ખેડૂતો માટે ડિજિટલ આઈડી અને સેટેલાઇટ મેપિંગની નવી વ્યવસ્થા અમલી બની

ભારત સરકાર ખેતી ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવવા માટે ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહી છે, જેમાં ખેડૂતો માટે ડિજિટલ ઓળખ અને જમીનના રેકોર્ડ માટે સેટેલાઇટ મેપિંગ જેવી સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે. આજે નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપ દ્વારા આયોજિત 'કિસાન તક ભારત એગ્રીકલ્ચર કોન્ફરન્સ ૨૦૨૬' માં 'ડિજિટલ ખેતી: ભારત બતાવશે રસ્તો' વિષય પર એક વિશેષ સત્ર યોજાયું હતું. આ સત્રમાં નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે હવે ખેતીમાં માત્ર હળ, ટ્રેક્ટર અને હવામાન જ નહીં, પરંતુ ડિજિટલ ટેકનોલોજી પણ ખેડૂતોના જીવનમાં મોટો ફેરફાર લાવશે, તેમ આજેતકના અહેવાલ મુજબ જણાવવામાં આવ્યું હતું.

આ કોન્ફરન્સમાં પૂર્વ કેન્દ્રીય કૃષિ સચિવ ડો. દેવેશ ચતુર્વેદી, મધ્ય પ્રદેશ સરકારના કૃષિ સચિવ નિશાંત વરવડે, RSMI ક્રોપલિટિક્સના સહ-સ્થાપક અને સીઈઓ રોલી જિંદલ તેમજ એગ્રીકલ્ચર ઇન્ફ્લુએન્સર પરગટ સિંહે પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. ડો. દેવેશ ચતુર્વેદીએ માહિતી આપી હતી કે કેન્દ્ર સરકારનું 'ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશન' ખેતી ક્ષેત્રે મોટા ફેરફારો લાવનારી યોજના છે. આ મિશન હેઠળ 'એગ્રીસ્ટેક' (AgriStack) તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે ત્રણ મુખ્ય વ્યવસ્થાઓ પર આધારિત છે: ફાર્મ રજિસ્ટ્રી, કિસાન આઈડી અને ડિજિટલ ક્રોપ સર્વે.

ફાર્મ રજિસ્ટ્રી હેઠળ દેશના દરેક ખેતરને એક અનન્ય ઓળખ એટલે કે 'ફાર્મ આઈડી' આપવામાં આવી રહી છે. આ આઈડીને ખેતરનો આધાર નંબર પણ કહી શકાય તેમ છે. આ આઈડી સાથે ખેતરની ભૌગોલિક સ્થિતિ, એટલે કે તેના અક્ષાંશ અને રેખાંશ (Latitude-Longitude) પણ નોંધવામાં આવે છે. આનાથી ખેતર ક્યાં આવેલું છે અને તેનું ક્ષેત્રફળ કેટલું છે તે જાણવું ખૂબ જ સરળ બનશે.

બીજી મહત્વની વ્યવસ્થા કિસાન આઈડીની છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ દરેક ખેડૂતને ૧૧ અંકની એક યુનિક આઈડી આપવામાં આવી રહી છે. આ આઈડીના બેકએન્ડમાં ખેડૂતનો આધાર નંબર, મોબાઈલ નંબર, જમીનના રેકોર્ડ અને ખેતરમાં તેનો હિસ્સો જેવી વિગતો જોડાયેલી હશે. ડો. ચતુર્વેદીએ સમજાવ્યું હતું કે ઘણીવાર એક જ જમીન પર પરિવારના અનેક સભ્યોના નામ હોય છે અને દરેક વ્યક્તિનો હિસ્સો અલગ-અલગ હોય છે, જેના કારણે ખરેખર કયા ખેડૂત પાસે કેટલી જમીન છે તે શોધવું મુશ્કેલ બને છે. ડિજિટલ કિસાન આઈડીથી આ માહિતી સ્પષ્ટ થશે. ખેડૂત પોતાની માહિતી જાતે જોઈ શકશે અને તેની સંમતિથી સંબંધિત વિભાગો કે સંસ્થાઓ તેનો ઉપયોગ કરી શકશે.

ત્રીજી વ્યવસ્થા ડિજિટલ ક્રોપ સર્વેની છે. આ પ્રક્રિયામાં ખેતર પર જઈને મોબાઈલ એપ દ્વારા પાકની માહિતી નોંધવામાં આવે છે. સર્વેયર ખેતરના ફોટા પાડીને ત્યાં કયો પાક વાવવામાં આવ્યો છે તેની વિગત આપશે. આ ઉપરાંત, સેટેલાઇટની મદદથી પણ પાકની ઓળખ કરી શકાશે. આ પદ્ધતિથી પાક સર્વેમાં ખોટી માહિતી નોંધાવવાની શક્યતા ઘટી જશે. ડો. ચતુર્વેદીના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં અત્યાર સુધીમાં આશરે ૧૧ કરોડ કિસાન આઈડી બનાવવામાં આવી છે અને લગભગ ૩૦ કરોડ પ્લોટનું ડિજિટલ ક્રોપ સર્વે કરવામાં આવી રહ્યું છે. દેશના લગભગ ૮૦ ટકા પ્લોટનું જીઓ-રેફરન્સિંગ પણ પૂર્ણ થઈ ગયું છે.

આ ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો મુખ્ય હેતુ સરકારી યોજનાઓના લાભ સાચા ખેડૂતો સુધી પહોંચાડવાનો, પાક સર્વેમાં થતી ભૂલો અટકાવવાનો અને ખેડૂતોને સમયસર યોગ્ય સલાહ પૂરી પાડવાનો છે. મધ્ય પ્રદેશના કૃષિ સચિવ નિશાંત વરવડેએ જણાવ્યું હતું કે ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશનને તેમના રાજ્યમાં એક અભિયાન તરીકે લાગુ કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે દેશમાં બનેલી આશરે ૧૧ કરોડ કિસાન આઈડીમાંથી લગભગ ૧.૧૩ કરોડ કિસાન આઈડી મધ્ય પ્રદેશના છે. વરવડેએ એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે મધ્ય પ્રદેશમાં કિસાન આઈડી અને જીઓ-રેફરન્સિંગનું કામ ૧૦૦ ટકા પૂર્ણ થઈ ગયું છે.

આ ડિજિટલ વ્યવસ્થાઓથી ખેતીમાં પારદર્શિતા આવશે અને ખેડૂતોને તેમની જમીન અને પાકની સચોટ માહિતી ડિજિટલ માધ્યમથી ઉપલબ્ધ થશે, જેનાથી ખેતીના વ્યવસાયમાં નવી ક્રાંતિ આવવાની શક્યતા છે.

ભારત સરકાર દ્વારા ખેતી ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ ડિજિટલ પહેલ કરવામાં આવી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ખેતીને વધુ કાર્યક્ષમ અને પારદર્શક બનાવવાનો રહ્યો છે.