રબી સીઝન ૨૦૨૭-૨૮ માટે ખેડૂતોને વધારાના ટેકાના ભાવની જાહેરાત

કેન્દ્રીય સરકારે રબી માર્કેટિંગ સીઝન ૨૦૨૭-૨૮ માટે તમામ નિર્ધારિત રબી પાકો માટે લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) માં વધારો કરવાની મંજૂરી આપી છે. PIB દિલ્હીના અહેવાલ મુજબ, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ સરકાર દ્વારા આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ સીઝન દરમિયાન ૩૨૪ લાખ મેટ્રિક ટન ઉત્પાદન માટે ખેડૂતોને અંદાજે ₹૯૦,૯૬૨ કરોડ ચૂકવવામાં આવશે તેવી અપેક્ષા છે.

લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) એ ખેડૂતોને કિંમતની ખાતરી આપવા અને કૃષિ આયોજન તેમજ રોકાણ અંગે માહિતગાર નિર્ણયો લેવામાં મદદ કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પદ્ધતિ છે. બજારના ભાવમાં થતા અનિયમિત ફેરફારો જ્યારે ખેડૂતોની આવકને અસર કરે છે, ત્યારે MSP એક સુરક્ષા કવચ તરીકે કામ કરે છે. જ્યારે બજારના ભાવ નીચા હોય છે, ત્યારે સરકાર નિર્ધારિત ભાવે પાક ખરીદી કરીને ખેડૂતોને આર્થિક સ્થિરતા પૂરી પાડે છે.

રબી પાકો માટેના નવા ભાવમાં સૌથી વધુ વધારો કપાસ (Safflower) માટે કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹૬૭૫ નો વધારો થયો છે. ત્યારબાદ રેપસીડ અને મસ્ટર્ડમાં ₹૪૧૩, મસૂરના દાળમાં ₹૩૯૦ અને જવમાં ₹૧૩૬ નો વધારો નોંધાયો છે. ઘઉં અને ચણાના ભાવમાં પણ અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

નવા ભાવ મુજબ, ઘઉંનો MSP ₹૨,૬૧૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જે ઉત્પાદન ખર્ચ ₹૧,૨૬૪ પ્રતિ ક્વિન્ટલ સામે ૧૦૬% નો માર્જિન આપે છે. જવ માટે ₹૨,૨૮૬ પ્રતિ ક્વિન્ટલ ભાવ નક્કી થયો છે, જે ઉત્પાદન ખર્ચ ₹૧,૪૪૭ સામે ૫૮% માર્જિન ધરાવે છે. ચણા માટે ₹૫,૯૫૮ પ્રતિ ક્વિન્ટલ અને મસૂર માટે ₹૭,૩૯૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ ભાવ રાખવામાં આવ્યો છે. રેપસીડ અને મસ્ટર્ડ માટે ₹૬,૬૧૩ પ્રતિ ક્વિન્ટલ અને કપાસ માટે ₹૭,૨૧૫ પ્રતિ ક્વિન્ટલ ભાવ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.

ઉત્પાદન ખર્ચની ગણતરીમાં ભાડે રાખેલ માનવ શ્રમ, બળદ અને મશીનરી, લીઝ પર લીધેલી જમીન, બિયારણ, ખાતર, મેલું અને સિંચાઈના ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ડીઝલ, વીજળી, સાધનો પર ઘસારો, કાર્યકારી મૂડી પર વ્યાજ અને અન્ય ખર્ચાઓ પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને, ખેતીમાં સામેલ પરિવારના સભ્યોના શ્રમના મૂલ્યને પણ આ ગણતરીમાં સામેલ કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ તમામ ૨૨ નિર્ધારિત પાકો અને તમામ રાજ્યો માટે સમાન રીતે લાગુ કરવામાં આવે છે.

ખેતીમાં ટેકનોલોજી અને સુધારેલા પાકોના ઉપયોગથી મળતા ફાયદાને કર્ણાટકના બોમ્બ્રહલ્લી ગામના ૭૨ વર્ષીય બાજરીના ખેડૂત શ્રી કે. ચિક્કણનાના કિસ્સા દ્વારા સમજી શકાય છે. વર્ષો સુધી તેઓ પરંપરાગત પદ્ધતિથી ખેતી કરતા હતા, જેનાથી ઉત્પાદન એકર દીઠ ૯-૧૧ ક્વિન્ટલ રહેતું હતું. પરંતુ ૨૦૨૫ની રબી સીઝનમાં તેમણે ICAR-IIMR દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલી સુધારેલી HR-13 બાજરીની જાત અપનાવી. Kusumagiri Farmers Producer Organization (FPO) ના માધ્યમથી તેમને આ બિયારણ મળ્યું હતું.

ICAR-IIMR ના વૈજ્ઞાનિકોના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમણે રોપણી, સંતુલિત પોષક વ્યવસ્થાપન અને કુદરતી ખેતી જેવી પદ્ધતિઓ અપનાવી. જેના પરિણામે તેમનું ઉત્પાદન વધીને એકર દીઠ ૨૨-૨૩ ક્વિન્ટલ થઈ ગયું, જે અગાઉ કરતા બમણાથી પણ વધુ હતું. આ સાથે જ ૨૦૨૫-૨૬ની સીઝનમાં તેમને ₹૪,૮૮૬ પ્રતિ ક્વિન્ટલના MSP પર FPO દ્વારા ખરીદીની ખાતરી મળી. આનાથી તેમના છ એકરની આવક અંદાજે ₹૨.૦૭ લાખથી વધીને ₹૬.૫૯ લાખ થઈ ગઈ.

MSP ના નિર્ધારણ માટે કમિશન ફોર એગ્રીકલ્ચરલ કોસ્ટ્સ એન્ડ પ્રાઈસીસ (CACP) ભલામણો કરે છે. આ ભલામણોમાં સંબંધિત રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોના મંતવ્યો લેવામાં આવે છે. ટોરિયા અને ડેશકેલ્ડ કોકોનટના ભાવ રેપસીડ-મસ્ટર્ડ અને કોપરાના MSP ના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. સરકાર દર વર્ષે ૨૨ નિર્ધારિત પાકો માટે આ ભાવ જાહેર કરે છે.

ખરીદી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અનાજ અને અનાજ જેવા પાકો માટે ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (FCI) અને રાજ્યની એજન્સીઓ દ્વારા ખરીદી થાય છે. કઠોળ, તેલીબિયાં અને કોપરા માટે પ્રધાનમંત્રી અન્નદાતા આય સંરક્ષણ અભિયાન (PM-AASHA) હેઠળ પ્રાઈસ સપોર્ટ સ્કીમ (PSS) દ્વારા ખરીદી કરવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ NAFED અને NCCF જેવી એજન્સીઓ કાર્યરત છે. તુવેર, અડદ અને મસૂરની ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ૨૦૩૦-૩૧ સુધી 'મિશન ફોર આત્મનિર્ભરતા ઇન પલ્સિસ' હેઠળ પૂર્વ-નોંધાયેલા ખેડૂતો પાસેથી ખરીદી કરવામાં આવે છે.

PM-AASHA યોજના સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. જ્યારે બજારના ભાવ MSP કરતા નીચા જાય ત્યારે આ યોજના સક્રિય થાય છે. NAFED ની e-Samriddhi અને NCCF ની e-Samyukti પ્લેટફોર્મ દ્વારા ખેડૂતોનું રજીસ્ટ્રેશન, ખરીદી અને પેમેન્ટની પ્રક્રિયા સરળ બની છે. ખેડૂતો આધાર, જમીનના રેકોર્ડ અને બેંક વિગતો આપીને રજીસ્ટ્રેશન કરી શકે છે. ૧૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ સુધીના ડેટા મુજબ, e-Samyukti પ્લેટફોર્મ દ્વારા ૪૩ લાખથી વધુ ખેડૂતોની ખરીદી, ૩૭.૪૫ લાખ મેટ્રિક ટન ઉત્પાદન અને ₹૧૩,૦૦૦ કરોડથી વધુની રકમ ખેડૂતોને ચૂકવવામાં આવી છે. જ્યારે e-Samriddhi પર ૧.૩૭ કરોડથી વધુ ખેડૂતો નોંધાયા છે અને ૮૧ લાખથી વધુ પેઆઉટ કરવામાં આવ્યા છે.

ખરીદીમાં પારદર્શિતા વધારવા માટે ૨૦૨૫-૨૬ની સીઝનથી બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું છે. આ માટે આધાર-સક્ષમ PoS મશીનો અથવા ફેસિયલ ઓથેન્ટિકેશનનો ઉપયોગ થાય છે, જેથી માત્ર સાચા અને પાત્ર લાભાર્થીઓને જ લાભ મળે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખરીદીના સ્કેલમાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે. ૨૦૦૪-૦૫ થી ૨૦૧૩-૧૪ દરમિયાન છ રબી પાકોની ખરીદી ૨,૩૦૨ લાખ મેટ્રિક ટન હતી, જે ૨૦૧૪-૧૫ થી ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન વધીને ૩,૯૨૧ લાખ મેટ્રિક ટન થઈ છે. તેવી જ રીતે, MSP પેમેન્ટ પણ ₹૨.૬૫ લાખ કરોડથી વધીને ₹૮.૩૬ લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે. ઘઉંની ખરીદીમાં પણ ૨,૨૫૪ લાખ મેટ્રિક ટન (૨૦૦૪-૧૪) થી વધીને ૩,૭૧૫ લાખ મેટ્રિક ટન (૨૦૧૪-૨૬) નો વધારો થયો છે. ૨૦૨૬-૨૭ની રબી સીઝનમાં ઘઉંની ખરીદી ૩૫૭.૫૭ લાખ મેટ્રિક ટન રહી હતી, જેનાથી ૩૪ લાખથી વધુ ખેડૂતોને ₹૯૨,૪૩૨.૫૧ કરોડનો લાભ મળ્યો હતો.

સરકારના આ પગલાંઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને ઉત્પાદન ખર્ચ સામે ઓછામાં ઓછું ૫૦ ટકાનું માર્જિન આપવાનો છે. આનાથી ખેડૂતોમાં પાક વૈવિધ્યકરણ અને કૃષિ ટેકનોલોજીમાં રોકાણ કરવાની આત્મવિશ્વાસ વધશે.