ભારતીય નૌકાદળને કોઈપણ બાહ્ય પરાધીનતા વગર સક્ષમ બનાવવાની એડમિરલ સ્વામીનાથનની હિમાયત

દ હિન્દુ અખબારના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય નૌકાદળના વડા એડમિરલ કૃષ્ણ સ્વામીનાથને મંગળવાર, તારીખ ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે દેશમાં એક એવી નૌકાદળનું નિર્માણ કરવાની તાતી જરૂરિયાત છે જે કોઈપણ બાહ્ય પરિબળો અથવા બાહ્ય પરાધીનતાના દબાણ વગર લડી શકે, ટકી શકે અને પરિસ્થિતિ મુજબ અનુકૂળ થઈ શકે. નવી દિલ્હીમાં એક થિંક ટેન્ક દ્વારા આયોજિત દિલ્હી ડિફેન્સ ડાયલોગને સંબોધિત કરતી વખતે એડમિરલે ‘આત્મનિર્ભરતા’ને એક વ્યૂહાત્મક આવશ્યકતા ગણાવી હતી.

દ હિન્દુના અહેવાલ પ્રમાણે, તેમના સંબોધનની મુખ્ય થીમ ‘૨૦૪૭માં નૌકાદળ પ્રણાલીઓમાં આત્મનિર્ભરતા’ હતી. આ પ્રસંગે નૌકાદળ પ્રમુખે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આત્મનિર્ભરતાનો અર્થ અલગ રહેવું કે સંન્યાસ નથી, પરંતુ તેમણે નબળાઈની સ્થિતિમાંથી નહીં પરંતુ મજબૂતીની સ્થિતિમાંથી મિત્ર વિદેશી દેશો સાથે સહયોગ સાધવાની હિમાયત કરી હતી. સંરક્ષણમાં વધુ સ્વનિર્ભરતા કેળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે તમામ હિસ્સેદારોએ ભારતની એકવીસમી સદીની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની જરૂરિયાતોને સંતોષવા માટે મન અને હૃદયથી સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ જેથી દરેક ભારતીય ગર્વ અનુભવી શકે.

વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા રાજકીય તણાવ અંગે વાત કરતા એડમિરલ સ્વામીનાથને જણાવ્યું હતું કે આ તણાવે જૂની અને ઐતિહાસિક ખાઈઓને વધુ ભડકાવી છે, અને આજે બળપ્રયોગને રાષ્ટ્રીય નીતિના સ્વીકાર્ય સાધન તરીકે અથવા તો પસંદગીના સાધન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં કામ કરતા પરિબળો ટાંકીને તેમણે એવી એકવીસમી સદીની નૌકાદળ બનાવવાની માંગ કરી જે કોઈપણ બાહ્ય પરિબળો, અન્ય વ્યક્તિ, એજન્સી કે બાહ્ય પરાધીનતા પર આધાર રાખ્યા વગર જાતે જ લડી શકે, ટકી શકે અને અનુકૂળ થઈ શકે.

કોઈપણ જાતના નામનો ઉલ્લેખ કર્યા વગર બિન-રાજકીય અભિનેતાઓના ઉદય તરફ ઈશારો કરતા એડમિરલે જણાવ્યું હતું કે ટેક્નોલોજીનું લોકશાહીકરણ થઈ ચૂક્યું છે અને તે સારા તેમજ ખરાબ બંને પ્રકારના લોકો માટે ઉપલબ્ધ છે. નૌકાદળ પ્રમુખના જણાવ્યા મુજબ, મહત્વપૂર્ણ ખાઈઓને પૂરવા અને સંશોધન તથા વિકાસ ક્ષેત્રે તેમજ વિશિષ્ટ અને ઉભરતી ટેક્નોલોજીઓમાં વધુ રોકાણ કરવાની જરૂર છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે નવીનતાથી લઈને ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓ સુધીનું રૂપાંતરણ પણ યોગ્ય સમયમર્યાદામાં થવું જરૂરી છે.

દિલ્હી સ્થિત મનોહર પર્રિકર ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર ડિફેન્સ સ્ટડીઝ એન્ડ એનાલિસિસ (IDSA) દ્વારા આયોજિત આ સંવાદમાં સંરક્ષણ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, દેશ-વિદેશના ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. આ કાર્યક્રમ બાદ નૌકાદળ વડાએ શ્રોતાઓ દ્વારા પૂછવામાં આવેલા કેટલાક પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા હતા. શત્રુઓની ક્ષમતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રના અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ તેમજ મલાક્કાની સમુદ્રધુની જેવા વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો અંગેના પ્રશ્નનો જવાબ આપતા તેમણે કહ્યું હતું કે આપણે આપણા શત્રુઓની ક્ષમતાઓથી સારી રીતે વાકેફ છીએ.

એડમિરલે જણાવ્યું હતું કે અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ તેમજ લક્ષદ્વીપ નૌકાદળ માટે અત્યંત મહત્વના વિસ્તારો છે, અને આપણી એકંદર ક્ષમતાના આધારને વધારવા માટે નૌકાદળ તમામ શક્ય પ્રયાસો કરી રહી છે. મલાક્કાની સમુદ્રધુની અંગેના પ્રશ્ન પર તેમણે કહ્યું કે આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ પર જે કંઈ પણ બને છે તેની આપણા પર સીધી અસર પડે છે, અને તેથી જ નૌકાદળ દુનિયાના આ ભાગ પર ખૂબ જ ઝીણવટભરી નજર રાખે છે.

ભારત-આફ્રિકા સંરક્ષણ સંબંધો વિશે વાત કરતા એડમિરલે હિંદ મહાસાગર જહાજ 'સાગર' પહેલ અને આફ્રિકા-ઇન્ડિયા કી મેરિટાઇમ એંગેજમેન્ટ (AIKEYME) અભ્યાસનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ સંબંધોને મજબૂત કરવાના પગલાં સ્વરૂપે એઆઈકેવાયએમઈ-૨૦૨૫ ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં તાંઝાનિયાના દાર-એસ-સલામ ખાતે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ભારત અને તાંઝાનિયા ઉપરાંત કોમોરોસ, જીબૌટી, કેન્યા, મેડાસ્ગાકર, મોરેશિયસ, મોઝામ્બિક, સેશેલ્સ અને દક્ષિણ આફ્રિકાના સહયોગથી આ અભ્યાસ છ દિવસ સુધી ચાલ્યો હતો. નૌકાદળ વડાએ જાહેરાત કરી હતી કે વર્ષ ૨૦૨૭માં યોજાનાર આ અભ્યાસ માટે કેન્યાએ ભાગીદાર બનવાની સ્વૈચ્છિક તૈયારી દર્શાવી છે.

આ અગાઉ ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફના અધ્યક્ષ હેઠળના સંકલિત રક્ષણાત્મક સ્ટાફના પ્રમુખ (CISC) એરમાર્શલ તેજિન્દર સિંહે એક અલગ સત્રમાં જણાવ્યું હતું કે આત્મનિર્ભરતા માત્ર એક સૂત્ર નથી કારણ કે દેશના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ઘણું કામ થઈ ચૂક્યું છે. તેમણે આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો હતો કે દેશની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવા માટે આ દિશામાં આગામી સમયમાં વધુ કામ કરવામાં આવશે.