સુપ્રીમ કોર્ટે વકફ સુધારા અધિનિયમની સુનાવણી જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ સુધી મોકલી

સુપ્રીમ કોર્ટે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫ની બંધારણીય માન્યતાને પડકારતી અરજીઓની સુનાવણી આગામી વર્ષે ૨૧ જાન્યુઆરી સુધી મોકલી રાખતા નિર્ણય લીધો છે. બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પી.બી. વરાલેની બેન્ચે આ મામલે સંકળાયેલા તમામ પક્ષોને ૩૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ સુધીમાં તેમની દલીલો અને પ્લેડિંગ્સ પૂર્ણ કરવા જણાવ્યું છે.

કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે જે અરજદારોએ વચગાળાની અરજીઓ (ઇન્ટરલોક્યુટરી એપ્લિકેશન્સ) દાખલ કરી હતી અને તેમને તે ક્ષમતામાં લેવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી, તેઓએ આજથી બે અઠવાડિયાની અંદર રિટ પિટિશન ફાઇલ કરવી પડશે. આ પિટિશનોની નકલ નોડલ કાઉન્સેલને આપવાની રહેશે, જેમને અરજદારો દ્વારા આધાર રાખવામાં આવેલા ચુકાદાઓનું સંકલન કરી તેને સામેલ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. વધુમાં, એડિશનલ સોલિસિટર જનરલને લેખિત રજૂઆતો પર પ્રતિસાદ આપવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.

સુનાવણી દરમિયાન નોડલ કાઉન્સેલે કોર્ટને જાણ કરી હતી કે અગાઉ પાંચ મુખ્ય પિટિશનોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે ૧૩૫ પિટિશનોને વચગાળાની અરજીઓમાં ફેરવવામાં આવી હતી. તેમણે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે તમામ પક્ષો લેખિત રજૂઆતો ફાઇલ કરી શકે અને તેનું સંકલન કરવામાં આવશે.

કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ ૧૭ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ના આદેશનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ આદેશ દ્વારા કેસોની સંખ્યાને નિયંત્રિત રાખવા માટે માત્ર પાંચ મુખ્ય પિટિશનોને જ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા. તેમણે રજૂઆત કરી હતી કે અગાઉની આ વ્યવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર કરવો જોઈએ નહીં.

વકફ (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૫ સંસદના બંને ગૃહોમાં ઉગ્ર ચર્ચાઓ બાદ પસાર થયું હતું, ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ તેને પોતાની મંજૂરી આપી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે ગયા વર્ષે ૧૫ સપ્ટેમ્બરે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫ની કેટલીક મુખ્ય જોગવાઈઓ પર રોક લગાવી હતી, પરંતુ સમગ્ર કાયદા પર સ્ટે આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને તેની બંધારણીયતાના પક્ષમાં અનુમાન વ્યક્ત કર્યું હતું. કોર્ટે પક્ષોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને સમાનતા જાળવવા માટે કેટલાક ચોક્કસ પ્રાવધાનો પર રોક લગાવી હતી.

આમાં કલેક્ટરને વકફ મિલકતોની સ્થિતિ નક્કી કરવાની જે સત્તા આપવામાં આવી હતી તેના પર રોક લગાવી હતી અને વકફ બોર્ડમાં બિન-મુસ્લિમ ભાગીદારીના મુદ્દે ચુકાદો આપ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે સેન્ટ્રલ વકફ કાઉન્સિલને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ૨૦ સભ્યોની કુલ રચનામાં બિન-મુસ્લિમ સભ્યોની સંખ્યા ચારથી વધુ ન હોવી જોઈએ. તેવી જ રીતે, રાજ્ય વકફ બોર્ડમાં ૧૧ સભ્યોની કુલ સંખ્યામાં આવા સભ્યોની સંખ્યા ત્રણથી વધુ ન રાખવા જણાવ્યું હતું.

કોર્ટે સુધારિત વકફ એક્ટની કલમ ૩ ના ક્લોઝ (r) ના એક ભાગ પર પણ સ્ટે આપ્યો હતો, જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે 'કોઈપણ વ્યક્તિ જે સાબિત કરે કે તે ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષથી ઇસ્લામ ધર્મનું પાલન કરી રહી છે'. કોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી રાજ્ય સરકાર દ્વારા એવી વ્યવસ્થા માટેના નિયમો બનાવવામાં ન આવે કે જેના દ્વારા વ્યક્તિ પાંચ વર્ષથી ઇસ્લામનું પાલન કરી રહી છે કે નહીં તે નક્કી કરી શકાય, ત્યાં સુધી આ જોગવાઈ સ્થગિત રહેશે.

આ ઉપરાંત, ટોપ કોર્ટે એવી જોગવાઈ પર પણ રોક લગાવી હતી જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી નિયુક્ત અધિકારી પોતાનો રિપોર્ટ સબમિટ ન કરે ત્યાં સુધી મિલકતને 'વકફ મિલકત' તરીકે ગણવી જોઈએ નહીં.