ભાડાના મકાનમાં સમારકામનો ખર્ચ કોણ ભોગવશે તે જાણો

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાનું મકાન ભાડે આપે છે, ત્યારે એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે ભાડુઆત ઘરની યોગ્ય રીતે સંભાળ રાખશે. પરંતુ વાસ્તવિકતામાં ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે ભાડુઆત જ્યારે ઘર ખાલી કરીને જાય છે, ત્યારે દિવાલો પર ઊંડા નિશાન, પ્લાસ્ટર ઉખડી ગયેલું હોય, પેઇન્ટ ખરાબ થયેલો હોય અથવા સીલન જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળે છે. આવી સ્થિતિમાં મકાનમાલિક સામે મોટો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે ઘરના સમારકામનો ખર્ચ કોણ ઉઠાવશે. શું મકાનમાલિક ભાડુઆતની સિક્યુરિટી ડિપોઝિટમાંથી આ પૈસા કાપી શકે છે કે પછી ભાડુઆતે પોતાના ખિસ્સામાંથી આ રકમ ચૂકવવી પડશે?

આજતકના અહેવાલ મુજબ, આ પ્રશ્નનો જવાબ મુખ્યત્વે બે બાબતો પર આધારિત છે: ઘરને કેટલું નુકસાન થયું છે અને તે નુકસાન કયા કારણોસર થયું છે. જો આપણે દિવાલોના પેઇન્ટની વાત કરીએ, તો જો ભાડુઆત લાંબા સમય સુધી ઘરમાં રહ્યો હોય, તો સમય જતાં દિવાલોનો પેઇન્ટ ઝાંખો પડવો, રંગ ઉડી જવો અથવા સામાન્ય રીતે ગંદો થવો એ એક સામાન્ય બાબત છે. કાયદાકીય અને વ્યવહારિક દ્રષ્ટિએ આને 'નોર્મલ વેર એન્ડ ટીયર' (સામાન્ય ઘસારો) માનવામાં આવે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં દિવાલો પર ફરીથી પેઇન્ટ કરાવવાનો ખર્ચ સામાન્ય રીતે મકાનમાલિકે જ ઉઠાવવો પડે છે.

જોકે, પેઇન્ટના કિસ્સામાં અપવાદો પણ છે. જો ભાડુઆતે દિવાલો પર જગ્યા-જગ્યાએ મોટા છિદ્રો કર્યા હોય, અથવા બાળકોએ દિવાલો પર પેન કે પેઇન્ટથી લખ્યું હોય, અથવા ભાડુઆતની બેદરકારીને કારણે દિવાલોને વધુ નુકસાન પહોંચ્યું હોય, તો મકાનમાલિક સમારકામનો ખર્ચ ભાડુઆત પાસેથી માંગી શકે છે. આ જ રીતે દિવાલમાં તિરાડો પડવી કે પ્લાસ્ટર ઉખડવા બાબતે પણ નિયમો સ્પષ્ટ છે. જો ઘરની દિવાલમાં આપોઆપ તિરાડ આવી હોય અથવા ઇમારત જૂની હોવાને કારણે પ્લાસ્ટર ઉખડી રહ્યું હોય, તો તેની જવાબદારી મકાનમાલિકની રહેશે.

પરંતુ, જો ભાડુઆતે દિવાલમાં ખોટી રીતે ડ્રિલિંગ કરાવ્યું હોય, ભારે સામાન લટકાવવા માટે મોટા છિદ્રો કર્યા હોય અથવા અન્ય કોઈ કામ દ્વારા દિવાલને નુકસાન પહોંચાડ્યું હોય, તો તેણે સમારકામનો ખર્ચ ચૂકવવો પડી શકે છે. ટૂંકમાં, દિવાલ ખરાબ થવાનું કારણ શું છે તે તપાસવું અત્યંત જરૂરી છે.

સિક્યુરિટી ડિપોઝિટના મુદ્દે વાત કરીએ તો, મોટાભાગના મકાનમાલિકો ઘર ભાડે આપતી વખતે ભાડુઆત પાસેથી સિક્યુરિટી ડિપોઝિટ લેતા હોય છે, જે ઘર ખાલી કરતી વખતે પરત કરવામાં આવે છે. જો ભાડુઆતે ઘરનો સામાન્ય વપરાશ કરતાં વધુ નુકસાન કર્યું હોય, તો મકાનમાલિક સમારકામનો વાજબી ખર્ચ સિક્યુરિટી ડિપોઝિટમાંથી કાપી શકે છે. જોકે, મકાનમાલિક સામાન્ય ઘસારાના નામે મનસ્વી રીતે પૈસા કાપી શકતા નથી. પારદર્શિતા જાળવવા માટે સમારકામનો ખર્ચ કેટલો થયો છે, તેનો બિલ અથવા અન્ય યોગ્ય પુરાવા રાખવા વધુ હિતાવહ છે.

ભાડુઆતોએ ઘર ખાલી કરતા પહેલા કેટલીક મહત્વની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ જેથી ભવિષ્યમાં વિવાદ ન થાય. પ્રથમ, ઘરમાં પહેલેથી જ જે ખામીઓ હોય તેની તસવીરો રાખવી જોઈએ. બીજું, મકાનમાલિક સાથે થયેલા રેંટ એગ્રીમેન્ટને ખૂબ જ ધ્યાનથી વાંચવું જોઈએ. ત્રીજું, ઘર ખાલી કરતા પહેલા દિવાલો અને ઘરના અન્ય ભાગોની તસવીરો લઈ લેવી જોઈએ. જો કોઈ નુકસાન થયું હોય, તો તેની સમારકામ પ્રક્રિયા અંગે મકાનમાલિક સાથે અગાઉથી વાત કરી લેવી જોઈએ. સૌથી મહત્વનું એ છે કે, જ્યારે સિક્યુરિટી ડિપોઝિટ પરત મળે ત્યારે જો કોઈ કપાત કરવામાં આવી હોય, તો તેનો પૂરો હિસાબ માંગવો જોઈએ.

ભારતીય કાયદા મુજબ, મકાનમાલિક અને ભાડુઆત વચ્ચેની જવાબદારીઓ રેંટ એગ્રીમેન્ટ અને લાગુ પડતા ભાડા કાયદાઓના આધારે નક્કી થાય છે. ટ્રાન્સફર ઓફ પ્રોપર્ટી એક્ટ, ૧૮૮૨ ની કલમ ૧૦૮ માં મકાનમાલિક અને ભાડુઆતના અધિકારો અને જવાબદારીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેથી, સમારકામનો ખર્ચ નક્કી કરતી વખતે રેંટ એગ્રીમેન્ટની શરતો, નુકસાનનું કારણ અને તેની સ્થિતિ જોવી અનિવાર્ય છે.

નિષ્કર્ષમાં, જો દિવાલો જૂની હોવાને કારણે અથવા સામાન્ય વપરાશથી ખરાબ થઈ હોય, તો ખર્ચ સામાન્ય રીતે મકાનમાલિક ભોગવશે. પરંતુ જો ભાડુઆતની બેદરકારી અથવા ખોટા ઉપયોગથી નુકસાન થયું હોય, તો સમારકામનો ખર્ચ ભાડુઆતે જ ઉઠાવવો પડશે.