શિયાળામાં ફ્લૂના જોખમ સામે રસીકરણ અને સાવચેતી અંગે મહત્વની માહિતી

શિયાળાની ઋતુ આવતાની સાથે જ શ્વાસ સંબંધિત બીમારીઓમાં વધારો થવા લાગે છે. આ સમય દરમિયાન ઘણા લોકો સામાન્ય શરદી-ઉધરસ અને ઇન્ફ્લુએન્ઝા એટલે કે ફ્લૂ વચ્ચેનો તફાવત સમજી શકતા નથી. બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, આ ગેરસમજ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે કારણ કે ઇન્ફ્લુએન્ઝા કેટલાક લોકોને ગંભીર રીતે બીમાર કરી શકે છે અને બેદરકારી રાખવાથી હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાની સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે.

આ બીમારીથી બચવા માટે વિવિધ પ્રકારની ફ્લૂ રસીઓ ઉપલબ્ધ છે. ફેફસાના રોગોના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો ફ્લૂ થઈ જાય, તો રસી લેવાથી બીમારી ગંભીર બનવાનું અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનું જોખમ ઘટાડી શકાય છે. અમેરિકાની સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC) મુજબ, ઇન્ફ્લુએન્ઝાની રસી ફ્લૂ અને તેનાથી થતી ગંભીર મુશ્કેલીઓથી બચાવે છે.

ભારતમાં ફ્લૂ રસી અંગે જાગૃતિ ધીમે ધીમે વધી રહી છે. વિશાખાપટ્ટનમના ફેફસાના રોગોના નિષ્ણાત ડોક્ટર સુરેન્દ્ર જણાવે છે કે આ રસી ખાસ કરીને તે લોકોને આપવામાં આવે છે જેમને ગંભીર રીતે બીમાર પડવાનું વધુ જોખમ હોય છે. આમાં નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા નાના બાળકો અને હૃદયની ગંભીર બીમારી, અસ્થમા અથવા ડાયાબિટીસ જેવી લાંબા સમયથી ચાલી આવતી બીમારીઓથી પીડાતા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. ડોક્ટર સુરેન્દ્રના મતે, હૃદય અને ફેફસાના રોગો ધરાવતા લોકો માટે વરસાદ અને શિયાળાની ઋતુ મુશ્કેલ હોઈ શકે છે અને જો તેમને ઇન્ફ્લુએન્ઝા થઈ જાય, તો તેમની સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે.

યુકે હેલ્થ સિક્યુરિટી એજન્સીના સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા સલાહકાર ડોક્ટર ફિઓના નીલીએ બીબીસી સાથે વાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, નાના બાળકો ઉપરાંત અસ્થમા, ફેફસાના અન્ય રોગો અને હૃદય, લિવર અથવા કિડનીની સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકોમાં ફ્લૂને કારણે અન્ય મુશ્કેલીઓ વધવાનો અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાનો ખતરો વધારે રહે છે. બ્રિટન અને અમેરિકામાં સરકાર દ્વારા આવા કેટલાક વર્ગોને મફત ફ્લૂ રસી આપવામાં આવે છે. બ્રિટનમાં શિયાળો શરૂ થાય તે પહેલાં જ ફ્લૂ રસી આપવાનું શરૂ કરી દેવામાં આવે છે, જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ, સગર્ભા મહિલાઓ અને ૬૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોને મફત રસી પૂરી પાડવામાં આવે છે.

અમેરિકાની CDC મુજબ, એડવાઇઝરી કમિટી ઓન ઇમ્યુનાઇઝેશન પ્રેક્ટિસિસ દરેક ઋતુ માટે ફ્લૂ રસી સંબંધિત સલાહ બહાર પાડે છે. ભારત સરકારના સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયની વેબસાઇટ પર જણાવવામાં આવ્યું છે કે બાળકોને પેન્ટાવેલેન્ટ રસી મફત આપવામાં આવે છે. વેબસાઇટની માહિતી અનુસાર, આ રસી ૬ અઠવાડિયાથી ૧ વર્ષ સુધીના બાળકોને આપવામાં આવે છે. પેન્ટાવેલેન્ટ રસી બાળકોને પાંચ ગંભીર બીમારીઓથી બચાવે છે, જેમાં ડિપ્થેરિયા, પર્ટુસિસ (કાળી ઉધરસ), ટિટનસ, હેપેટાઇટિસ બી અને હિમોફિલસ ઇન્ફ્લુએન્ઝા ટાઇપ બી (હિબ) નો સમાવેશ થાય છે.

સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ બીમારીઓને કારણે ન્યુમોનિયા, મેનિનજાઇટિસ, લિવરનું કામ બંધ થવું અને શ્વાસ સંબંધિત ગંભીર સમસ્યાઓનું જોખમ રહેલું છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ જીવલેણ પણ બની શકે છે. ૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં આનું જોખમ વધુ હોય છે, તેથી સરકાર નિર્ધારિત સમય મુજબ બાળકોને રસી અપાવવાની સલાહ આપે છે.

લોકોના મનમાં એવો પ્રશ્ન પણ હોય છે કે શું ફ્લૂ રસી વાયરસના નવા સ્વરૂપો સામે અસરકારક છે. ડોક્ટરોનું કહેવું છે કે સમય જતાં ફ્લૂ વાયરસનું સ્વરૂપ બદલાતું રહે છે. આ ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના સૂચનો મુજબ રસીમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવે છે. ઇન્ફ્લુએન્ઝા વાયરસ સતત બદલાતા રહે છે, તેથી નિષ્ણાતોએ આગામી ઋતુમાં વાયરસનું કયું સ્વરૂપ ફેલાઈ શકે છે તેનો અગાઉથી અંદાજ લગાવવો પડે છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં આ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી હતી અને ૨૦૨૬-૨૭ની સીઝન માટે ફ્લૂ રસીની યાદી જાહેર કરી હતી. વાયરસમાં સતત થતા ફેરફારોને કારણે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા વર્ષમાં બે વાર રસીની યાદીની સમીક્ષા કરે છે અને દુનિયાના ઉત્તર અને દક્ષિણ ભાગો માટે અલગ-અલગ રસીની યાદી તૈયાર કરવામાં આવે છે.