સંસદનું ચોમાસુ સત્ર ૮૮ દિવસથી વણસમાપ્ત રહ્યું, જૂનો રેકોર્ડ તૂટ્યો

ભારતીય સંસદનું ચોમાસુ સત્ર અત્યાર સુધી ૮૮ દિવસથી વણસમાપ્ત (unprorogued) રહ્યું છે, જે એક નવો રેકોર્ડ છે. ૧૩ ઓગસ્ટના રોજ સંસદના બંને ગૃહો અનિશ્ચિત મુદત માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યા હતા, ત્યારથી અત્યાર સુધી સત્ર સત્તાવાર રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું નથી. આ સાથે જ વર્ષ ૨૦૦૮માં નોંધાયેલો ૮૭ દિવસનો અગાઉનો રેકોર્ડ પણ તૂટી ગયો છે.

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, સોમવાર, ૯ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ની સવાર સુધીમાં લોકસભા કે રાજ્યસભામાંથી એકપણ ગૃહને સત્તાવાર રીતે વણસમાપ્ત કરવામાં આવ્યું નથી. સત્ર હજુ પણ ચાલુ હોવાથી, હાલના સત્રના ભાગરૂપે સંસદનું વિસ્તૃત બેઠક બોલાવવાની શક્યતા ખુલ્લી છે.

સરકાર દ્વારા ચોમાસુ સત્રને વણસમાપ્ત ન કરવાનો નિર્ણય લેવાતા વિવિધ અનુમાન લગાવવામાં આવી રહ્યા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે મહિલા અનામત બિલના અમલીકરણ સાથે જોડાયેલા પ્રસ્તાવિત બંધારણીય સુધારા પર વિચારણા કરવા માટે ટૂંકી નોટિસ પર સંસદનું સત્ર બોલાવવામાં આવી શકે છે. આ સુધારા દ્વારા સીમાંકન પ્રક્રિયા દ્વારા લોકસભાની સંખ્યા ૫૪૩ બેઠકોથી વધારીને મહત્તમ ૮૫૦ બેઠકો સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો છે.

નિયમો મુજબ, જો એક જ સત્રની અંદર સંસદની વિસ્તૃત અથવા વિશેષ બેઠક બોલાવવી હોય, તો ઓછામાં ઓછી બે દિવસની નોટિસ આપવી જરૂરી છે. જ્યારે નવું સત્ર બોલાવવા માટે ઓછામાં ઓછી ૧૪ દિવસની નોટિસ આપવી પડે છે. આ બાબત અત્યંત મહત્વની બની ગઈ છે કારણ કે અગાઉ ૧૭ એપ્રિલના રોજ બજેટ સત્રની વિશેષ બેઠક દરમિયાન સમાન બંધારણીય સુધારા બિલ લોકસભામાં જરૂરી સંખ્યા મેળવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું.

બંધારણમાં એવી કોઈ ચોક્કસ સમયમર્યાદા નિર્ધારિત કરવામાં આવી નથી કે અનિશ્ચિત મુદત માટે સ્થગિત થયા પછી ગૃહને કેટલા સમયમાં વણસમાપ્ત કરવું જોઈએ. માત્ર લાંબા સમય સુધી ગૃહ વણસમાપ્ત ન રહેવું એ કોઈ બંધારણીય કે પ્રક્રિયાગત ક્ષતિ સમાન નથી.

ઐતિહાસિક રેકોર્ડ્સ દર્શાવે છે કે સંસદ અગાઉ ૨૦૦૮માં ૮૭ દિવસ, ૧૯૮૭માં ૭૬ દિવસ, ૧૯૮૯માં ૫૪ દિવસ, ૨૦૦૬ અને ૨૦૧૩માં ૪૯-૪૯ દિવસ અને ૧૯૬૩માં ૪૧ દિવસ સુધી વણસમાપ્ત રહી હતી. ૨૦૦૮માં, લોકસભાએ તત્કાલીન યુપીએ સરકાર સામે અવિશ્વાસના પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા કરવા માટે ૨૧ અને ૨૨ જુલાઈના રોજ બે દિવસ બેઠક યોજી હતી. ત્યારબાદ ગૃહને વણસમાપ્ત રાખવામાં આવ્યું હતું અને તે ૧૭ ઓક્ટોબરે ફરીથી મળ્યું હતું, જે બાદ ૨૪ ઓક્ટોબરે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું અને ફરીથી ૧૦ ડિસેમ્બરે મળવાનું નક્કી થયું હતું.

સંસદ એ ભારતની સર્વોચ્ચ કાયદાકીય સંસ્થા છે જેમાં લોકસભા અને રાજ્યસભા એમ બે ગૃહોનો સમાવેશ થાય છે. તે દેશ માટે કાયદા ઘડવાનું અને સરકારના કાર્યો પર દેખરેખ રાખવાનું કાર્ય કરે છે.