ગંજામમાં પૂર અને જળાશય વ્યવસ્થાપન મુદ્દે ઓડિશા સરકાર સામે વિરોધ પક્ષના સવાલો

હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, ચક્રવાત અર્નબના કારણે ઓડિશાના ગંજામ જિલ્લામાં સર્જાયેલી પૂરની ગંભીર સ્થિતિ બાદ રાજ્ય સરકારના જળાશય વ્યવસ્થાપન અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સામે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે. ૨૮ ઓક્ટોબરે આ ચક્રવાત ત્રાટક્યા બાદ થયેલા ભારે વરસાદને પગલે ઋષિકુલ્યા નદીમાં આવેલા પૂરથી અંદાજે ૧.૫ લાખ લોકો પ્રભાવિત થયા છે. આ ઘટનામાં જાનહાનિના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે, જોકે નુકસાનનું અંતિમ મૂલ્યાંકન હજુ ચાલુ છે.

વિરોધ પક્ષના નેતા અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી નવીન પટનાયકે મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીને પત્ર લખીને આ પૂરને 'માનવસર્જિત' ગણાવ્યું છે. પટનાયકે પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારની મુલાકાત લીધા બાદ આક્ષેપ કર્યો હતો કે પીડિતો માટે પૂરતી મદદ કરવામાં આવી નથી. બીજી તરફ, પૂર્વ મુખ્ય સચિવ સુરેશ મહાપાત્રાએ પણ સોશિયલ મીડિયા પર સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે ચક્રવાત પહેલા જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઘટાડવા માટે પૂરતા પગલાં લેવાયા હતા કે કેમ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે હવામાન વિભાગની આગાહી બાદ જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઘટાડવા માટે પૂરતો સમય હતો, કારણ કે તે સમયે જળાશયો તેમની ક્ષમતાના ૬૫% થી ૮૦% ભરેલા હતા.

આ આક્ષેપોનો જવાબ આપતા રાજ્યના આપત્તિ વ્યવસ્થાપન મંત્રી સુરેશ પૂજારીએ જણાવ્યું હતું કે ત્રણ દિવસ સુધી પડેલા અતિભારે વરસાદને કારણે નદી પ્રણાલી અને જિલ્લાના મર્યાદિત જળાશયો પર ભારે દબાણ આવ્યું હતું. ૨૭ થી ૨૯ ઓક્ટોબર દરમિયાન ગંજામમાં સરેરાશ ૩૩૮.૭૪ મિમી વરસાદ નોંધાયો હતો, જે ઓક્ટોબર મહિનાના સામાન્ય ૧૮૭.૯ મિમી વરસાદ કરતા લગભગ ૮૦% વધુ છે. આ વરસાદ ૧૯૯૦, ૨૦૧૩ના ચક્રવાત ફાઈલિન અને ૨૦૧૮ના પૂર કરતા પણ વધુ હોવાનું નોંધાયું છે. પાત્રાપુર બ્લોકમાં એક જ દિવસમાં ૫૪૬ મિમી વરસાદ પડ્યો હતો, જ્યારે સોરાડા સહિતના વિસ્તારોમાં પણ ભારે વરસાદ થયો હતો.

પૂર્વ ઘાટના ઢોળાવવાળા ભૂપ્રદેશને કારણે પાણીનો પ્રવાહ ઝડપથી નદીઓમાં ભળતા ઋષિકુલ્યા અને તેની સહાયક નદીઓ ગાંડીતુર બની હતી. ૨૯ ઓક્ટોબરે ઋષિકુલ્યા નદી ૬,૯૦૮ ક્યુમેક પાણી વહન કરી રહી હતી, જે તેની ૩,૫૦૦ ક્યુમેકની ક્ષમતા કરતા લગભગ બમણી હતી. પુરુષોત્તમપુર ખાતે નદીનું જળસ્તર ભયજનક નિશાનથી ૩ મીટર ઉપર એટલે કે ૧૯ મીટરને વટાવી ગયું હતું. ભારતીય હવામાન વિભાગે ૨૩ ઓક્ટોબરે પ્રથમ ચેતવણી આપી હતી અને ત્યારબાદ ૨૭ થી ૨૯ ઓક્ટોબર માટે રેડ એલર્ટ જાહેર કર્યું હતું.

આ મુદ્દો આગામી પંચાયત ચૂંટણી પહેલા રાજકીય રીતે મહત્વનો બની ગયો છે. ગંજામ જિલ્લો ઓડિશાનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો જિલ્લો છે અને તે બીજુ જનતા દળ (બીજેડી) નો ગઢ રહ્યો છે. જોકે, ૨૦૨૪ની ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) એ જિલ્લાની ૧૩ માંથી ૧૧ વિધાનસભા બેઠકો અને બંને લોકસભા બેઠકો જીતીને મોટું પરિવર્તન આણ્યું હતું. હવે આ પૂરની સ્થિતિ સરકારની કામગીરી માટે એક મોટી કસોટી બની રહી છે.