અમેરિકી શેરના વેચાણથી ભારતીય રોકાણકારોને ₹૧૦૦ કરોડથી વધુનું નુકસાન

અમેરિકી શેરબજારમાં રોકાણ કરનારા ભારતીય રિટેલ રોકાણકારોને ₹૧૦૦ કરોડથી વધુનું મોટું આર્થિક નુકસાન થયું છે. આ કૌભાંડમાં રોકાણકારોની પરવાનગી લીધા વિના તેમના પોર્ટફોલિયોમાં રહેલા એપલ, ટેસ્લા અને એનવિડિયા જેવા મોટા અમેરિકી શેરોનું વેચાણ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. આ ઘટનામાં ફિનટેક પ્લેટફોર્મ સ્ટોકલ સિક્યોરિટીઝની ભૂલ હોવાનો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે.

આજતકના અહેવાલ મુજબ, ૩૦ ભારતીય રિટેલ રોકાણકારોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે સ્ટોકલ સિક્યોરિટીઝના માધ્યમથી તેમના યુએસ સ્ટોક પોર્ટફોલિયોમાંથી તમામ શેર તેમની જાણ બહાર વેચી દેવામાં આવ્યા હતા. મનીકંટ્રોલના રિપોર્ટ અનુસાર, આ કથિત વ્યવહારો ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ થયા હતા. આ દરમિયાન રોકાણકારોના પોર્ટફોલિયોમાં રહેલા એપલ, ટેસ્લા, એમેઝોન, અલ્ફાબેટ, એનવિડિયા અને એએમડી જેવી મોટી અમેરિકી કંપનીઓના શેર લિક્વિડેટ કરવામાં આવ્યા હતા.

આ વ્યવહારોમાં સૌથી મોટો ફેરફાર એ જોવા મળ્યો હતો કે રોકાણકારોના મનપસંદ શેરો વેચીને તે પૈસાનો ઉપયોગ એવી કંપનીઓના શેર ખરીદવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો જેઓ બહુ જાણીતી નહોતી અને જેમના ભાવમાં ઝડપથી ઘટાડો થઈ રહ્યો હતો. આ ઘટનાને કારણે એકાઉન્ટ સુરક્ષા સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે અને સ્ટોકલ તેમજ તેના યુએસ ક્લિયરિંગ બ્રોકર ડ્રાઈવવેલ્થ વચ્ચે વ્યવહારની જવાબદારી બાબતે વિવાદ શરૂ થયો છે.

એક પ્રભાવિત રોકાણકાર, જેઓ એક મોટી ભારતીય પીણા બનાવતી કંપનીમાં સિનિયર એક્ઝિક્યુટિવ છે, તેમણે મનીકંટ્રોલને જણાવ્યું હતું કે તેમના $૩૩૫,૭૬૮ કિંમતના ૧૦ મોટા યુએસ સ્ટોક કોઈપણ પરવાનગી વગર વેચી દેવામાં આવ્યા હતા. અહેવાલ મુજબ, આ વેચાણમાંથી મળેલી રકમનો ઉપયોગ ચીની કંપની ઝિબાઓ ટેકનોલોજી ઇન્ક. (ZBAO) ના ૩,૦૦,૦૦૦ શેર સરેરાશ $૧.૦૫ ની કિંમતે ખરીદવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ, ૨૩ ઓક્ટોબરના રોજ ZBAO ના ભાવમાં લગભગ ૬૦% નો ઘટાડો થયો અને તે $૦.૪૨ પર બંધ થયો હતો. આ રોકાણકારે અંદાજે $૪૫૦,૦૦૦ ના નુકસાનનો દાવો કર્યો છે, જે ભારતીય કરન્સીમાં ₹૪.૨૬ કરોડ બરાબર થાય છે. તેમણે વધુમાં એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ અનધિકૃત વ્યવહારો માટે રૂટિન ટ્રેડ કન્ફર્મેશન ઈમેલ પણ મોકલવામાં આવ્યા નહોતા.

બીજા એક રોકાણકારે આ ઘટનાની ગંભીરતા દર્શાવતા જણાવ્યું હતું કે માત્ર બે મિનિટની અંદર $૩.૧ મિલિયન એટલે કે અંદાજે ₹૨૯ કરોડની સિક્યોરિટીઝ લિક્વિડેટ કરી દેવામાં આવી હતી. રિપોર્ટમાં આગળ જણાવવામાં આવ્યું છે કે આ રકમનો ઉપયોગ ૧૫ મિનિટની અંદર ઓછા ટ્રેડિંગ ધરાવતા એક સ્ટોકના ૩૦.૫ લાખ શેર ખરીદવામાં કરવામાં આવ્યો હતો. આ રોકાણકારે દાવો કર્યો છે કે તેમનું પોર્ટફોલિયો કે થયેલું નુકસાન હજુ સુધી સુધારેલું નથી.

આ ગંભીર આરોપો પર સ્ટોકલે મનીકંટ્રોલને જણાવ્યું છે કે આ ઘટનાની તપાસ હજુ પણ ચાલુ છે. પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ફિશિંગ અથવા સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ દ્વારા મેળવેલા ઈમેલ ક્રેડેન્શિયલ્સ દ્વારા અનધિકૃત એક્સેસ મેળવવામાં આવ્યો હોઈ શકે છે. જોકે, સ્ટોકલે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેમની તપાસમાં તેમના પોતાના પ્લેટફોર્મમાં કોઈ સુરક્ષા ભંગના પુરાવા મળ્યા નથી.

બીજી તરફ, ક્લિયરિંગ અને કસ્ટડી સેવા આપતી કંપની ડ્રાઈવવેલ્થ એ આ ઘટનાની જવાબદારી લેવાનો ઇનકાર કર્યો છે. ૩૦ ઓક્ટોબરના એક સંદેશાવ્યવહારમાં, ડ્રાઈવવેલ્થનો દાવો હતો કે અનધિકૃત એક્સેસ સ્ટોકલના ઇન્ટરફેસ દ્વારા થયો હતો, નહીં કે તેમના પોતાના સિસ્ટમ દ્વારા. ડ્રાઈવવેલ્થે સ્ટોકલ પર એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે સ્ટોકલના નિર્દેશોને કારણે સુધારાના કેટલાક ઉપાયો કરવામાં વિલંબ થયો હતો. આ આરોપો વિવાદિત છે અને અત્યાર સુધી જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી નથી.

આ પ્રભાવિત રોકાણકારોએ ૨૦૧૯માં શરૂ થયેલી એચડીએફસી સિક્યોરિટીઝની ગ્લોબલ ઇન્વેસ્ટિંગ પાર્ટનરશિપ દ્વારા સ્ટોકલનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ ઓપરેશનલ પાર્ટનરશિપ જુલાઈ ૨૦૨૪માં સમાપ્ત થઈ ગઈ હતી. બેંગલુરુમાં નોંધાયેલી એફઆઈઆર (FIR) માં એચડીએફસી સિક્યોરિટીઝ સહિતની અનેક કંપનીઓના નામ સામેલ છે, જોકે મનીકંટ્રોલ દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે બ્રોકરેજ કંપનીને આરોપી બનાવવામાં આવી નથી. એક રોકાણકારે સેબી (SEBI) અને યુએસ સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશનનો પણ સંપર્ક કર્યો છે. આ ઘટનાએ ક્રોસ-બોર્ડર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લેટફોર્મ પર રોકાણકાર સુરક્ષા, વ્યવહારની ચકાસણી અને જવાબદારી અંગેની ચિંતાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો છે.

ઐતિહાસિક સંદર્ભમાં જોઈએ તો, એચડીએફસી સિક્યોરિટીઝ એ ભારતની અગ્રણી બ્રોકરેજ કંપનીઓમાંની એક રહી છે જેણે રોકાણકારોને વિવિધ નાણાકીય સેવાઓ પૂરી પાડી છે. કંપનીએ વર્ષો દરમિયાન વૈશ્વિક બજારોમાં રોકાણ કરવા માટે વિવિધ ભાગીદારીઓ કરી હતી, જેમાંથી એક ગ્લોબલ ઇન્વેસ્ટિંગ પાર્ટનરશિપ હતી જે ૨૦૨૪માં પૂર્ણ થઈ હતી.