યુએન સુરક્ષા પરિષદની ભારતની ઉમેદવારીમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને દરિયાઈ સુરક્ષા મુખ્ય પ્રાથમિકતા

ભારતે ૨૦૨૮-૨૯ ના સમયગાળા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના બિન-કાયમી સભ્યપદ માટેની પોતાની ઉમેદવારી દરમિયાન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને દરિયાઈ સુરક્ષાને મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ તરીકે ઓળખાવી છે. યુએનમાં ભારતના કાયમી પ્રતિનિધિ એમ્બેસેડર પરવતનેની હરીશે ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે ટેકનોલોજીએ સામુદાયિક દરિયાઈ ક્ષેત્રોને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા જોઈએ, નહીં કે વધુ વિવાદિત.

સુરક્ષા પરિષદમાં 'ઉભરતી ટેકનોલોજી અને દરિયાઈ સુરક્ષા: શાંતિ અને સુરક્ષા માટે અસરો' વિષય પર ઉચ્ચ સ્તરીય ખુલ્લી ચર્ચાને સંબોધતા એમ્બેસેડર હરીશે કહ્યું હતું કે સમુદ્ર એ વૈશ્વિક વ્યાપારની ધમનીઓ છે, જે અર્થતંત્રોને જોડે છે, આજીવિકાને ટકાવી રાખે છે અને ખાદ્ય તેમજ ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે. આથી સમુદ્રની સલામતી અને સુરક્ષા આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સમૃદ્ધિ માટે અનિવાર્ય છે.

એમ્બેસેડર હરીશે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ઉભરતી ટેકનોલોજી દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં મૂળભૂત રીતે પરિવર્તન લાવી રહી છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સ્વાયત્ત પ્રણાલીઓ, સેટેલાઇટ આધારિત દેખરેખ અને અદ્યતન સાયબર ક્ષમતાઓ દરિયાઈ સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે અભૂતપૂર્વ તકો પૂરી પાડે છે. જોકે, તેમનો દુરુપયોગ નવા પડકારો પણ રજૂ કરે છે જેના માટે સામૂહિક ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

ભારતનો ઉદ્દેશ્ય સ્પષ્ટ છે તેમ તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ટેકનોલોજીએ માનવ સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવી જોઈએ, તેને નબળી પાડવી જોઈએ નહીં; તેણે તકનો વિસ્તાર કરવો જોઈએ, અસમાનતાનો નહીં; અને તેણે આપણા સામુદાયિક દરિયાઈ ક્ષેત્રોને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા જોઈએ, નહીં કે વધુ વિવાદિત. ભારત આ ઉદ્દેશ્ય તરફ તમામ ભાગીદારો સાથે કામ કરવા માટે તૈયાર છે.

ભારતે આ બાબતે ભાર મૂક્યો હતો કે ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિએ હાલની અસમાનતાઓને વધુ ઊંડી બનાવવી જોઈએ નહીં. વિકાસશીલ દેશોને તેમના દરિયાઈ માળખાકીય સુવિધાઓને સુરક્ષિત કરવા અને ટેકનોલોજીકલ શાસનને ઘડવામાં સાર્થક રીતે ભાગ લેવા માટે ટેકનોલોજી, તાલીમ અને સંસ્થાકીય ક્ષમતાઓ સુધી પહોંચની જરૂર છે.

નવી દિલ્લીએ ૨૦૨૮-૨૯ ના સમયગાળા માટે સુરક્ષા પરિષદના બિન-કાયમી સભ્યપદ માટે તેની ઉમેદવારીની જાહેરાત કરી છે. આ માટેની ચૂંટણી આવતા વર્ષે જૂન મહિનામાં યોજાશે, જેમાં એશિયા-પેસિફિક ગ્રુપ કેટેગરીમાં ભારત અને તાજિકિસ્તાન એકમાત્ર બેઠક માટે સ્પર્ધા કરશે.

એમ્બેસેડર હરીશે નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા અને દરિયાઈ વ્યાપારનું રક્ષણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા કહ્યું હતું કે તાજેતરમાં વ્યાપારી શિપિંગ સામે થયેલા હુમલાઓએ દર્શાવ્યું છે કે મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ ચોકપોઈન્ટ્સ પર થતા વિક્ષેપોના પરિણામો તેની તાત્કાલિક ભૌગોલિક સીમાઓથી ઘણું દૂર હોઈ શકે છે. આ હુમલાઓ ખલાસીઓ માટે જોખમ ઊભું કરે છે, સપ્લાય ચેઈનને ખોરવે છે અને ઊંચા ખર્ચ તથા આર્થિક અનિશ્ચિતતા દ્વારા વિકાસશીલ દેશોને અપ્રમાણસર અસર કરે છે. વ્યાપારી જહાજો સામેના હુમલાઓની ભારત દ્વારા સખત નિંદા કરવામાં આવી હતી.

ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુસાર નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા, અવરોધ વિનાના કાયદેસરના દરિયાઈ વ્યાપાર અને ખલાસીઓની સુરક્ષાના મહત્વને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. દરિયાઈ સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડતા એમ્બેસેડર હરીશે જણાવ્યું હતું કે સેટેલાઇટ ઈમેજરી, રડાર અને વેસલ-ટ્રેકિંગ ડેટાનું AI-સક્ષમ વિશ્લેષણ દરિયાઈ ક્ષેત્રની જાગૃતિમાં સુધારો કરી શકે છે, શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓને શોધી શકે છે અને શોધ તથા બચાવ કામગીરીમાં મદદ કરી શકે છે.

આ સંદર્ભમાં, નવી દિલ્લી નજીક આવેલું ઇન્ફોર્મેશન ફ્યુઝન સેન્ટર-ઇન્ડિયન ઓશન રિજન દરિયાઈ સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવામાં સહકાર અને માહિતીની આપ-લેના મૂલ્યનું પ્રદર્શન કરે છે. ભારતનો અભિગમ SAGAR — 'સિક્યુરિટી એન્ડ ગ્રોથ ફોર ઓલ ઇન ધ રિજન' — ના વિઝન અને સર્વસમાવેશી દરિયાઈ સહકાર માટેની વ્યાપક પ્રતિબદ્ધતા દ્વારા માર્ગદર્શિત છે.

વધતા જતા ડિજિટલાઇઝેશન અને ઓટોમેશનને કારણે બંદરો, જહાજો, સંચાર નેટવર્ક અને સમુદ્ર નીચેના માળખાકીય સુવિધાઓ સાયબર જોખમો સામે અસુરક્ષિત બની શકે છે, તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે ઉભરતી ટેકનોલોજીકલ નબળાઈઓને સંબોધવા માટે ભારતનું આહવાન કર્યું હતું. સ્વાયત્ત પ્રણાલીઓના પ્રસારથી જવાબદારી અને અણધારી વધારાની જટિલ પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. તેથી આપણે ઉભરતી ટેકનોલોજીના ઉપયોગમાં યોગ્ય સુરક્ષાત્મક પગલાં, અર્થપૂર્ણ માનવ દેખરેખ અને સ્પષ્ટ જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ.

ભારતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટર અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા, જેમાં યુનાઈટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન ઓન ધ લો ઓફ ધ સી (UNCLOS) માં પ્રતિબિંબિત દરિયાઈ કાયદો સામેલ છે, તે રાજ્યના આચરણ માટે આવશ્યક માળખું પૂરું પાડે છે. ભારતે સંસ્થાકીય આદેશોનું સન્માન કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારને મજબૂત કરવા માટે પણ આહવાન કર્યું હતું, એમ કહ્યું હતું કે ઇન્ટરનેશનલ મેરીટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન અને અન્ય સંબંધિત સંસ્થાઓના કાર્યને મજબૂત બનાવવું જોઈએ, તેની નકલ ન કરવી જોઈએ. સુરક્ષા પરિષદે આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષા પર પ્રદર્શિત અસરો ધરાવતી ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

આ ચર્ચા ઓક્ટોબર મહિના માટે સુરક્ષા પરિષદની ગ્રીસની અધ્યક્ષતા હેઠળ યોજાઈ હતી. અગાઉ સપ્ટેમ્બરમાં, વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ગ્રીસના વિદેશ મંત્રી જ્યોર્જ ગેરાપેટ્રિટિસ સાથે યુએન જનરલ એસેમ્બલીના સપ્તાહ દરમિયાન 'આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષાના સંદર્ભમાં AI, દરિયાઈ સુરક્ષા પર ભાર સાથે' વિષય પરના કાર્યક્રમની સહ-અધ્યક્ષતા કરી હતી. જયશંકરે AI ની શક્યતાઓનો ઉપયોગ કરવાની, તેના પરિણામોનું પૂર્વાનુમાન કરવાની અને તેના જોખમોને ઘટાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં, AI દરિયાઈ ક્ષેત્રની જાગૃતિ, શોધ અને બચાવ, આપત્તિ પ્રતિસાદ, શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિની ઓળખ અને બંદરો તથા મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય સુવિધાઓની સ્થિતિસ્થાપકતામાં વધારો કરી શકે છે.