કાર્ગિલના જવાનને વોર ઇન્જરી પેન્શન આપવાનો કેન્દ્રને આદેશ

સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે કેન્દ્ર સરકારને નિર્દેશ આપ્યો છે કે ભારતીય સેનાના નિવૃત્ત જવાન નરેન્દ્ર કુમારને 'વોર ઇન્જરી પેન્શન' ચૂકવવામાં આવે. નરેન્દ્ર કુમાર જ્યારે કાર્ગિલમાં તૈનાત હતા ત્યારે તેમને 'રૂમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ' નામની બીમારી થઈ હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે સરકાર પોતાની નીતિનું અર્થઘટન એવી રીતે કરી શકતી નથી જે તેની સ્પષ્ટ લેખિત વિગતોથી વિરુદ્ધ હોય અથવા જે અવાજબી અને ભેદભાવપૂર્ણ પરિણામો તરફ દોરી જાય.

જસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની બેન્ચે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સશસ્ત્ર દળો ટ્રિબ્યુનલ (AFT) અને હાઈકોર્ટના અગાઉના આદેશો સામે કરવામાં આવેલી અપીલને ફગાવી દીધી હતી. અગાઉના આદેશોમાં કુમારને ડિસેબિલિટી પેન્શનને બદલે વોર ઇન્જરી પેન્શન આપવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

નરેન્દ્ર કુમાર ૧૯૯૬માં સેનામાં જોડાયા હતા. ૨૦૦૩ થી ૨૦૦૫ દરમિયાન 'ઓપરેશન રક્ષક' હેઠળ કાર્ગિલમાં તૈનાત હતા ત્યારે તેમને આ બીમારીનું નિદાન થયું હતું. ૨૦૧૩માં નિવૃત્ત થયા પછી તેમને ડિસેબિલિટી પેન્શન મળતું હતું, જે બદલ તેમણે એએફટીનો સંપર્ક કર્યો હતો. કુમારે રક્ષણ મંત્રાલયના ૨૦૦૧ના નીતિ પત્રનો હવાલો આપ્યો હતો, જે સરકાર દ્વારા ખાસ સૂચિત કરવામાં આવેલી કામગીરી દરમિયાન થતી અક્ષમતાને આવરી લે છે.

એએફટીએ એપ્રિલ ૨૦૨૪માં કુમારના દાવાને મંજૂરી આપી હતી અને જણાવ્યું હતું કે આ બીમારી કાર્ગિલમાં તૈનાતી દરમિયાન થઈ હતી. હાઈકોર્ટે પણ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫માં આ નિર્ણયને માન્ય રાખ્યો હતો. જોકે, કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે ૨૦૦૧નો નીતિ પત્ર માત્ર 'ઓપરેશન સિંદૂર' કે 'ઓપરેશન સ્નો લેપર્ડ' જેવી ખાસ સૂચિત કામગીરી માટે જ છે, જે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ચાલતી 'ઓપરેશન રક્ષક' જેવી કામગીરીઓને આવરી લેતું નથી.

સરકારે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે જો કુમારના નીતિ પત્રના અર્થઘટનને સ્વીકારવામાં આવે તો જમ્મુ-કાશ્મીરમાં તૈનાત દરેક સૈનિકને તેનો લાભ મળશે. પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલ નકારી કાઢી હતી. કોર્ટે કહ્યું કે નીતિ પત્રની કેટેગરી E(i) એ સરકારને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓને આવરી લેવાની સુવિધા આપવા માટે છે. કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે નીતિના શબ્દો જ્યારે મર્યાદિત ન હોય, ત્યારે કોર્ટનું કામ તેના ઉપયોગને મર્યાદિત કરવાનું નથી, ખાસ કરીને જ્યારે તે પેન્શનના લાભો સાથે સંબંધિત હોય.

કોર્ટે સરકારને ભવિષ્યમાં સ્પષ્ટ રહેવા જણાવ્યું છે કે જ્યારે કામગીરી સૂચિત કરવામાં આવે ત્યારે કયા પેન્શનના લાભો કોને લાગુ પડશે તે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જાહેર કરવું જોઈએ. કોર્ટે સંરક્ષણ મંત્રાલયને સેવાઓના સંચાલન માટે વ્યાપક અને સ્પષ્ટ નિયમો બનાવવાનું પણ સૂચવ્યું છે જેથી ન્યાયીપણું જળવાઈ રહે.