બારાબંકીમાં ખેડૂતો માટે પરાળ બન્યું આવકનું સાધન, બાયોગેસ પ્લાન્ટમાં થઈ રહ્યો છે ઉપયોગ

ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકી જિલ્લામાં ખેડૂતો માટે પાક કાપણી બાદ વધતા પરાળ (stubble) હવે બોજ નહીં પરંતુ આર્થિક ફાયદાનું સાધન બની રહ્યા છે. એનડીટીવીના અહેવાલ મુજબ, રાજ્ય સરકાર દ્વારા પાક અવશેષોનો ઉપયોગ બાયોગેસ પ્લાન્ટમાં કરવા માટેની એક વિશેષ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે, જેનાથી ખેડૂતોને ખેતર સાફ કરવાના ખર્ચ અને સમયમાં નોંધપાત્ર રાહત મળી છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ, ખેતરોમાંથી પરાળ એકત્રિત કરીને તેને કોમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) પ્લાન્ટ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે, જ્યાં તેનું ઊર્જામાં રૂપાંતર થાય છે. પ્રક્રિયા બાદ વધેલા કાર્બનિક કચરાનો ઉપયોગ ખેતરોમાં ખાતર તરીકે પણ કરવામાં આવે છે.

કૃષિ વિભાગની પ્રેસ રિલીઝ અનુસાર, હાલમાં રાજ્યમાં ૪૦ બાયોગેસ પ્લાન્ટ કાર્યરત છે અને આગામી સમયમાં વધુ ૭૮ પ્લાન્ટ સ્થાપવાની યોજના છે. બારાબંકીના હરખ બ્લોકના કરામત ખેડા ગામના ખેડૂત યોગેશ, જેઓ ઘઉં, ડાંગર અને બટાકાની ખેતી કરે છે, તેમણે જણાવ્યું હતું કે પરાળના સમયસર નિકાલને કારણે તેઓ કોઈ પણ વિલંબ વગર આગામી પાક માટે ખેતર તૈયાર કરી શકે છે. અગાઉ, ખેડૂતો પાસે કાં તો ખર્ચ કરીને અવશેષો દૂર કરવાનો અથવા ખેતરમાં જ તેને સળગાવવાનો વિકલ્પ રહેતો હતો. ટીકરા ગામના ખેડૂત બલરામે જણાવ્યું હતું કે એક એકર જમીનમાંથી પરાળ સાફ કરવાનો ખર્ચ અંદાજે ₹૨,૫૦૦ થી ₹૩,૦૦૦ સુધી થતો હતો. હવે પરાળને બાયોગેસ પ્લાન્ટ સુધી પહોંચાડવાથી આ ખર્ચ બચી જાય છે અને ખેડૂતો પ્રદૂષણ ફેલાવતા સળગાવવાના માર્ગથી પણ દૂર રહી શકે છે.

આ મોડેલને સફળ બનાવવા માટે કૃષિ વિભાગે ગેટ્સ ફાઉન્ડેશનની ટેકનિકલ સપોર્ટ યુનિટ (TSU) ની મદદ લીધી છે. આ સિસ્ટમમાં ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FPOs), એગ્રીગેટર્સ અને સપ્લાય-ચેઈન સાથે જોડાયેલા અન્ય સહભાગીઓને એકસાથે જોડવામાં આવ્યા છે. FPOs અને એગ્રીગેટર્સ ખેતરોનું મેપિંગ કરે છે, સંગ્રહનું સમયપત્રક નક્કી કરે છે અને કાપણી પછી તરત જ પરાળ દૂર થાય તેની ખાતરી કરે છે. આ માટે સ્લેશર્સ, રેકર્સ અને બેલર્સ જેવા મશીનોનો ઉપયોગ કરીને પરાળને કાપીને તેના ગઠ્ઠા બનાવવામાં આવે છે, જે બાદમાં કલેક્શન સેન્ટરો અને CBG પ્લાન્ટ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

બારાબંકીના દેવા રોડ પર સ્થિત CBG પ્લાન્ટ દરરોજ આશરે ૧૫૦ ટન પરાળ પ્રોસેસ કરે છે અને તેમાંથી દરરોજ ૧૫,૦૦૦ થી ૧૯,૦૦૦ કિલો બાયોગેસનું ઉત્પાદન થાય છે. આ પ્લાન્ટમાં મુખ્યત્વે ડાંગર અને મકાઈના અવશેષોનો ઉપયોગ થાય છે, જેનો પશુઓના ઘાસચારા તરીકે મર્યાદિત ઉપયોગ થાય છે કારણ કે તેમાં સિલિકાનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. બારાબંકીના કૃષિ વિભાગના નાયબ નિયામક ઉમેશ કુમાર સાહે જણાવ્યું હતું કે દેવા રોડ અને હૈદરગઢ ખાતેના પ્લાન્ટને કારણે હરખ, હૈદરગઢ, ફતેહપુર અને રામનગર બ્લોકમાં પરાળ એકત્રીકરણનું કાર્ય વ્યાપક બન્યું છે.