પંજાબ ચૂંટણી પહેલા આમ આદમી પાર્ટી અને કોંગ્રેસ વચ્ચે પોસ્ટર વોર

પંજાબમાં આગામી વર્ષે યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પહેલાં આમ આદમી પાર્ટી (AAP) અને કોંગ્રેસ વચ્ચેના રાજકીય સંબંધો અત્યંત તણાવપૂર્ણ બન્યા છે. બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, બંને પક્ષો વચ્ચેની આ તકરાર હવે માત્ર રાજકીય નિવેદનો પૂરતી સીમિત ન રહેતા વ્યક્તિગત હુમલા અને 'પોસ્ટર વોર' સુધી પહોંચી ગઈ છે.

આ વિવાદની શરૂઆત ૪ નવેમ્બરના રોજ પંજાબના સંગરૂર ખાતે યોજાયેલી કોંગ્રેસની એક રેલીથી થઈ હતી. આ રેલી દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ પંજાબના મુખ્યમંત્રી and AAP નેતા ભગવંત માન પર ગંભીર આક્ષેપો કર્યા હતા. રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો હતો કે જ્યારે ભગવંત માન લોકસભા સાંસદ હતા, ત્યારે સવારે ૧૧ વાગ્યા સુધી પણ તેમના મોઢામાંથી દારૂની ગંધ આવતી હતી. રાહુલ ગાંધીએ વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે જો કોઈ રાજ્યમાં નશા સામે લડાઈ લડવી હોય, તો તે રાજ્યના મુખ્યમંત્રીએ પોતે નશાથી દૂર રહેવું જોઈએ.

આ સાથે જ રાહુલ ગાંધીએ પંજાબ સરકારના સંચાલન પર સવાલ ઉઠાવતા આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ સરકાર દિલ્હીથી ચલાવવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે પંજાબની અડધી કમાન અમિત શાહના હાથમાં છે અને અડધી અરવિંદ કેજરીવાલના હાથમાં છે. રાહુલ ગાંધીના આ નિવેદનોએ બંને પક્ષો વચ્ચેના રાજકીય વાતાવરણને વધુ ગરમાવ્યું હતું.

આ આક્ષેપોના જવાબમાં આમ આદમી પાર્ટીના નેતા અને દિલ્હી પ્રદેશ અધ્યક્ષ સૌરભ ભારદ્વાજે રાહુલ ગાંધીના નિવેદનને તેમની કદના નેતા માટે 'નાની વાત' ગણાવી હતી. ભારદ્વાજે કોંગ્રેસ પર પ્રહાર કરતા પ્રશ્ન કર્યો હતો કે કોંગ્રેસની સૌથી મોટી લડાઈ બીજેપી સામે છે કે વિપક્ષી પક્ષો સામે?

આ મૌખિક યુદ્ધ બાદ બંને પક્ષો વચ્ચે સોશિયલ મીડિયા પર હુમલાઓ તેજ થયા હતા. આમ આદમી પાર્ટીએ રાહુલ ગાંધીને નિશાન બનાવતો એક પોસ્ટર જાહેર કર્યો હતો, જેમાં તેમના પર વ્યક્તિગત હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. આના જવાબમાં કોંગ્રેસ નેતા બીવી શ્રીનિવાસે અરવિંદ કેજરીવાલની એક તસવીર પોસ્ટ કરી હતી, જેમાં કેજરીવાલ પર વ્યક્તિગત પ્રહાર કરવામાં આવ્યા હતા. આ રીતે બંને પક્ષો વચ્ચે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પોસ્ટર વોર શરૂ થયું હતું.

બીજી તરફ, કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને પંજાબ કોંગ્રેસના અન્ય નેતાઓએ પણ ભગવંત માન સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે સરકાર પર ભ્રષ્ટાચારના આરોપો લગાવ્યા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે સરકાર પંજાબના હિતોની અવગણના કરી રહી છે.

વરિષ્ઠ પત્રકાર હેમંત અત્રીના મતે, પંજાબની ચૂંટણી આ વર્તમાન ટકરાવનું તાત્કાલિક કારણ છે, પરંતુ બંને પક્ષો વચ્ચેના વિરોધનો ઇતિહાસ ઘણો જૂનો છે. અત્રી જણાવે છે કે આમ આદમી પાર્ટીએ તેના ઉદયથી લઈને અત્યાર સુધી બીજેપી પર હુમલા કર્યા છે, પરંતુ તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય હંમેશા કોંગ્રેસ પાર્ટી રહી છે. તેમના મતે, આમ આદમી પાર્ટી અને કોંગ્રેસ મૂળભૂત રીતે બે અલગ રાજકીય ધ્રુવો છે. જોકે કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં તેઓ સાથે આવવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ તેમની વચ્ચે રાજકીય સ્પર્ધા હંમેશા ચાલુ રહે છે. અત્રીના મતે, હવે રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં પણ બંને વચ્ચે નિકટતાની શક્યતા ખૂબ ઓછી રહી ગઈ છે.

વિશ્લેષકો માને છે કે આમ આદમી પાર્ટીની વર્તમાન રાજકીય શક્તિ મુખ્યત્વે પંજાબ સુધી મર્યાદિત છે. બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, પાર્ટીના કેટલાક રાજ્યસભા સાંસદો બીજેપીમાં જોડાયા બાદ સંસદમાં પણ AAPની સ્થિતિ નબળી પડી છે, જેના કારણે રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં તેમની ભૂમિકા પહેલા જેવી રહી નથી.

બંને પક્ષોના સંબંધોમાં શરૂઆતથી જ વિરોધાભાસ રહ્યો છે. એક તરફ તેઓ બીજેપી સામે વિપક્ષી રાજનીતિનો ભાગ હોવાનો દાવો કરે છે, તો બીજી તરફ અનેક રાજ્યોમાં તેઓ એકબીજાના સૌથી મોટા રાજકીય પ્રતિસ્પર્ધી છે.

ઐતિહાસિક સંદર્ભમાં જોઈએ તો, ૨૦૧૨માં અન્ના આંદોલન બાદ અરવિંદ કેજરીવાલે આમ આદમી પાર્ટીની સ્થાપના કરી હતી. આ આંદોલનનું મુખ્ય લક્ષ્ય તે સમયની કોંગ્રેસ સરકાર હતી અને ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધની લડાઈ દ્વારા આ પાર્ટીએ કોંગ્રેસની રાજનીતિને પડકારી હતી. ડિસેમ્બર ૨૦૧૩માં દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં AAP ને ૨૮ બેઠકો મળી હતી, જ્યારે કોંગ્રેસ માત્ર ૮ બેઠકો પર સીમિત થઈ ગઈ હતી. તે સમયે બીજેપી સૌથી મોટી પાર્ટી હતી પરંતુ તેની પાસે બહુમતી નહોતી, તેથી કોંગ્રેસે આમ આદમી પાર્ટીને બહારથી સમર્થન આપ્યું હતું અને અરવિંદ કેજરીવાલ પ્રથમ વખત દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. જોકે, જનલોકપાલ વિધેયક વિધાનસભામાં રજૂ ન થઈ શકતા કેજરીવાલે રાજીનામું આપ્યું હતું અને આ સરકાર માત્ર ૪૯ દિવસ સુધી ચાલી હતી.