ઓગસ્ટમાં સેવા ક્ષેત્રે મજબૂત વૃદ્ધિ જોવા મળી ૧૯ માંથી ૧૭ પેટા ક્ષેત્રો વધ્યા

ભારતના સેવા ક્ષેત્રમાં ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન વ્યાપક વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. કેન્દ્ર સરકારના પાંચમા ટ્રાયલ ઇન્ડેક્સ ઓફ સર્વિસીસ પ્રોડક્શન (ISP) ના ગુરુવારે જાહેર કરાયેલા અહેવાલ મુજબ, ૧૯ માંથી ૧૭ પેટા ક્ષેત્રોમાં વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે અને ૧૩ પેટા ક્ષેત્રોમાં બે અંકનો વધારો જોવા મળ્યો છે. આ આંકડાઓ સૂચવે છે કે ઉત્પાદન અને બાહ્ય વ્યાપારના મિશ્ર સંકેતો હોવા છતાં, ઔપચારિક ક્ષેત્રની સેવાઓમાં સતત ગતિશીલતા જળવાઈ રહી છે.

આ ૧૯-ક્ષેત્રના ઇન્ડેક્સમાં સેવા ક્ષેત્રના આશરે ૬૦ ટકા હિસ્સો આવરી લેવામાં આવ્યો છે. સેવા ક્ષેત્ર ભારતની અર્થવ્યવસ્થાના અડધાથી વધુ હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તેથી આ ઇન્ડેક્સ આ ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિનું નવું માસિક માપદંડ પૂરું પાડે છે. આ અંગે આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, પેટા-ક્ષેત્રીય ISP ની સ્થિરતા અને સ્થિતિસ્થાપકતાનો અભ્યાસ કર્યા પછી અને સેવાઓના વ્યાપક કવરેજમાં સુધારો કર્યા પછી, સંપૂર્ણ ISP બહાર પાડવામાં આવશે.

અહેવાલ મુજબ, રિટેલ ટ્રેડ અથવા છૂટક વેપારમાં ઓગસ્ટમાં ૧૯.૯ ટકાનો સૌથી ઝડપી વધારો નોંધાયો હતો. અન્ય મજબૂત વૃદ્ધિ ધરાવતા પેટા ક્ષેત્રોમાં રિપેર સેવાઓ ૧૭.૬ ટકા, રિયલ એસ્ટેટ ૧૭.૬ ટકા, એડમિનિસ્ટ્રેટિવ અને સપોર્ટ સર્વિસીસ ૧૩.૧ ટકા, બેંકિંગ ૧૪.૯ ટકા, પ્રોફેશનલ, સાયન્ટિફિક અને ટેકનિકલ સર્વિસીસ (જેમાં સંશોધન અને વિકાસનો સમાવેશ થાય છે) ૧૪.૨ ટકા, આઈટી અને કોમ્પ્યુટર સંબંધિત સેવાઓ ૧૩.૮ ટકા અને રહેઠાણ તથા ખાદ્ય પદાર્થો (accommodation and food) ૧ચે ૧૧.૯ ટકા વૃદ્ધિ સાથે સામેલ છે. રિપેર સર્વિસીસ, જેમાં જુલાઈમાં ઘટાડો થયો હતો, તેણે ઓગસ્ટમાં ડબલ-ડિજિટ વૃદ્ધિ સાથે સ્માર્ટ રિકવરી કરી છે.

જ્યારે છૂટક વેપારમાં ઊંચી વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી, ત્યારે જથ્થાબંધ વેપાર (wholesale trade) માં વૃદ્ધિ પ્રમાણમાં ઓછી ૧૦૨ ટકા રહી હતી. ટેલિકોમ્યુનિકેશન ક્ષેત્રમાં ૧૧.૮ ટકા અને વેરહાઉસિંગ તથા પરિવહન માટેની સપોર્ટ પ્રવૃત્તિઓમાં ૧૧.૨ ટકાનો વિસ્તાર થયો હતો. પોસ્ટલ અને કુરિયર સેવાઓ તેમજ માહિતી અને પ્રસારણ સેવાઓ, જે અગાઉના મહિનાઓમાં નકારાત્મક ઝોનમાં હતી, તેમાં અનુક્રમે ૧૩.૨ ટકા અને ૭.૨ ટકાની સતત વૃદ્ધિ જોવા મળી છે.

પરિવહન ક્ષેત્રમાં મિશ્ર પરિણામો જોવા મળ્યા છે. પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધને કારણે ઊર્જાના વધતા ભાવે હવાઈ પરિવહન સેવાઓના વિકાસને -૯.૬ ટકાના નકારાત્મક ઝોનમાં રાખવાનું ચાલુ રાખ્યું છે, જે સતત પાંચમા મહિને ઘટાડો દર્શાવે છે. કલા, મનોરંજન અને મનોરંજન સેવાઓના વિકાસમાં પણ -૪.૭ ટકાનો ઘટાડો રહ્યો હતો. અન્ય પરિવહન સેવાઓમાં રેલવે ૩.૭ ટકા, રોડવેઝ ૯.૪ ટકા અને વોટરવેઝ ૯.૫ ટકાના સિંગલ ડિજિટમાં વૃદ્ધિ સાથે નોંધાઈ હતી.

EY ઇન્ડિયાના ચીફ પોલિસી એડવાઈઝર ડી.કે. શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું હતું કે, "ISP વર્ષ-દર-વર્ષ ૧૪.૦ ટકાનો વૃદ્ધિ દર દર્શાવે છે, જે મજબૂત વૃદ્ધિની ગતિની પુષ્ટિ કરે છે. જૂન ૨૦૨૬ થી ISP એ બે અંકની વૃદ્ધિ દર્શાવી છે, જેમાં ઓગસ્ટ સુધીના ત્રણ મહિના દરમિયાન સરેરાશ ૧૩.૬ ટકા વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. એકંદર જીડીપીમાં સેવા ક્ષેત્રના વજનને ધ્યાનમાં લેતા, આ વલણો ૨૦૨૬-૨૭ ના બીજા ક્વાર્ટર માટે તંદુરસ્ત જીડીપી વૃદ્ધિની સંભાવના દર્શાવે છે. આ વાત બીજા ક્વાર્ટરના IIP વૃદ્ધિ દ્વારા પણ પુષ્ટિ પામે છે, જે સરેરાશ ૭.૩ ટકા હતી."

આ ISP ને ઇન્ડેક્સ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પ્રોડક્શન (IIP) ના સેવા-ક્ષેત્રના સમાન તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. તે સરકાર, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) અને નાણાકીય બજારોને આર્થિક પ્રવૃત્તિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે હાઈ-ફ્રીક્વન્સી ઇન્ડિકેટર પૂરું પાડે છે, જેથી તેઓ ત્રિમાસિક જીડીપી અંદાજો અને જીએસટી કલેક્શન, પર્ચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ (PMIs) અને બેંક ક્રેડિટ જેવા પરોક્ષ માપદંડો પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ચોક્કસ ડેટા મેળવી શકે.

આ ટ્રાયલ શ્રેણી શરૂઆતમાં પદ્ધતિને માન્યતા આપવા અને હિતધારકોના પ્રતિસાદ મેળવવા માટે બહાર પાડવામાં આવી છે, ત્યારબાદ આ ઇન્ડેક્સ ભારતની નિયમિત આંકડાકીય રિલીઝનો ભાગ બનશે. સેવા ક્ષેત્ર દેશના વિકાસનું મુખ્ય ચાલક બળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે કુલ મૂલ્યવધારો (GVA) ના ૫૩ ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે અને રોજગાર, નિકાસ અને રોકાણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે.

IIP ના વિપરીત, જે ઉત્પાદન, ખાણકામ અને વીજળીમાં ભૌતિક ઉત્પાદન માપે છે, ISP સેવાઓના વાસ્તવિક આઉટપુટમાં ફેરફારને પકડે છે. સેવાઓ સામાન્ય રીતે એકસાથે ઉત્પાદિત અને વપરાય છે અને તેમાં ઇન્વેન્ટરી જમા થતી નથી, તેથી આ ઇન્ડેક્સ મુખ્યત્વે ફુગાવા માટે એડજસ્ટ કરેલા ટર્નઓવરનો ઉપયોગ ઉત્પાદનના પ્રતિનિધિ તરીકે કરે છે. બ્રિકવર્ક રેટિંગ્સના અર્થશાસ્ત્રી પ્રાંજલ ઘાટે જણાવ્યું હતું કે, "ઓગસ્ટના ISP આંકડાઓ સેવા પ્રવૃત્તિને ટેકો આપતી સ્થિતિસ્થાપક સ્થાનિક માંગ તરફ નિર્દેશ કરે છે, અને એક નવું પ્રાયોગિક શ્રેણી તરીકે, ISP ભારતની આંકડાકીય માળખાગત સુવિધાઓમાં એક આવકાર્ય ઉમેરો છે."