ESTIC 2026 માં DRDO દ્વારા અદ્યતન સેમિકન્ડક્ટર અને ચિપ ટેકનોલોજીનું પ્રદર્શન

ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) એ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે ૨૭ થી ૨૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ દરમિયાન આયોજિત 'ઇમર્જિંગ સાયન્સ, ટેકનોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન કોન્ક્લેવ' (ESTIC 2026) માં ભાગ લીધો હતો. આ સંમેલનમાં DRDO એ અદ્યતન સેમિકન્ડક્ટર અને નેક્સ્ટ-જનરેશન ચિપ ટેકનોલોજીનું પ્રદર્શન કરીને પોતાની ક્ષમતાઓ દર્શાવી હતી.

પીઆઈબી (PIB) ના અહેવાલ મુજબ, આ સંમેલનનું વિષયવસ્તુ 'ક્રિએટિવ માઇન્ડ્સ, કેટાલિઝિંગ સાયન્સ, એમ્પાવરિંગ સોસાયટી' રાખવામાં આવ્યું હતું. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા આ કાર્યક્રમનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. ભારત સરકારના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકારના માર્ગદર્શન હેઠળ ૧૨ મંત્રાલયો અને વિભાગો દ્વારા આ સંમેલનનું સંયુક્ત આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં નોબેલ વિજેતાઓ, વૈશ્વિક નિષ્ણાતો અને નીતિ નિર્ધારકોએ ભાગ લીધો હતો.

DRDO એ આ સંમેલનમાં 'સેમિકન્ડક્ટર્સ એન્ડ નેક્સ્ટ-જનરેશન ચિપ્સ' વિષય પરના સત્રનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ એન્ડ કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ (ECS) ના ડાયરેક્ટર જનરલ અને પ્રતિષ્ઠિત વૈજ્ઞાનિક ડો. બી.કે. દાસે આ સત્રની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ સત્રમાં ઉદ્યોગ જગતના અગ્રણીઓ, શૈક્ષણિક ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને સ્વદેશી ચિપ વિકાસ ઇકોસિસ્ટમ સાથેના પ્રતિનિધિઓ જોડાયા હતા.

આ સત્રના ભાગરૂપે એક પેનલ ચર્ચાનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં મોડરેટર તરીકે ડો. બી.કે. દાસ હતા અને પેનલિસ્ટ તરીકે માઇક્રો ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસીસ, કોમ્પ્યુટેશનલ સિસ્ટમ્સ એન્ડ સાયબર સિસ્ટમ્સના ડાયરેક્ટર જનરલ ડો. શીના રાણી ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ચર્ચા દરમિયાન સેમિકન્ડક્ટર ટેકનોલોજીમાં થઈ રહેલા વિકાસ, ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) માટેના સિસ્ટમ-ઓન-ચિપ્સ (SoCs), સિલિકોન એજ પર ઇન્ટેલિજન્સ અને માઇક્રોપ્રોસેસરના બદલાતા લેન્ડસ્કેપ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. DRDO ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સને નવીન ઉકેલો વિકસાવવા અને સ્વદેશી ટેકનોલોજી મજબૂત કરવામાં કેવી રીતે મદદ કરી શકે છે તે બાબત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

ESTIC 2026 માં DRDO ના આઉટરીચ સ્ટોલ પર સંરક્ષણ મંત્રાલયના વિવિધ સંશોધન કાર્યક્રમો અને સિદ્ધિઓનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. જેમાં એડવાન્સ્ડ કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ, ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજી પ્રોટોટાઇપ્સ, અત્યંત ઠંડા વાતાવરણ માટેના કપડાં, 'પ્રબલા' મહિલા ફૂલ-બોડી પ્રોટેક્ટર, પેસિવ અને પાવર્ડ એક્ઝોસ્કેલેટન, પોર્ટેબલ હાઇબ્રિડ એનર્જી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સ, હાઇ-પાવર પલ્સ લેસર ડાયોડ્સ અને સ્ક્રામજેટ એન્જિન ટેકનોલોજી જેવી સ્વદેશી ટેકનોલોજીનો સમાવેશ થતો હતો.

સેમિકન્ડક્ટર પ્રદર્શનમાં દિલ્હીની સોલિડ સ્ટેટ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી (SSPL) દ્વારા વિકસિત બે મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રો: મોનોલિથિક માઇક્રોવેવ ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ્સ (MMICs) અને ઇન્ફ્રારેડ ફોકલ પ્લેન એરેઝ (IRFPAs) નું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રદર્શનમાં દર્શાવવામાં આવેલા ગેલિયમ આર્સેનાઇડ (GaAs) અને ગેલિયમ નાઇટ્રાઇડ (GaN) આધારિત MMICs તેમજ મલ્ટી-ચિપ મોડ્યુલ્સ (MCMs) નો ઉપયોગ વ્યૂહાત્મક મિશનમાં કરવામાં આવે છે. આ ટેકનોલોજી એડવાન્સ્ડ રડાર સિસ્ટમ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર (EW) એપ્લિકેશન્સ માટે પાયાનું કામ કરે છે.

બીજી તરફ, IRFPAs ટેક્ટિકલ મિસાઇલ્સના 'આંખ' તરીકે કામ કરે છે, જે ઇમેજિંગ ઇન્ફ્રારેડ (IIR) સીકર્સ દ્વારા ટાર્ગેટ ડિટેક્શન અને ટ્રેકિંગ કરવામાં મદદ કરે છે. આ પ્રદર્શનમાં શોર્ટ-વેવ ઇન્ફ્રારેડ (SWIR), મિડ-વેવ ઇન્ફ્રારેડ (MWIR) અને લોંગ-વેવ ઇન્ફ્રારેડ (LWIR) જેવી વિવિધ ઇન્ફ્રારેડ ટેકનોલોજીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત સ્ક્રામજેટ એન્જિન ટેકનોલોજી, ન્યુરોમોર્ફિક એક્સિલરેટર્સ, ક્વોન્ટમ રેન્ડમ નંબર જનરેટર્સ (QRNGs), ફોટોનિક ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ્સ (PICs) અને લેસર પ્રોક્સિમિટી સેન્સર્સ પણ પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા હતા.

સેમિકન્ડક્ટર ટેકનોલોજી એ રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ અને ડિજિટલ સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તે ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત ભારત અને આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને મજબૂત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ભારત ૨૦૪૭ સુધીમાં વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક અને ટેકનોલોજીકલ રીતે આત્મનિર્ભર સેમિકન્ડક્ટર પાવરહાઉસ બનવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ વિઝનમાં ચિપ ડિઝાઇન, ફેબ્રિકેશન, ટેસ્ટિંગ અને સપ્લાય ચેઇન જેવી વ્યાપક ક્ષમતાઓનો વિકાસ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. ભારતની વ્યૂહાત્મક સંરક્ષણ પ્રયોગશાળાઓ જેમ કે SSPL, GAETEC, STARC અને SCL એ ગેલિયમ આર્સેનાઇડ (GaAs), ગેલિયમ નાઇટ્રાઇડ (GaN) અને MEMS જેવી વિશિષ્ટ ટેકનોલોજીમાં ક્ષમતા વિકસાવી છે.