર તરીકે કામ કરે છે.

ટેકનોલોજીનો ત્રિવેણી સંગમ: હાર્ડવેર, સોફ્ટવેર અને પ્રોસેસર

Gentle Monster ના આ નવા સ્માર્ટ ચશ્મા માત્ર એક સાદી ફેન્સી એક્સેસરી નથી, પરંતુ ટેકનોલોજી જગતના ત્રણ દિગ્ગજોના જોડાણનું પરિણામ છે. આ પ્રોજેક્ટમાં હાર્ડવેર અને ડિવાઇસ નિર્માણની સંપૂર્ણ કુશળતા દક્ષિણ કોરિયાની મલ્ટિનેશનલ જાયન્ટ Samsung Electronics તરફથી આવી છે. સેમસંગ લાંબા સમયથી ડિસ્પ્લે, સેમિકન્ડક્ટર અને અદ્યતન સેન્સર્સ બનાવવામાં વૈશ્વિક અગ્રણી છે, જેના કારણે ચશ્માની ફ્રેમ હળવી અને ટકાઉ બની શકી છે.

બીજી તરફ સોફ્ટવેર અને બુદ્ધિમત્તાનું સંચાલન Google ના હાથમાં છે. ગૂગલે આ ડિવાઇસ માટે વિશેષ રૂપે વિકસાવેલું Android XR ઓપરેટિંગ પ્લેટફોર્મ આપ્યું છે. XR એટલે કે એક્સટેન્ડેડ રિયાલિટી (Extended Reality), જે વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી અને ઓગ્મેન્ટેડ રિયાલિટીનું મિશ્રણ પૂરું પાડે છે. આ પ્લેટફોર્મની સાથે ગૂગલનું અદ્યતન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ મોડેલ Gemini AI આ ચશ્માના મગજ તરીકે કામ કરે છે. તે પહેરનાર વ્યક્તિ જે જુએ છે અને સાંભળે છે તેને તાત્કાલિક સમજીને યોગ્ય ઉત્તર આપે છે.

આ સમગ્ર સિસ્ટમને અતિ ઝડપી અને કાર્યક્ષમ રીતે ચલાવવા માટે ચિપ નિર્માતા Qualcomm એ પણ આ પ્રોજેક્ટમાં મહત્ત્વનું ટેકનિકલ યોગદાન આપ્યું છે. આ ઉપરાંત અમેરિકન આઇવેર બ્રાન્ડ Warby Parker પણ આ જ ગઠબંધન હેઠળ પોતાની આગવી ડિઝાઇનવાળા મોડલ્સ વિકસાવી રહી છે. સ્માર્ટ ચશ્મા માત્ર પ્રયોગશાળા સુધી સીમિત ન રહેતાં સામાન્ય લોકોના રોજિંદા જીવનમાં ફેશન અને સુવિધા બંને પૂરી પાડે તેવો આ તમામ ભાગીદારોનો સહિયારો ઉદ્દેશ્ય છે.

સ્માર્ટ ગ્લાસ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?

ઓપ્ટિકલ હેડ-માઉન્ટેડ ડિસ્પ્લે (optical head-mounted display) અથવા પારદર્શક હેડ્સ-અપ ડિસ્પ્લે (HUD) ધરાવતા આ ચશ્મા વપરાશકર્તાની દૃષ્ટિ સામે ડિજિટલ માહિતીને વાસ્તવિક દુનિયા સાથે જોડીને દર્શાવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આ ચશ્મા પહેરે છે, ત્યારે તેમાં લાગેલા માઇક્રો કેમેરા અને સેન્સર્સ આસપાસના દ્રશ્યો અને અવાજને કેપ્ચર કરે છે. આ માહિતી પ્રોસેસરમાંથી પસાર થઈને સ્માર્ટફોન એપ દ્વારા ક્લાઉડ પર રહેલા AI મોડેલ સુધી પહોંચે છે.

વિકિપીડિયા મુજબ, સ્માર્ટ ગ્લાસમાં વપરાશકર્તા સાથે સંવાદ સાધવા માટે નેચરલ લેંગ્વેજ વોઇસ કમાન્ડ (voice commands) અથવા ચશ્માની દાંડી પર રહેલા ટચપેડ કે બટનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. વપરાશકર્તા સામાન્ય બોલચાલની ભાષામાં પ્રશ્ન પૂછે અથવા કોઈ લખાણ તરફ નજર કરે ત્યારે કેમેરો અને માઇક્રોફોન તેને ગ્રહણ કરે છે. ત્યારબાદ Gemini AI સેકન્ડના દસમા ભાગમાં પ્રક્રિયા કરીને પરિણામ આપે છે.

આ ચશ્માનું સૌથી મહત્ત્વનું પાસું રિયલ-ટાઇમ ટ્રાન્સલેશન (real-time translation) એટલે કે તત્કાળ ભાષાંતર છે. જો વપરાશકર્તા કોઈ વિદેશી ભાષા બોલતી વ્યક્તિ સાથે વાતચીત કરી રહ્યો હોય, તો ચશ્મા સામેની વ્યક્તિના શબ્દો સાંભળીને વપરાશકર્તાની ભાષામાં તેનો ઓડિયો અનુવાદ કાનમાં સંભળાવે છે અથવા સ્ક્રીન પર લખાણ દર્શાવે છે. આ ઉપરાંત તેમાં વિઝ્યુઅલ રેકગ્નિશન (visual recognition) ક્ષમતા છે, જેથી રસ્તા પર દેખાતી કોઈ ઐતિહાસિક ઇમારત, અજાણ્યો છોડ કે વિદેશી ભાષાનું બોર્ડ જોઈને ચશ્મા તેના વિશેની સચોટ માહિતી આપી શકે છે. તેમાં પગપાળા કે વાહન ચલાવતી વખતે નેવિગેશન માટે વળાંક-દર-વળાંક માર્ગદર્શન પણ ઉપલબ્ધ થાય છે.

સ્પેસિફિકેશન્સ, બેટરી ક્ષમતા અને ઉપલબ્ધતા

કોરિયા હેરાલ્ડના રિપોર્ટ મુજબ, Gentle Monster ના આ ઉપકરણમાં પાવર મેનેજમેન્ટ પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. સામાન્ય રીતે સ્માર્ટ વિયરેબલ્સમાં વજન ઓછું રાખવાના કારણે બેટરી ક્ષમતા ઓછી રહેતી હોય છે. જોકે આ ચશ્મા એક વખત ચાર્જ કરવાથી ૯ કલાક સુધી સતત બેટરી બેકઅપ આપે છે. વધુમાં તેની સાથે આવતો સ્પેશિયલ ચાર્જિંગ કેસ વધારાના ઓછામાં ઓછા ૭ કલાકનો પાવર સપોર્ટ પૂરો પાડે છે. આમ વપરાશકર્તાને કુલ ૧૬ કલાકથી વધુ સમયનું બેકઅપ મળી રહે છે, જે આખો દિવસ કોઈપણ ચિંતા વગર કામ કરવા માટે પૂરતું છે.

કનેક્ટિવિટીની બાબતમાં આ ચશ્મા અત્યંત લવચીક છે. તે એન્ડ્રોઇડ (Android) તેમજ એપલના આઇઓએસ (iOS) બંને ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ સાથે સુસંગત છે. યુઝર્સ પોતાના સ્માર્ટફોનમાં સમર્પિત મોબાઇલ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરીને બ્લૂટૂથ અને વાઇ-ફાઇ દ્વારા ચશ્માને જોડી શકે છે. કંપની ૧૩ થી ૨૩ નવેમ્બર દરમિયાન અમેરિકાના ન્યૂ યોર્ક શહેરમાં એક જાહેર પૂર્વાવલોકન કાર્યક્રમનું આયોજન કરશે, જેમાં મુલાકાતીઓ વ્યક્તિગત રીતે આ ચશ્માનો અનુભવ કરી શકશે. જોકે તેની ચોક્કસ કિંમત અને દક્ષિણ કોરિયામાં લોન્ચિંગની તારીખ કંપની દ્વારા હજુ જાહેર કરવામાં આવી નથી.

ઇતિહાસ, તબીબી ઉપયોગો અને ભારત સાથેનો સંબંધ

સ્માર્ટ ગ્લાસની કલ્પના તદ્દન નવી નથી. ગૂગલે ૨૦૧૩માં Google Glass Explorer Edition રજૂ કરીને આ ક્ષેત્રે મોટો પાયો નાખ્યો હતો. વિકિપીડિયાના સંદર્ભ અનુસાર, શરૂઆતના વર્ષોમાં આ ચશ્માનો સૌથી પ્રભાવશાળી ઉપયોગ હેલ્થકેર ક્ષેત્રે જોવા મળ્યો હતો. જુલાઈ ૨૦૧૩માં રેડબાઉડ યુનિવર્સિટી મેડિકલ સેન્ટરના સંશોધક લ્યુસિયન એન્જેલને શસ્ત્રક્રિયાઓ દરમિયાન ગૂગલ ગ્લાસના ઉપયોગ પર સંશોધન શરૂ કર્યું હતું. જૂન ૨૦૧૩માં ડો. રાફેલ ગ્રોસમેને સર્જરી દરમિયાન પ્રથમ વખત ગૂગલ ગ્લાસ પહેરીને મેડિકલ ક્ષેત્રે નવો ઇતિહાસ રચ્યો હતો.

આ ટેકનોલોજીનો ભારત સાથે પણ મહત્ત્વનો સંબંધ જોડાયેલો છે. જાન્યુઆરી ૨૦૧૪માં જયપુર ખાતે આયોજિત ઇન્ડો-યુએસ વાર્ષિક પરિષદ દરમિયાન ભારતીય ઓર્થોપેડિક સર્જન સેલીન જી. પારેખે ગૂગલ ગ્લાસ પહેરીને પગ અને ઘૂંટીની જટિલ સર્જરી કરી હતી, જેનું ગૂગલની વેબસાઇટ પરથી ઇન્ટરનેટ દ્વારા જીવંત પ્રસારણ કરવામાં આવ્યું હતું. ડોક્ટરો દર્દી પરથી નજર હટાવ્યા વિના સીધા એક્સ-રે કે એમઆરઆઈ રિપોર્ટ્સ ચશ્માના ડિસ્પ્લે પર જોઈ શકતા હતા. આ ઉપરાંત ઓસ્ટ્રેલિયામાં ૨૦૧૪માં નવજાત શિશુઓની માતાઓને સ્તનપાન સંબંધી માર્ગદર્શન આપવા માટે હેન્ડ્સ-ફ્રી ગૂગલ ગ્લાસ એપ્લિકેશનનો સફળ પ્રયોગ કરાયો હતો.

સામાન્ય લોકો માટે અસરો અને ગોપનીયતાના પડકારો

જેન્ટલ મોન્સ્ટર અને સેમસંગ-ગૂગલની આ નવી પહેલ સામાન્ય ગ્રાહકો માટે સ્માર્ટ ચશ્માને સ્માર્ટફોનનો એક કુદરતી વિકલ્પ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. દૃષ્ટિહીન કે ઓછી દૃષ્ટિ ધરાવતા લોકો માટે સ્માર્ટ ચશ્મા એક વરદાન સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે ઓપ્ટિકલ કેરેક્ટર રેકગ્નિશન (OCR) અને AI ની મદદથી પુસ્તકોનું લખાણ કે સામેની વસ્તુઓ બોલીને સમજાવી શકાય છે.

જોકે, દરેક નવી ટેકનોલોજી સાથે નૈતિક અને સામાજિક પડકારો પણ જોડાયેલા હોય છે. સ્માર્ટ ગ્લાસમાં કેમેરા છુપાયેલા હોવાથી જાહેર સ્થળોએ કોઈની પરવાનગી વિના ફોટોગ્રાફી કે વીડિયો રેકોર્ડિંગ થવાની અને લોકોની અંગતતા (privacy) જોખમાવાની ચિંતાઓ અગાઉ પણ ઊભી થઈ હતી. ૨૦૧૮માં ચીનના ઝેંગઝોઉ અને બેઇજિંગમાં પોલીસ તંત્રએ ચહેરા ઓળખવાની ટેકનોલોજી (facial recognition) સાથે સ્માર્ટ ગ્લાસનો ઉપયોગ શકમંદોને ટ્રેક કરવા માટે કર્યો હતો. આગામી સમયમાં જ્યારે આ ઉપકરણો સામાન્ય લોકોના હાથમાં આવશે ત્યારે ગોપનીયતાના નિયમો અને ડેટા સુરક્ષા સૌથી મોટો વિષય બની રહેશે.