ભારતીય ખેતીમાં AI અને ડેટા મહત્વના રહેશે: વિજય નાકરા

ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં હવે માત્ર ઉત્પાદન વધારવું પૂરતું રહેશે નહીં, પરંતુ ખેતીની સમગ્ર વેલ્યુ ચેઈનને મજબૂત કરવી અનિવાર્ય બનશે. દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે ઇન્ડિયા ટુડે ગ્રુપ દ્વારા આયોજિત 'કિસાન તક ભારત એગ્રિકલ્ચર કોન્ફરન્સ ૨૦૨૬' ના પ્રથમ દિવસે આ વાત કરવામાં આવી હતી. આ કોન્ફરન્સ દરમિયાન 'યહી સમય હૈ, સહી સમય' સત્રને સંબોધિત કરતા મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રા ગ્રુપના ફાર્મ ઇક્વિપમેન્ટ બિઝનેસના પ્રેસિડેન્ટ વિજય નાકરાએ જણાવ્યું હતું કે, ભારતીય ખેતી અત્યારે એક મોટા પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે અને દેશ પાસે આ તકનો લાભ લેવાનો યોગ્ય સમય છે. આજ તકના અહેવાલ મુજબ, તેમણે ખેતીના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે 'સ્માર્ટ કિસાન'નો મંત્ર આપ્યો હતો.

વિજય નાકરાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ દેશની સુરક્ષા, વિકાસ અને સમૃદ્ધિ માટે ખાદ્ય સુરક્ષા અત્યંત જરૂરી છે અને આની સૌથી મોટી જવાબદારી ખેડૂતોના ખભા પર હોય છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ખેડૂતો હાલમાં બદલાતા હવામાન, આબોહવાની અનિશ્ચિતતા, વધતી જતી ખર્ચની કિંમતો, મજૂરોની અછત અને કુદરતી સંસાધનો પર વધતા દબાણ જેવી અનેક ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. આવા સંજોગોમાં ખેડૂતોને આ મુશ્કેલીઓ સામે લડવામાં મદદ કરવી એ સૌની સામૂહિક જવાબદારી છે.

નાકરાએ ખેડૂતોની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે ભારતીય ખેડૂતો અનેક મુશ્કેલીઓ હોવા છતાં ક્યારેય રોકાતા નથી. તેઓ પરિસ્થિતિ મુજબ પોતાની જાતને ઢાળે છે, નવા પ્રયોગો કરે છે અને સતત આગળ વધતા રહે છે. ખેડૂતો માત્ર પોતાના પરિવાર માટે જ કામ નથી કરતા, પરંતુ તેઓ ગ્રામીણ સમુદાય, દેશના અર્થતંત્ર અને રાષ્ટ્રીય પ્રગતિમાં પણ મોટું યોગદાન આપે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ખેડૂતોની મદદ કરવાની જવાબદારી માત્ર સરકારની જ નથી, પરંતુ ખાનગી ક્ષેત્ર, સરકાર અને મીડિયાએ સાથે મળીને એવા ઉકેલો તૈયાર કરવા જોઈએ જેનાથી ખેડૂતો અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે પણ આગળ વધી શકે.

ભારત વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા હોવાની સાથે મોટા કૃષિ ઉત્પાદક દેશોમાં સામેલ છે અને વિશ્વનું સૌથી મોટું ટ્રેક્ટર માર્કેટ પણ છે. તેમ છતાં, વિજય નાકરાએ નોંધ્યું કે ભારતનું પ્રતિ હેક્ટર કૃષિ ઉત્પાદન હજુ પણ અન્ય ઘણી કૃષિ અર્થવ્યવસ્થાઓની સરખામણીમાં ઓછું છે. તેમણે કહ્યું કે હવે પડકાર માત્ર વધુ અનાજ પેદા કરવાનો નથી, પરંતુ જમીનના દરેક એકર, પાણીના દરેક ટીપાં અને ખેડૂતની દરેક મહેનતમાંથી વધુ મૂલ્ય (વેલ્યુ) પેદા કરવાનો છે. કૃષિ ક્ષેત્રની સફળતા માત્ર ખેતરમાં થતા ઉત્પાદનથી માપવી જોઈએ નહીં, પરંતુ સ્ટોરેજ, લોજિસ્ટિક્સ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ અને બજાર સુધીની પહોંચ દ્વારા સમગ્ર કૃષિ વેલ્યુ ચેઈનમાં કેટલી કિંમત ઉમેરવામાં આવી રહી છે તે જોવું જોઈએ.

વર્તમાન સમયમાં ખેડૂતો અને નીતિ નિર્ધારકો સામે પરાળી બાળવાની સમસ્યા, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને જમીનની તંદુરસ્તી (સોઈલ હેલ્થ) જેવા મોટા પડકારો છે. નાકરાએ ચેતવણી આપી કે આગામી સમયમાં પાણીની માંગ વધુ વધશે, કારણ કે ખેતી સિવાય ઉદ્યોગો, વીજ ઉત્પાદન અને ડેટા સેન્ટર જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ પાણીની જરૂરિયાત વધવાની છે. આથી, રાજ્યોએ વિકાસ અને ખેતીની સ્થિરતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડશે.

આ સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે આધુનિક ટેકનોલોજી, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ડેટા અને ફાર્મ મશીનરીની ભૂમિકા મહત્વની રહેશે. તેમણે જણાવ્યું કે ઝીરો ટીલેજ અને મલ્ટી ક્રોપ સીડિંગ જેવી ટેકનોલોજી દ્વારા પાક અવશેષોને હટાવ્યા વગર ખેતરમાં સીટવાઈ કરી શકાય છે. તેવી જ રીતે, બેલર જેવી મશીનો પરાળી એકઠી કરવામાં મદદ કરે છે, જેનાથી તેને બાળવાની જરૂરિયાત ઘટે છે અને જમીનની તંદુરસ્તી જળવાઈ રહે છે. આ ઉપરાંત, સેન્સર, સોફ્ટવેર, AI અને સ્માર્ટ ડ્રિપ ઇરિગેશન જેવી ટેકનોલોજી પાણીની બચત કરવામાં અને આબોહવા મુજબ ખેતી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.