સીમારીડ્રો વિવાદ: કલકત્તા હાઈકોર્ટે KMC ચૂંટણીઓ પર સ્ટે લગાવ્યો

કલકત્તા હાઈકોર્ટે શુક્રવાર, ૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ પશ્ચિમ બંગાળ સ્ટેટ ઇલેક્શન કમિશનને આગામી કોલકાતા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (KMC) ની ચૂંટણીઓ માટે કોઈ પણ નોટિફિકેશન બહાર પાડતા અટકાવ્યું છે. કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે જ્યાં સુધી સીમાંકન (delimitation) પ્રક્રિયાને પડકારતી પેટીશન પર અંતિમ નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી નવા નક્કી કરવામાં આવેલા વોર્ડના આધારે ચૂંટણી પ્રક્રિયા હાથ ધરી શકાય નહીં.

આ સમગ્ર વિવાદ પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર દ્વારા ૧૨ ઓગસ્ટના રોજ રાજ્ય વિધાનસભામાં પસાર કરવામાં આવેલા એક કાયદાથી શરૂ થયો હતો. આ કાયદા હેઠળ KMC ના વોર્ડનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું અને વોર્ડની કુલ સંખ્યા ૧૪૪ થી વધારીને ૨૦૯ કરવામાં આવી હતી. શહેરના મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના પૂર્વ કાઉન્સિલર દીપુ દાસે આ સીમાંકન પ્રક્રિયાને કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં પડકારી હતી.

જસ્ટિસ સબ્યાસચી ભટ્ટાચાર્ય અને જસ્ટિસ અર્જુન રાય મુખર્જીની ડિવિઝન બેન્ચે MAT No.૧૯૧૭ ઓફ ૨૦૨૬ ની અરજીને મંજૂર કરી હતી. કોર્ટે અગાઉ ૨૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ જસ્ટિસ હિરણમય ભટ્ટાચાર્ય દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશમાં સુધારો કર્યો છે, જેમાં તેમણે રાજ્ય સરકારની સીમાંકન નોટિફિકેશન પર સ્ટે આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. હાઈકોર્ટે હવે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ ગેઝેટમાં પ્રસિદ્ધ થયેલ નોટિફિકેશન નંબર ૧૭૨૮/UDMA-૧૫૦૧૧(૨૨)/૫૭/૨૦૨૬-LS-MA SEC અને KMC એક્ટના સુધારેલા શેડ્યૂલ II ના આધારે ચૂંટણી માટે કોઈ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવશે નહીં, જ્યાં સુધી WPA No.૩૧૪૩૩ ઓફ ૨૦૨૬ નો નિકાલ ન થાય.

આ કાનૂની અવરોધને કારણે KMC ની ચૂંટણીઓ યોજવામાં અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે. ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ની સરકાર આ ચૂંટણીઓ યોજવા માટે ખૂબ જ ઉત્સુક હતી અને ભાજપના નેતૃત્વએ ઉમેદવારોની પસંદગી કરવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરી દીધી હતી. મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારીએ અનેક પ્રસંગોએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ વર્ષના નવેમ્બરના અંત સુધીમાં અથવા ડિસેમ્બરની શરૂઆતમાં કોલકાતા અને હાવરામાં નગરપાલિકાની ચૂંટણીઓ યોજવા માંગે છે.

મે ૨૦૨૬માં ભાજપ સત્તામાં આવ્યા બાદ, પૂર્વ મેયર ફિરહાદ હકીમની આગેવાની હેઠળના KMC બોર્ડ અને તમામ કાઉન્સિલરોએ રાજીનામા આપ્યા હતા. ત્યારબાદ રાજ્ય સરકારે પશ્ચિમ બંગાળની આ સૌથી મોટી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાના સંચાલન માટે વહીવટકર્તાઓ (administrators) ની નિમણૂક કરી હતી.

અરજદાર તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ એડવોકેટ બિકાશ રંજન ભટ્ટાચાર્યએ કોર્ટમાં કેલ્વી ઉઠાવ્યો હતો કે શું રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિમણૂક કરાયેલા વહીવટકર્તા 'કોર્પોરેશન' તરીકે કાર્ય કરી શકે અને બોર્ડના પુનર્ગઠન માટે ભલામણ કરી શકે? તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે રાજ્ય સરકાર અને તેની એજન્સીઓએ ભૂતકાળના ચૂંટણી પરિણામોના આધારે શાસક પક્ષને પક્ષપાતી લાભ અપાવવા માટે 'ગેરિમેન્ડરિંગ' (ચૂંટણી ક્ષેત્રોમાં હેરાફેરી) કર્યું છે. તેમણે દલીલ કરી કે ભૌગોલિક સાતત્ય, સંઘટન અને વહીવટી સુવિધા જેવા મહત્વના મુદ્દાઓને અવગણીને જાહેર તિજોરીમાંથી મોટો ખર્ચ કરીને આ પ્રક્રિયા કરવામાં આવી છે.

બીજી તરફ, એડવોકેટ જનરલ એસ.એન. મિત્રાએ દલીલ કરી હતી કે KMC એક્ટની કલમ ૬૦૧ હેઠળ રાજ્ય સરકાર પાસે KMC એક્ટના શેડ્યૂલ્સમાં ઉમેરો, ફેરફાર અથવા સુધારો કરવાની સંપૂર્ણ સત્તા છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ સત્તા કોર્પોરેશનની ભલામણ હોય કે ન હોય, બંને સ્થિતિમાં ઉપલબ્ધ છે, તેથી અરજદારની દલીલો બિનસંગત છે.

તેમ છતાં, કોર્ટે માન્યું કે રિટ પિટિશનર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલ કેસ પ્રથમ દ્રષ્ટિએ (prima facie) મજબૂત છે. જો વચગાળાનું રક્ષણ ન આપવામાં આવે તો રિટ પિટિશન નિરર્થક બની શકે છે, તેથી કોર્ટે સ્ટે આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે. The Hindu ના અહેવાલ મુજબ આ સમગ્ર પ્રક્રિયા હવે pending પેટીશનના નિર્ણય પર નિર્ભર છે.