કેન્દ્રના નવા પ્રાણી ક્રૂરતા નિયમોના ડ્રાફ્ટ સામે સેલિબ્રિટી અને વૈજ્ઞાનિકોનો વિરોધ

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્રસ્તાવિત 'પ્રિવેન્શન ઓફ ક્રુલ્ટી ટુ એનિમલ્સ (કંટ્રોલ એન્ડ સુપરવિઝન ઓફ એક્સપેરિમેન્ટ, બ્રીડિંગ એન્ડ ટ્રેડિંગ ઓફ લેબોરેટરી એનિમલ્સ) રૂલ્સ, ૨૦૨૬' ના ડ્રાફ્ટ સામે દેશના જાણીતા સેલિબ્રિટીઓ, રાજકારણીઓ, વૈજ્ઞાનિકો અને પશુ કલ્યાણ સંસ્થાઓએ ભારે વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું છે. ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, પિટા (PETA) ઇન્ડિયા દ્વારા કરવામાં આવેલી એક પિટિશન પર ૧૮,૦૦૦ થી વધુ લોકોએ હસ્તાક્ષર કરીને આ નવા નિયમોને પાછા ખેંચવાની માંગ કરી છે.

આ પ્રસ્તાવિત નિયમો ૧૯૯૮ના 'બ્રીડિંગ ઓફ એન્ડ એક્સપેરિમેન્ટ્સ ઓન એનિમલ્સ (કંટ્રોલ એન્ડ સુપરવિઝન) રૂલ્સ' ને બદલવા માટે લાવવામાં આવ્યા છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ ડ્રાફ્ટ નિયમો સંસ્થાકીય સ્વ-નિયમન દ્વારા ફાર્માસ્યુટિકલ, તબીબી અને શૈક્ષણિક સંશોધનો માટેની મંજૂરીઓને ઝડપી બનાવશે અને અમલદારશાહીના વિલંબને ઘટાડશે. સરકારનું એવું માનવું છે કે આ ડ્રાફ્ટ નિયમો વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને આધુનિક બનાવવાની સાથે પ્રાણી કલ્યાણ અને નૈતિક જવાબદારીને સક્રિય રીતે મજબૂત કરશે. સરકાર દ્વારા આ અંગે વાંધાઓ અને સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા છે, જેની અંતિમ તારીખ ૫ નવેમ્બર છે.

જોકે, પિટા ઇન્ડિયાએ આ નિયમો સામે ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે. પિટા ઇન્ડિયાના જણાવ્યા અનુસાર, જો આ નિયમો વર્તમાન સ્વરૂપે લાગુ કરવામાં આવશે, તો પ્રયોગશાળામાં પ્રયોગો માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રાણીઓ માટેના હાલના રક્ષણાત્મક પગલાં નબળા પડી શકે છે. સંસ્થાએ દાવો કર્યો છે કે આ જોગવાઈઓથી પ્રયોગો માટે સુરક્ષિત વન્યજીવોને પકડવા અને તેમના ઉપયોગમાં વધારો થઈ શકે છે. વધુમાં, ચોક્કસ સંજોગોમાં રખડતા કૂતરાઓ અને બિલાડીઓને પણ પ્રયોગશાળાઓમાં ઉપયોગમાં લેવાની મંજૂરી મળી શકે છે.

પિટા ઇન્ડિયાએ એવા પ્રયોગો ચાલુ રાખવા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે જેમાં પ્રાણીઓને અસહ્ય પીડા અને તકલીફ થાય છે, જેમ કે અસહ્ય ઇલેક્ટ્રિક શોક આપવા, ટ્યુમર પેદા કરવા અને ઝેરી પરીક્ષણો જેમાં મૃત્યુ એ અંતિમ પરિણામ હોય છે. સંસ્થાએ એવો પણ આક્ષેપ કર્યો છે કે ડ્રાફ્ટ નિયમોથી 'સેન્ટ્રલ કમિટી ફોર કંટ્રોલ એન્ડ સુપરવિઝન ઓફ એક્સપેરિમેન્ટ્સ ઓન એનિમલ્સ' (CCSEA) દ્વારા વિવિધ પ્રયોગો પર કરવામાં આવતું નિરીક્ષણ ઘટશે અને એનેસ્થેસિયા, યુથેનેશિયા અને પુનર્વસન સંબંધિત હાલના રક્ષણાત્મક નિયમોમાં છૂટછાટ મળી શકે છે.

આ વિરોધમાં અનેક જાણીતા ચહેરાઓ જોડાયા છે. પિટા ઇન્ડિયાના નિવેદન મુજબ, અભિનેતા જ્હોન અબ્રાહમ, તબુ, હેમા માલિની, રવીના ટંડન, શિલ્પા શેટ્ટી, જેકલીન ફર્નાન્ડિસ, દિયા મિર્ઝા, રૂપાલી ગાંગુલી અને વામિકા ગાબી જેવા કલાકારોએ આ પિટિશન પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. ક્રિકેટર કે.એલ. રાહુલ પણ આ અપીલનું સમર્થન કરી રહ્યા છે. રાજકીય ક્ષેત્રે લોકસભા સાંસદ હેમા માલિની, રાજ્યસભા સાંસદ સુલાતા દેવ, લોકસભા સાંસદ ડો. મોહમ્મદ જાવેદ અને પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી રેણુકા ચૌધરી સહિત વિવિધ પક્ષોના સંસદોએ આ અપીલને ટેકો આપ્યો છે.

આ અપીલને ૧૦૦ થી વધુ ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિકો, ૧૦૦ થી વધુ પશુચિકિત્સકો અને ૬૦ થી વધુ પ્રાણી સુરક્ષા સંસ્થાઓનું પણ સમર્થન મળ્યું છે. પિટા ઇન્ડિયાના સાયન્સ એન્ડ રિસર્ચ પોલિસી એડવાઈઝર ડો. નૂપુર જૈને જણાવ્યું હતું કે, "ભારતે પહેલેથી જ પ્રાણી વગરના વિજ્ઞાનને આગળ વધારવામાં નોંધપાત્ર નેતૃત્વ દર્શાવ્યું છે, જે દરેક ભારતીય માટે ગર્વની વાત છે. આપણે આ પ્રગતિ પર આગળ વધવું જોઈએ, પાછા નહીં વળવું." તેમણે સૂચવ્યું કે પ્રસ્તાવિત નિયમો પાછા ખેંચવામાં આવે અને એવા નિયમો લાવવામાં આવે જે પ્રાણીઓના રક્ષણને મજબૂત બનાવે અને પ્રાણી વગરના તથા માનવ-સુસંગત સંશોધન પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપે.

પિટા ઇન્ડિયાએ નોંધ્યું છે કે ભારતે પ્રાણી પરીક્ષણને બદલવા માટે પહેલેથી જ કેટલાક પગલાં લીધા છે, જેમાં ૨૦૧૪ માં કોસ્મેટિક્સ માટે પ્રાણી પરીક્ષણ પર પ્રતિબંધ મૂકવો અને 'ન્યૂ ડ્રગ્સ એન્ડ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ (એમેન્ડમેન્ટ) રૂલ્સ, ૨૦૨૩' દ્વારા વૈજ્ઞાનિક રીતે અદ્યતન પદ્ધતિઓને માન્યતા આપવી સામેલ છે. ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) એ પણ ૭૧ સંસ્થાઓ અને પ્રયોગશાળાઓમાં ઓર્ગન-ઓન-ચિપ ટેકનોલોજી, થ્રી-ડાયમેન્શનલ ટિશ્યુ મોડલ્સ અને કોમ્પ્યુટર આધારિત અભિગમો સહિત પ્રાણી વગરના પરીક્ષણ પદ્ધતિઓ ધરાવતા ૧૦૯ સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સને ટેકો આપ્યો છે. પિટા ઇન્ડિયાના જણાવ્યા મુજબ, અમેરિકા, યુકે અને યુરોપિયન યુનિયનના નિયમનકારી અને વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ પણ પ્રાણી વગરની પરીક્ષણ પદ્ધતિઓ અપનાવવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવી રહી છે. સંસ્થાએ જનતાને ૫ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીમાં આ નિયમો પાછા ખેંચવા માટે વાંધાઓ અને સૂચનો સબમિટ કરવા વિનંતી કરી છે.