પક્ષપલટાના કેસોનો ઝડપી નિકાલ કરવો અનિવાર્ય: સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો

સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે મહત્વપૂર્ણ ઠરાવમાં જણાવ્યું છે કે પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળની અરજીઓનો ઝડપી નિકાલ કરવો જોઈએ. વિધાનસભાનો બાકી રહેલો કાર્યકાળ એ બહાનું નથી કે સ્પીકર પક્ષપલટા સંબંધિત અરજીઓ પર નિર્ણય લેવામાં વિલંબ કરે. હાઈકોર્ટે માત્ર એટલા માટે સ્પીકરને નિર્દેશ આપવાનો ઇનકાર ન કરવો જોઈએ કે વિધાનસભાનો કાર્યકાળ હજુ બાકી છે.

હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટે મધ્યપ્રદેશ વિધાનસભાના સ્પીકરને કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય નિર્મલા સાપરે વિરુદ્ધની અયોગ્યતાની પેન્ડિંગ અરજી પર બે મહિનામાં નિર્ણય લેવા નિર્દેશ આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું હતું કે, જો હાઈકોર્ટને કોઈ અયોગ્યતાના મામલામાં તાકીદ જણાય નહીં, તો પણ બંધારણના દસમા અનુસૂચિ હેઠળના મુદ્દાઓનો ન્યાયિક ચુકાદાઓ મુજબ ત્વરિત નિકાલ થવો જોઈએ.

મધ્યપ્રદેશના વિરોધ પક્ષના નેતા ઉમંગ સિંઘારે આ કેસમાં અરજી કરી હતી. અગાઉ જૂન મહિનામાં મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટે આ બાબતે સ્પીકરને કાર્યવાહી ઝડપી લેવા નિર્દેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. હાઈકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે કોઈ અસાધારણ સંજોગો નથી અને વિધાનસભાનો કાર્યકાળ હજુ બે વર્ષ બાકી છે, તેથી આ બાબતમાં કોઈ તાકીદ નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ભલે કોર્ટને કોઈ તાકીદ ન જણાય, તેમ છતાં આવા મુદ્દાઓનો ઝડપી નિકાલ થવો જોઈએ. કોર્ટે પડી કૌશિક રેડ્ડી વિરુદ્ધ સ્ટેટ ઓફ તેલંગાણા (૨૦૨૫) અને કેશમ મેઘાચંદ્ર સિંહ વિરુદ્ધ સ્પીકર, મણિપુર વિધાનસભા (૨૦૨૧) ના ચુકાદાઓનો સંદર્ભ આપ્યો હતો. પડી કૌશિક રેડ્ડીના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે તેલંગાણાના સ્પીકરને ૧૦ ધારાસભ્યો સામેની અરજીઓ ત્રણ મહિનામાં નક્કી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. જ્યારે કેશમ મેઘાચંદ્ર સિંહના કેસમાં કોર્ટે કહ્યું હતું કે અસાધારણ સંજોગો સિવાય, દસમી અનુસૂચિ હેઠળની અરજીઓનો નિર્ણય લેવા માટે ત્રણ મહિનાની સમયમર્યાદા સામાન્ય રીતે હોવી જોઈએ.

ઉમંગ સિંઘારના વકીલ સિનિયર એડવોકેટ વિવેક ટંખાએ કોર્ટમાં રજૂઆત કરી હતી કે બે અડધા વર્ષ વીતી ગયા છે અને વિધાનસભાનો કાર્યકાળ હજુ બે વર્ષ બાકી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે હાઈકોર્ટમાં આ મામલો આદેશ માટે રાખવામાં આવ્યો હતો અને ત્યારબાદ નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી. સ્પીકરે અયોગ્યતાની કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી અને આદેશ માટે વિષય અનામત રાખ્યો હતો, પરંતુ ત્યારપછી કોઈ નિર્ણય લેવાયો નથી. શરૂઆતમાં ખંડપીટે ત્રણ મહિનાની સમયમર્યાદા સૂચવી હતી, પરંતુ વિવેક ટંખાની વિનંતી બાદ કોર્ટે આ સમયગાળો ઘટાડીને બે મહિના કર્યો હતો.

અરજીમાં એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે નિર્મલા સાપરે ૨૦૨૩ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના ટિકિટ પર બિના મતવિસ્તારથી ચૂંટાઈ આવ્યા હતા, પરંતુ તેમણે સ્થાનાંતરિત થયા વિના જ સ્વેચ્છાએ પક્ષની સભ્યપદ છોડી દીધું છે અને ભાજપ સાથે જોડાઈ ગયા છે. આ અંગેના આક્ષેપોમાં એ પણ સામેલ છે કે તેઓ ૫ મે, ૨૦૨૪ ના રોજ લોકસભા ચૂંટણીના અભિયાન દરમિયાન રહતગઢમાં મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવની હાજરીમાં એક કાર્યક્રમમાં સ્ટેજ પર જોવા મળ્યા હતા. સાપરે વિરુદ્ધ પક્ષપલટાના કાયદા હેઠળની કાર્યવાહી માટેની અરજી ૩૦ જૂન, ૨૦૨૪ ના રોજ સ્પીકર સમક્ષ કરવામાં આવી હતી.

બંધારણની દસમી અનુસૂચિ એ પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા સાથે સંબંધિત છે, જે ધારાસભ્યો દ્વારા પક્ષ બદલવા સામેના નિયમો નક્કી કરે છે.