દુધાળા પશુઓમાં કૃમિનાશક દવા આપવાની આવર્તિતતા અને મહત્વ અંગે માર્ગદર્શન

દુધાળા પશુઓની તબિયત અને તેમની દૂધ આપવાની ક્ષમતા પર અસર કરતા પરિબળોમાં પેટના કૃમિ એક મુખ્ય કારણ હોઈ શકે છે. ઘણીવાર પશુપાલકો એવું માને છે કે પશુ દ્વારા દૂધનું ઉત્પાદન ઘટવું અથવા પશુનું વારંવાર બીમાર પડવું એ માત્ર ખોરાક અથવા બદલાતા હવામાનને કારણે હોય છે, પરંતુ એબીપી ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ, આ સમસ્યાનું કારણ પશુઓના પેટમાં રહેલા નાના-નાના કૃમિઓ પણ હોઈ શકે છે. આ કૃમિઓ પશુઓની એકંદર તબિયત બગાડે છે અને તેમની ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો કરે છે.

પશુઓના શરીરમાં આ કૃમિઓ કેવી રીતે પ્રવેશે છે તે સમજવું જરૂરી છે. ખાસ કરીને ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન જ્યારે પશુઓને લીલો ચારો આપવામાં આવે છે, ત્યારે આ લીલા ચારા દ્વારા અનેક પ્રકારના નાના કૃમિઓ અને પરજીવીઓ પશુઓના પેટમાં પહોંચી શકે છે. આ પરજીવીઓ ધીમે-ધીમે પશુના લીવર (યકૃત) અને અન્ય અંગોને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેના કારણે પશુની સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ કથન થઈ જાય છે. તેથી, લીલો ચારો આપવાની સાથે પશુઓની નિયમિત દેખરેખ રાખવી અત્યંત આવશ્યક છે.

પેટમાં કૃમિઓના સંક્રમણથી પશુઓની પાચનક્રિયા પર ગંભીર અસર પડે છે. જ્યારે પરજીવીઓ પેટમાં ઘર કરે છે, ત્યારે પાચનતંત્ર ખોરવાય છે. આના કારણે પશુઓને ઝાડા થઈ શકે છે. જો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બને, તો ઝાડાની સાથે લોહી પણ આવી શકે છે, જે પશુના સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન પશુના શરીરમાં પોષક તત્વોની ઉણપ સર્જાય છે અને પશુ ધીમે-ધીમે નબળું પડવા લાગે છે.

આ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓની સીધી અસર દૂધના ઉત્પાદન પર જોવા મળે છે. પેટમાં કૃમિઓના કારણે અને શરીરમાં લોહીની ઉણપ થવાથી પશુની શારીરિક ક્ષમતા ઘટે છે. પરિણામે, પશુ અગાઉની સરખામણીએ ઓછું દૂધ આપવા લાગે છે. આમ, દૂધ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવા પાછળનું એક મુખ્ય કારણ પેટના કૃમિઓ હોઈ શકે છે, જેની અવગણના ન કરવી જોઈએ.

આ સમસ્યાના નિવારણ માટે 'ડીવર્મિંગ' એટલે કે પેટના કૃમિ મારવાની પ્રક્રિયા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. એબીપી ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ, દુધાળા પશુઓને વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી બે વાર ડીવર્મિંગની દવા આપવી અનિવાર્ય છે. નિયમિત અંતરે ડીવર્મિંગ કરાવવાથી પશુઓના પેટમાં રહેલા નુકસાનકારક કૃમિઓનો નાશ થાય છે, જેનાથી પશુનું પાચન સુધરે છે અને તેમની દૂધ આપવાની ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત થાય છે.

કૃમિનાશક દવાઓના ઉપયોગ અંગે અલગ-અલગ પશુઓ માટે અલગ-અલગ દવાઓ સૂચવવામાં આવી છે. બકરાઓ માટે ફેનબેન્ડાઝોલ (Fenbendazole) અને અલ્બેન્ડાઝોલ (Albendazole) જેવી દવાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જ્યારે મોટા પશુઓ માટે ઓક્સિક્લોઝેનાઇડ (Oxyclozanide) જેવી દવાઓની સલાહ આપવામાં આવી છે. જોકે, અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે કોઈપણ દવા આપતા પહેલા પશુચિકિત્સકની સલાહ લેવી જોઈએ. દવાની પસંદગી અને તેની માત્રા પશુની ઉંમર, તેના વજન અને તેની વર્તમાન તબિયતને આધારે પશુચિકિત્સક દ્વારા જ નક્કી કરવામાં આવવી જોઈએ.

ઘણીવાર પશુપાલકો ડીવર્મિંગની પ્રક્રિયામાં બેદરકારી દાખવે છે અને દવા આપવાનું ભૂલી જાય છે. આવી બેદરકારીનું નુકસાન લાંબા ગાળે પશુના સ્વાસ્થ્ય અને દૂધના ઉત્પાદનમાં ઘટાડાના રૂપમાં સામે આવે છે. તેથી, પશુપાલકોએ સમયસર પશુચિકિત્સક પાસે તપાસ કરાવવી જોઈએ અને તેમની સલાહ મુજબ ડીવર્મિંગનું સમયપત્રક નક્કી કરી તેનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જોઈએ.

સમયસર ડીવર્મિંગ કરાવવાથી પશુઓ બીમાર પડવાની શક્યતા ઘટે છે અને તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. ખાસ કરીને ચોમાસા જેવી ઋતુઓમાં જ્યારે જોખમ વધુ હોય, ત્યારે વધુ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. પશુઓની નિયમિત તપાસ અને યોગ્ય દવાઓના ઉપયોગથી પશુપાલકો પોતાના પશુઓના સ્વાસ્થ્યને જાળવી શકે છે અને દૂધના ઉત્પાદનમાં થતા ઘટાડાને રોકી શકે છે.