ઓક્ટોબર ૨૦૨૬માં છૂટક મોંઘવારીનો દર ૬.૦૯ ટકા નોંધાયો

ભારતમાં છૂટક મોંઘવારીનો દર ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ માટે ૬.૦૯ ટકા નોંધાયો છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) હેઠળના નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઓફિસ (NSO) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા મુજબ, ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) પર આધારિત આ ફુગાવો સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના ૫.૫૪ ટકાના સ્તરથી વધીને ઓક્ટોબર મહિનામાં ૬.૦૯ ટકા પર પહોંચ્યો છે. આ ડેટા ૨૦૨૪ના આધાર વર્ષ (Base Year 2024=100) પર તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ માટેના પ્રોવિઝનલ આંકડા દર્શાવે છે કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મોંઘવારીનો દર ૬.૬૩ ટકા રહ્યો છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં આ દર ૫.૪૧ ટકા નોંધાયો છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં ગ્રામીણ મોંઘવારી ૬.૦૮ ટકા અને શહેરી મોંઘવારી ૪.૮૮ ટકા હતી. આમ, ગ્રામીણ અને શહેરી બંને ક્ષેત્રોમાં મોંઘવારીના દરમાં વધારો જોવા મળ્યો છે.

ખાદ્ય પદાર્થોની મોંઘવારીમાં પણ નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. કન્ઝ્યુમર ફૂડ પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ (CFPI) મુજબ, ઓક્ટોબર ૨૦૨૬માં વાર્ષિક ધોરણે ખાદ્ય મોંઘવારી ૮.૯૪ ટકા રહી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં આ દર ૭.૭૪ ટકા હતો. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખાદ્ય મોંઘવારી ૯.૦૯ ટકા અને શહેરી વિસ્તારોમાં ૮.૬૮ ટકા નોંધાઈ છે.

વિવિધ વસ્તુઓના ભાવમાં થયેલા ફેરફારો પર નજર કરીએ તો, ડુંગળી અને લસણના ભાવમાં ભારે વધારો જોવા મળ્યો છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૬માં ડુંગળીનો ફુગાવો ૧૧૬.૨૨ ટકા અને લસણનો ફુગાવો ૬૦.૭૪ ટકા રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, લીંબુના ભાવમાં ૪૭.૩૦ ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. બીજી તરફ, બટાકાના ભાવમાં ૧૪.૨૪ ટકાનો ઘટાડો અને ફુલાવરના ભાવમાં ૧૦.૫૭ ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. કોબીજ અને રીંગણના ભાવમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે, જે અનુક્રમે ૧.૯૨ ટકા અને ૩.૩૪ ટકા રહ્યો છે.

વિવિધ વિભાગો મુજબના આંકડા જોઈએ તો, 'ખાદ્ય અને પીણાં' વિભાગમાં મોંઘવારી ૮.૫૧ ટકા રહી છે. 'રેસ્ટોરન્ટ અને આવાસ સેવાઓ'માં ૧૦.૦૬ ટકા અને 'વ્યક્તિગત સંભાળ, સામાજિક સુરક્ષા અને પરચુરણ વસ્તુઓ'માં ૧૦.૧૪ ટકાનો ફુગાવો નોંધાયો છે. કપડાં અને ફૂટવેર વિભાગમાં મોંઘવારી ૪.૯૬ ટકા રહી છે, જ્યારે શિક્ષણ સેવાઓમાં ૪.૦૨ ટકા અને આરોગ્ય સેવાઓમાં ૨.૦૫ ટકાનો ફુગાવો જોવા મળ્યો છે.

NSO દ્વારા આ માહિતી એકત્રિત કરવા માટે દેશભરના ૧,૪૦૭ શહેરી બજારો અને ૧,૪૬૫ ગામડાઓમાંથી ડેટા મેળવવામાં આવ્યો હતો. ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ દરમિયાન આ સર્વેક્ષણ માટેનો પ્રતિસાદ દર ૧૦૦ ટકા રહ્યો હતો. મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજીના ભાવ માટે સંદર્ભ સમયગાળો તે મહિનાની ૧૫મી તારીખ છે. આગામી મહિના એટલે કે નવેમ્બર ૨૦૨૬ માટેનો CPI ડેટા ૧૪ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ જાહેર કરવામાં આવશે.

સરકારે ચેતવણી આપી છે કે રાજ્યવાર વસ્તુઓના સૂચકાંકનો ઉપયોગ કરતી વખતે સાવચેતી રાખવી જોઈએ, કારણ કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ આંકડા ખૂબ જ પાતળા નમૂનાઓ (thin samples) પર આધારિત હોઈ શકે છે. તમામ સ્તરે સૂચકાંક અને ફુગાવાના દરો વાસ્તવિક મૂલ્યોનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જોકે પ્રકાશિત આંકડાઓને બે દશાંશ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરવામાં આવ્યા છે.

ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) એ ગ્રાહકો દ્વારા ખરીદવામાં આવતી વસ્તુઓ અને સેવાઓની કિંમતોમાં સમય સાથે થતા ફેરફારોને માપવા માટેનું એક મહત્વનું સાધન છે. તે દેશમાં મોંઘવારીના સ્તરને સમજવા માટેનો મુખ્ય માપદંડ માનવામાં આવે છે. ભારતમાં આ આંકડાઓનું સંકલન અને પ્રકાશન નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઓફિસ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે આર્થિક નીતિઓ ઘડવામાં અને ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવાના પગલાં લેવામાં સરકાર માટે માર્ગદર્શક ભૂમિકા ભજવે છે. આ સૂચકાંકમાં ખોરાક, કપડાં, આવાસ, શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવી વિવિધ જીવનજરૂરી સેવાઓ અને વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે, જે સામાન્ય નાગરિકના જીવનનિર્વાહના ખર્ચને અસર કરે છે.