ભારતમાં દર ૧૦માંથી ૯ દિવસ ખરાબ હવામાન, ૩૨૨૦ લોકોના મોત

ભારતમાં બદલાતા હવામાનની પેટર્ન હવે માનવ જીવન માટે ગંભીર ખતરો બની રહી છે. સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટ અને ડાઉન ટુ અર્થના "ક્લાઇમેટ ઇન્ડિયા ૨૦૨૬" રિપોર્ટ અનુસાર, જાન્યુઆરીથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન દેશના વિવિધ ભાગોમાં ૨૭૩ દિવસો પૈકી ૨૫૧ દિવસોમાં, એટલે કે લગભગ ૯૨ ટકા દિવસોમાં ગંભીર હવામાન ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. આનો અર્થ એ છે કે દર દસ દિવસમાં નવ દિવસ દેશનો કોઈને કોઈ ભાગ ખરાબ હવામાનથી પ્રભાવિત રહ્યો છે.

સંદેશના અહેવાલ મુજબ, આ કુદરતી હોનારતોને કારણે ૩,૨૨૦ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. આ ઉપરાંત, ૪૭,૨૪૪ પ્રાણીઓના મૃત્યુ થયા છે, જ્યારે ૧,૨૮,૩૩૪ ઘરો નાશ પામ્યા છે. ખેતી પર તેની ભારે અસર પડી છે અને આશરે ૪.૨૫ મિલિયન હેક્ટર પાકને નુકસાન થયું છે. રાજ્યવાર વિગતો જોઈએ તો, ઉત્તર પ્રદેશમાં સૌથી વધુ ૮૧૧ લોકોના મોત થયા છે અને ૬.૯ લાખ હેક્ટર પાક પ્રભાવિત થયો છે. મહારાષ્ટ્રમાં ૨૮૬ લોકોના મોત થયા અને ૨.૮૩ લાખ હેક્ટર પાકને નુકસાન થયું, જ્યારે બિહારમાં ૨૪૫ લોકોના મોત અને ૨.૩ લાખ હેક્ટર પાકને અસર થઈ છે.

રિપોર્ટમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને હિમાચલ પ્રદેશને સૌથી વધુ પ્રભાવિત રાજ્યો ગણાવ્યા છે, જ્યાં જાન્યુઆરીથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચેના દિવસોમાં આશરે ૬૪% દિવસો ભારે હવામાનની ઘટનાઓ બની હતી. પ્રાદેશિક રીતે જોઈએ તો, ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતમાં ૨૩૫ દિવસ અને પૂર્વ તથા ઉત્તરપૂર્વ ભારતમાં ૨૧૮ દિવસ ખરાબ હવામાન જોવા મળ્યું હતું. ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૬ સુધીના પાંચ વર્ષના વિશ્લેષણ મુજબ, આ સમયગાળામાં કુલ ૧૬,૩૦૩ લોકોના મોત થયા અને ૨૦.૬ મિલિયન હેક્ટર પાકને નુકસાન થયું છે.

આ ગંભીર સ્થિતિ વચ્ચે, ભારત આગામી ૯ થી ૨૦ નવેમ્બર દરમિયાન તુર્કીના અંતાલ્યામાં યોજાનારી યુએન ક્લાઇમેટ ચેન્જ કોન્ફરન્સ (COP31) માં પોતાની માંગો રાખશે. કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવ દ્વારા મંગળવારે યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે, ભારત માટે 'ક્લાઇમેટ ફાઇનાન્સ' (આબોહવા નાણાકીય સહાય) ટોચની પ્રાથમિકતા રહેશે. ભારતની માંગ છે કે વિકસિત દેશો તેમની નાણાકીય જવાબદારીઓ પૂરી કરે અને આ સહાય અનુમાનિત, મુખ્યત્વે જાહેર અને રાહત દરે હોય, જેથી વિકાસશીલ દેશો પર દેવાનો બોજ ન વધે.

મંત્રી યાદવના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત વિકસિત દેશો દ્વારા ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરની માંગ કરશે અને કાર્બન માર્કેટમાં ભાગીદારી સ્વૈચ્છિક રાખવાની હિમાયત કરશે. ભારત એવી કોઈપણ શરતોનો વિરોધ કરશે જે વિકાસશીલ દેશો પર ઉપરથી લાદવામાં આવેલા ઉત્સર્જન ઘટાડાના લક્ષ્યો હોય. આ દરમિયાન, નેપાળમાં ૨૬ ઓગસ્ટના પૂરથી ૧,૪૦૦ લોકોના મોત થયા હતા, જેના કારણે 'લોસ એન્ડ ડેમેજ ફંડ' ની કામગીરી પર પણ ચર્ચા થશે. નેપાળને પુનઃનિર્માણ માટે ૪.૭ બિલિયન ડોલરની જરૂર છે, જેની સામે ફંડ દ્વારા માત્ર ૨૧.૬ મિલિયન ડોલર ફાળવવામાં આવ્યા છે.

બીજી તરફ, યુએન ના ૨૦૨૬ એડેપ્ટેશન ગેપ રિપોર્ટ મુજબ, ગરીબ દેશોને આબોહવા પરિવર્તન સામે અનુકૂલન સાધવા માટે વાર્ષિક ૩૦૫ બિલિયન ડોલરની જરૂર છે, પરંતુ વિકસિત દેશો દ્વારા આપવામાં આવતી સહાય ૨૦૨૪માં ૨૮.૨ બિલિયન ડોલર રહી, જે જરૂરિયાત કરતા ઘણી ઓછી છે.

COP31 એ સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની એક સમિટ છે જેમાં વિશ્વના લગભગ ૧૯૮ દેશોના પ્રતિનિધિઓ આબોહવા પરિવર્તનના આગામી તબક્કાની યોજનાઓ પર ચર્ચા કરવા એકઠા થાય છે.