ભારતના ઊંડા સમુદ્રી તેલ સંશોધન માટે ₹૮૪,૦૮૪ કરોડની ઓફર છતાં વિલંબ

ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા મેળવવાના પ્રયાસોને મોટો ફટકો પડ્યો છે. 'ધ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ'ના અહેવાલ મુજબ, દેશના ઊંડા સમુદ્રી વિસ્તારોમાં તેલ અને ગેસના સંશોધન માટે સરકારે ₹૮૪,૦૮૪ કરોડનું જંગી પ્રોત્સાહન જાહેર કર્યું હોવા છતાં, મોટી તેલ કંપનીઓ આ પ્રોજેક્ટ્સમાં ભાગ લેવા માટે આગળ આવી રહી નથી. આ મહત્વકાંક્ષી યોજના હેઠળ બિડિંગ પ્રક્રિયામાં ફરી એકવાર વિલંબ થયો છે, જેના કારણે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાની વ્યૂહરચના સામે પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઊભા થયા છે.

સરકાર દ્વારા આ પ્રોત્સાહન પેકેજ ખાસ કરીને તેલ અને ગેસની શોધખોળને વેગ આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓને પ્રોત્સાહિત કરવાનો હતો જેથી તેઓ ભારતના દરિયાકાંઠાના ઊંડા વિસ્તારોમાં સંશોધન કાર્ય હાથ ધરે. જોકે, આટલી મોટી રકમની ઓફર હોવા છતાં, ઉદ્યોગ જગતના દિગ્ગજો આ બિડિંગમાં જોડાવા માટે અચકાઈ રહ્યા છે. પરિણામે, આ પ્રક્રિયા વારંવાર લંબાઈ રહી છે અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં કામગીરી શરૂ થઈ શકી નથી.

નિષ્ણાતોના મતે, આ વિલંબ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. ઊંડા સમુદ્રી સંશોધન એ અત્યંત ખર્ચાળ અને જોખમી પ્રક્રિયા છે. ટેકનિકલ જટિલતાઓ અને ભૌગોલિક પડકારોને કારણે કંપનીઓ રોકાણ કરતા પહેલા સાવચેતી દાખવી રહી છે. આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવમાં થતી વધઘટ અને આર્થિક અનિશ્ચિતતા પણ કંપનીઓના નિર્ણયને અસર કરી રહી છે. સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતા પ્રોત્સાહનો પૂરતા છે કે કેમ તે અંગે પણ ઉદ્યોગના વર્તુળોમાં ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે.

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિની અસર ભારતની લાંબા ગાળાની ઊર્જા જરૂરિયાતો પર પડી શકે છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતના મોટાભાગના તેલ અને ગેસની આયાત કરે છે. જો દેશના પોતાના જળસીમામાં રહેલા સંસાધનોનું સંશોધન સમયસર શરૂ ન થાય, તો આયાત પરની નિર્ભરતા યથાવત રહેશે. સરકાર આ પ્રોજેક્ટ્સને ઝડપી બનાવવા માટે સતત પ્રયત્નશીલ છે, પરંતુ કંપનીઓનો પ્રતિસાદ નિરાશાજનક રહ્યો છે. આગામી સમયમાં સરકાર આ બિડિંગ પ્રક્રિયાને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે કોઈ નવી નીતિ કે ફેરફાર લાવશે કે કેમ તે જોવું રહ્યું.

હાઈડ્રોકાર્બન એક્સપ્લોરેશન એન્ડ લાયસન્સિંગ પોલિસી (OALP) વિશે વાત કરીએ તો, આ નીતિ વર્ષ ૨૦૧૬માં અમલમાં મૂકવામાં આવી હતી. આ નીતિનો મુખ્ય હેતુ સરકાર દ્વારા સંશોધન બ્લોક્સની ઓળખ કરવાની જૂની પદ્ધતિને બદલીને રોકાણકારો દ્વારા સંચાલિત સિસ્ટમ લાવવાનો હતો. આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ કંપનીઓને એવી જગ્યાઓ પસંદ કરવાની સ્વતંત્રતા આપવામાં આવી હતી જ્યાં તેઓ સંશોધન કરવા માંગતી હોય. આ ફેરફારનો ઉદ્દેશ્ય પારદર્શિતા વધારવાનો અને રોકાણકારોને વધુ સુવિધા આપવાનો હતો, જેથી તેલ અને ગેસના ક્ષેત્રમાં વધુ ખાનગી રોકાણ આકર્ષી શકાય. આ નીતિ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં અનેક રાઉન્ડમાં બિડિંગ પ્રક્રિયાઓ હાથ ધરવામાં આવી છે, જેનો હેતુ ભારતના ઊર્જા ભંડારને શોધવાનો અને તેને વિકસાવવાનો રહ્યો છે.