દિવાળી પર ₹૧૦, ₹૨૦ અને ₹૫૦ની નોટોની અછતની વાતો ખોટી હોવાનું RBIએ જણાવ્યું

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલા એવા દાવાઓને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા છે કે દિવાળીના તહેવારો દરમિયાન ₹૧૦, ₹૨૦ અને ₹૫૦ની નાની કિંમતી નોટોની અછત સર્જાઈ શકે છે. રિઝર્વ બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેના વોલ્ટ અને કરન્સી ચેસ્ટમાં તમામ પ્રકારની બેંક નોટો પૂરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે, તેથી ગ્રાહકો કે વેપારીઓએ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.

આજતકના અહેવાલ મુજબ, વોટ્સએપ અને અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર એક સંદેશ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો હતો, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે તહેવારોની સીઝનમાં ₹૧૦, ₹૨૦ અને ₹૫૦ની નવી નોટોની ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી શકે છે. આ સંદેશને RBI ની સત્તાવાર સલાહ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે દિવાળી પહેલા સામાન્ય ગ્રાહકો અને નાના વેપારીઓમાં ભારે ચિંતા ફેલાઈ ગઈ હતી.

આ બાબતે પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (PIB) ની ફેક્ટ ચેક યુનિટે પણ તપાસ કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે આ દાવો સંપૂર્ણપણે નકલી છે. PIB એ પુષ્ટિ કરી છે કે રિઝર્વ બેંકે ઓછી કિંમતી નોટોની અછત અંગે આવી કોઈ જાહેરાત કે સૂચના બહાર પાડી નથી.

વાયરલ થઈ રહેલા આ નકલી સર્ક્યુલરમાં ૨૭ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ની તારીખ અને 'RBI/૨૦૨૬-૨૭/૧૨૪' નંબરનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ નકલી દસ્તાવેજમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે RBI ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવા અને કેશ-લેસ ઇકોનોમીને બઢ઼ાવા આપવા માટે ધીમે ધીમે ₹૧૦, ₹૨૦ અને ₹૫૦ની નોટોની છાપકામ ઘટાડી રહ્યું છે. આ નકલી સર્ક્યુલરમાં એવી ચેતવણી પણ આપવામાં આવી હતી કે આના કારણે દિવાળી દરમિયાન નાની નોટોની અછત સર્જાઈ શકે છે, તેથી લોકોએ તહેવાર દરમિયાન મુશ્કેલીથી બચવા માટે અગાઉથી રોકડ ઉપાડી લેવી જોઈએ અથવા તેની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

આ બાબતે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' પર પોસ્ટ કરેલા સ્પષ્ટીકરણમાં RBI એ જણાવ્યું હતું કે, "રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના ધ્યાનમાં આવ્યું છે કે કેટલાક તત્વો છેતરપિંડીથી રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના નામ અને લોગોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે અને ગવર્નરના નામે ખોટી સહી કરેલા નકલી સર્ક્યુલર ફેલાવી રહ્યા છે, જેમાં આગામી તહેવારોની સીઝન દરમિયાન ₹૧૦, ₹૨૦ અને ₹૫૦ની નોટોની અછત હોઈ શકે છે તેવું દર્શાવવામાં આવ્યું છે."

RBI એ વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે, "શરૂઆતમાં જ એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવે છે કે ઓછી કિંમતી નોટો સહિત તમામ પ્રકારની નોટો RBI ના વોલ્ટ અને કરન્સી ચેસ્ટમાં પૂરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે અને નકલી સર્ક્યુલરની સામગ્રી ગેરમાર્ગે દોરનારી છે."

સેન્ટ્રલ બેંકે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ નોટિસ સંપૂર્ણપણે નકલી હતી. તેમાં બેંકના નામ અને લોગોનો દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને ગવર્નરના નામે ખોટી સહી કરવામાં આવી હતી. RBI એ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે તેણે એવી કોઈ એડવાઇઝરી જારી કરી નથી જેમાં કહેવામાં આવ્યું હોય કે દિવાળી પહેલા ₹૧૦, ₹૨૦ કે ₹૫૦ની નોટો ઉપલબ્ધ નહીં હોય અથવા તેનો પુરવઠો ઘટશે. બેંકે જનતાને વિનંતી કરી છે કે તેઓ આ નકલી સર્ક્યુલર પર વિશ્વાસ ન કરે અને તેને આગળ મોકલે નહીં.

ઘરો અને દુકાનદારો માટે આ નિવેદન રાહતજનક છે, કારણ કે તહેવારો દરમિયાન જ્યારે ભેટો આપવા, ખરીદી કરવા અને સ્થાનિક વ્યવહારો માટે રોકડની માંગ વધતી હોય છે, ત્યારે નાની નોટોની જરૂરિયાત સૌથી વધુ હોય છે. RBI ના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે નાની નોટોના પુરવઠા પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિબંધ નથી.

RBI અને PIB ફેક્ટ ચેક બંનેએ લોકોને અપીલ કરી છે કે કોઈપણ દાવાને શેર કરતા પહેલા સેન્ટ્રલ બેંકની સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા વેરિફાઇડ સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ દ્વારા તેની ચકાસણી કરી લેવી જોઈએ. બેંકે લોકોને સૂચના આપી છે કે તેઓ વેરિફાઇડ ન હોય તેવા સોશિયલ મીડિયા ફોરવર્ડ્સને બદલે માત્ર બેંકના સત્તાવાર સંવાદો પર જ ભરોસો રાખે. એવી અપેક્ષા છે કે બેંકો અને કરન્સી ચેસ્ટ દ્વારા સામાન્ય રીતે નોટોનું વિતરણ ચાલુ રહેશે.

જનતાને વિનંતી કરવામાં આવી છે કે તેઓ આ બાબતે સમયાંતરે RBI દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવતી માહિતી પર જ આધાર રાખે. આ સમગ્ર ઘટના દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ખોટી માહિતી દ્વારા લોકોમાં ગભરાટ ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, જેને સેન્ટ્રલ બેંકે ત્વરિત કાર્યવાહી કરીને રોક્યો છે.