નવી દિલ્હીના બે વિદ્યાર્થીઓએ બનાવ્યું ખેતરથી સીધો સંપર્ક કરતું એગ્રીનોવા મશીન

નવી દિલ્હીની આર્મી પબ્લિક સ્કૂલ શંકર વિહારના સાતમા ધોરણના બે વિદ્યાર્થીઓ, રોહાન લંકા અને સાર્થકે મળીને 'એગ્રીનોવા' (AgriNova) નામનું એક નવીન મશીન વિકસાવ્યું છે. આ મશીન ખેતર અને ખેડૂત વચ્ચે સીધો સંપર્ક સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જેનાથી ખેડૂતને તેના ખેતરમાં ઉતરે બિના જ જમીનની ભેજતા અને અન્ય સમસ્યાઓની જાણકારી મળી રહેશે.

ધ હિન્દુ ટીનડાઈજેસ્ટ (The Hindu TeenDigest) સાથેની મુલાકાતમાં આ બંને વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ મશીનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેતીમાં થતા નુકસાનને ઘટાડવાનો છે. એગ્રીનોવા એક એવું કોમ્યુનિકેશન ડિવાઇસ છે જે ટેલિગ્રામ દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે, જ્યારે વોટ્સએપ દ્વારા નિયંત્રણની સુવિધા પર હાલમાં કામ ચાલી રહ્યું છે. આ મશીન દ્વારા ખેડૂતને તેના ખેતર તરફથી જમીનની ભેજતા અને ખેતરમાં ઘૂસનારા અનધિકૃત વ્યક્તિઓ કે પ્રાણીઓ વિશેના મેસેજ મળી શકે છે. જો ખેતરમાં કોઈ ગંભીર સમસ્યા જણાય, તો સેન્સર્સ તેને ઓળખીને તરત જ ખેડૂતને ફોન કોલ દ્વારા એલર્ટ કરશે.

આ પ્રોજેક્ટ પાછળની પ્રેરણા વિશે વાત કરતા રોહને જણાવ્યું હતું કે, જ્યારે તે તેના વતન ગયો ત્યારે તેણે એક મોટી સમસ્યા જોઈ હતી. તેણે જોયું કે કેટલાક ખેડૂતો રાતભર પાક માટે પાણીનો પુરવઠો ચાલુ રાખતા હતા. રોહને સમજાવ્યું કે, "આનાથી પુષ્કળ પાણીનો બગાડ થાય છે અને મોટાભાગના પાક નાશ પામે છે." સાર્થકે ઉમેર્યું કે તેમણે ખેડૂતોના પાક નુકસાનના બે મુખ્ય કિસ્સાઓ વિશે જાણ્યું હતું. એક કિસ્સામાં રાત્રિના સમયે રખડતા પ્રાણીઓને કારણે પાકનો નાશ થયો હતો, જ્યારે બીજા કિસ્સામાં જરૂરિયાતને બદલે માત્ર આદતવશ પાણી આપવાને કારણે પાક બગડ્યો હતો.

જ્યારે છોડને જરૂરિયાત કરતાં વધુ પાણી આપવામાં આવે છે, ત્યારે તેનાથી જમીનનું ધોવાણ અને વોટરલોગિંગ જેવી સમસ્યાઓ સર્જાય છે. આ ઉપરાંત, કૃષિ રન-ઓફ (Agricultural runoff) જળાશયોના પ્રદૂષણના મુખ્ય સ્ત્રોતોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. તેથી, પાકનો સ્વસ્થ વિકાસ કરવા માટે જમીનને યોગ્ય માત્રામાં પાણી અને ભેજ પૂરો પાડવો અત્યંત આવશ્યક છે. રખડતા પ્રાણીઓ અને વધુ પડતી સિંચાઈ જેવી સમસ્યાઓએ રોહન અને સાર્થકને એગ્રીનોવા બનાવવા માટે પ્રેરિત કર્યા હતા.

આ મશીન બનાવવાની પ્રક્રિયા સરળ નહોતી. રોહને જણાવ્યું હતું કે તેમણે કામ શરૂ કરતા પહેલા કાગળ પર એક બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરી હતી. આ આખું સ્માર્ટ ફાર્મ મશીન માત્ર ₹૨,૫૦૦ ના ખર્ચે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટનું પ્રદર્શન નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા 'પર્પલ અમ્બ્રેલા ફેસ્ટિવલ ૨૦૨૬' (Purple Umbrella Festival 2026) માં કરવામાં આવ્યું હતું.

ખેતીમાં ટેકનોલોજીના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FAO) ના ડેટા મુજબ, દર વર્ષે વિશ્વના ૪૦% ખાદ્ય પાક જીવાતોને કારણે નાશ પામે છે. આથી, પાકને જીવાતો, પ્રાણીઓના અતિક્રમણ અને વધુ પડતી સિંચાઈથી બચાવવું માત્ર ખેતરની સીમાઓ સુધી જ નહીં, પરંતુ તેની બહારની પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ મહત્વનું છે.

વિદ્યાર્થીઓએ સમજાવ્યું કે જ્યારે કોઈને મદદ માંગવી હોય અથવા મહત્વનો સંદેશ મોકલવો હોય, ત્યારે વચેટિયાઓ વગર સીધો સંપર્ક કરવો વધુ કાર્યક્ષમ હોય છે, કારણ કે વચેટિયાઓ દ્વારા સંદેશ બદલાઈ શકે છે, જેનો ઉદાહરણ તરીકે તેમણે 'ચાઇનીઝ વિસ્પર' ગેમનો ઉલ્લેખ કર્યો. વાસ્તવિક દુનિયામાં ખોટા સંદેશાઓના ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે, તેથી વિશ્વસનીય સ્ત્રોત પાસેથી સીધી માહિતી મેળવવી શ્રેષ્ઠ છે. એગ્રીનોવા આ જ સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે, જ્યાં ખેતર પોતે જ ખેડૂતને તેની જરૂરિયાતો વિશે જણાવી શકે છે. આ સુવિધાને કારણે ખેડૂત મુસાફરી કરી રહ્યો હોય તો પણ તેને તેના ખેતરની સ્થિતિ વિશે અપડેટ્સ મળી રહેશે અને તે સમયસર યોગ્ય પગલાં લઈ શકશે.