ટ્રેનનો સમય બદલાતા મુસાફરને નુકસાન, ગ્રાહક આયોગનો રેલવેને ₹૧૫,૬૨૦ ચૂકવવા આદેશ

પંજાબના ફિરોઝપુર જિલ્લા ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ આયોગે રેલવે અને ઇન્ડિયન રેલવે કેટરિંગ એન્ડ ટુરિઝમ કોર્પોરેશન (IRCTC) ને એક મુસાફરને ₹૧૫,૬૨૦ ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ રકમમાં ટિકિટના રિફંડ તરીકે ₹૧૦,૬૨૦ અને માનસિક ત્રાસ, હેરાનગતિ તેમજ કાનૂની ખર્ચ પેટે ₹૫,૦૦૦ના વળતરનો સમાવેશ થાય છે. આ મામલો ત્યારે સામે આવ્યો જ્યારે એક મુસાફરે પોતાની પત્ની અને પુત્રી સાથે ગોવાના મડગાંવથી દિલ્હીના હઝરત નિઝામુદ્દીન જવા માટે ટ્રેનની ટિકિટ બુક કરાવી હતી. મુસાફરના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૦ જૂન, ૨૦૨૪ના રોજ નિર્ધારિત મુસાફરી માટે તેમણે ટિકિટો બુક કરાવી હતી, જેનો કુલ ખર્ચ ₹૧૦,૬૨૦ થયો હતો.

મિન્ટના અહેવાલ મુજબ, મુસાફર અને તેમનો પરિવાર ટ્રેનના નિર્ધારિત સમય પહેલા જ મડગાંવ રેલવે સ્ટેશન પહોંચી ગયા હતા, પરંતુ ત્યાં પહોંચ્યા બાદ તેમને જાણવા મળ્યું કે ટ્રેન તો ક્યારનીય નીકળી ગઈ છે. તપાસ કરતા માલૂમ પડ્યું કે ટ્રેનના સમયપત્રકમાં ફેરફાર કરીને તેના ઉપડવાનો સમય બે કલાક વહેલો કરી દેવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે પરિવારે સ્ટેશન માસ્ટરનો સંપર્ક કર્યો, ત્યારે તેમને એવો જવાબ મળ્યો કે મુસાફરોને ટ્રેનના સમયમાં થયેલા ફેરફાર વિશે જાણ કરવાની જવાબદારી IRCTCની છે. ટ્રેન ચૂકી જવાને કારણે મુસાફરે દિલ્હી પહોંચવા માટે ફ્લાઇટની ટિકિટો ખરીદવી પડી હતી, જેના કારણે તેમને આર્થિક અને માનસિક મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ ઘટના બાદ તેમણે ગ્રાહક આયોગમાં સેવાઓમાં ખામી અને અનુચિત વ્યાપારી પ્રથાઓનો આરોપ લગાવી ફરિયાદ દાખલ કરી હતી.

આ કેસમાં રેલવેએ પોતાનો બચાવ કરતા દલીલ કરી હતી કે ટ્રેન ચોમાસા અને બિન-ચોમાસાના અલગ-અલગ સમયપત્રક હેઠળ ચાલે છે. રેલવેના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૦ જૂનથી ૩૦ ઓક્ટોબર સુધી ચોમાસાનું સમયપત્રક અમલમાં રહે છે. રેલવેએ દાવો કર્યો હતો કે મુસાફરોએ ચોમાસા દરમિયાન ટ્રેનના સમયની ચકાસણી કરવી જોઈએ. વધુમાં, રેલવેએ જણાવ્યું હતું કે સુધારેલું સમયપત્રક સ્ટેશનના નોટિસ બોર્ડ પર મૂકવામાં આવ્યું હતું, જાહેર ઉદ્ઘોષણા પ્રણાલી દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી હતી અને કોંકણ રેલવેની વેબસાઇટ પર પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. રેલવેએ મુસાફરની બેદરકારીને કારણે ટ્રેન ચૂકી ગયા હોવાનો દાવો કર્યો હતો. બીજી તરફ, IRCTCએ એવી દલીલ કરી હતી કે તેમની જવાબદારી માત્ર ઓનલાઇન ટિકિટ બુકિંગ પૂરતી મર્યાદિત છે અને ટ્રેન સંચાલન કે સમયમાં ફેરફાર કરવાના નિર્ણયોમાં તેમની કોઈ ભૂમિકા હોતી નથી.

આયોગના પ્રમુખ કિરણજીત કૌર અરોરા અને સભ્ય સુમન ખન્નાની બેન્ચે તમામ પક્ષોની દલીલો અને પુરાવાઓની તપાસ કર્યા બાદ રેલવે અને IRCTCની દલીલોને ફગાવી દીધી હતી. આયોગે અવલોકન કર્યું હતું કે મુસાફરોને સમયસર અને ગુણવત્તાયુક્ત સેવાઓ મેળવવાનો અધિકાર છે અને તેમને વહીવટીતંત્રની મનમાની પર છોડી શકાય નહીં. આયોગે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે મુસાફરો રેલવે સત્તાવાળાઓની દયા પર ન રહી શકે અને સુધારેલા સમયપત્રકની જાણકારી આપવાની જવાબદારી સંબંધિત પક્ષોની છે. આથી, ઉત્તર રેલવે, કોંકણ રેલવે અને IRCTCને સંયુક્ત રીતે આ રકમ ચૂકવવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.

ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ આયોગ એ ભારતમાં ગ્રાહકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે રચાયેલી એક અર્ધ-ન્યાયિક સંસ્થા છે. આ આયોગ ગ્રાહકોની ફરિયાદોનું નિવારણ કરે છે, જેમાં સેવાઓમાં ખામી, વસ્તુઓમાં ખામી અથવા અનુચિત વ્યાપારી પ્રથાઓ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ સંસ્થા ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ હેઠળ કાર્ય કરે છે અને ગ્રાહકોને ન્યાય અપાવવા માટે વળતર અથવા અન્ય રાહત આપવાની સત્તા ધરાવે છે.