ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં ગુજરાત મોખરે જ્યારે રાષ્ટ્રીય આવકમાં મહારાષ્ટ્ર પ્રથમ સ્થાને

ભારતના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રના તાજેતરના સર્વેક્ષણમાં ગુજરાત, તમિલનાડુ અને મહારાષ્ટ્રની મહત્વની ભૂમિકા સામે આવી છે. અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, દેશના ઔદ્યોગિક નકશા પર ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ગુજરાત સૌથી આગળ રહ્યું છે, જ્યારે રાષ્ટ્રીય આવકમાં યોગદાન આપવાની બાબતમાં મહારાષ્ટ્ર અવ્વલ સ્થાને છે. બીજી તરફ, દેશમાં કારખાનાઓની સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ તમિલનાડુ સૌથી મોખરે છે.

સાંખ્યિકી મંત્રાલયના રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં નાના કારખાનાઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે, પરંતુ કુલ મૂડીનું ૭૯.૫૯ ટકા હિસ્સો મોટા ઉદ્યોગો પાસે છે. આંકડાકીય વિગતો દર્શાવે છે કે દેશના કુલ ૨.૧૮ લાખ કારખાનાઓમાં ૨.૧૦ કરોડ લોકોને રોજગારી પ્રાપ્ત થઈ છે. સરેરાશ એક કારખાનામાં ૯૬ લોકો કામ કરે છે. આ એક સરેરાશ કારખાનામાં ૨,૩૩૯ લાખ રૂપિયાની સ્થાયી મૂડી રોકાયેલી હોય છે, જે ૭,૫૬૧ લાખ રૂપિયાના મૂલ્યની વસ્તુઓ અને સેવાઓનું ઉત્પાદન કરે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા રાષ્ટ્રીય આવકમાં ૧,૦૫૨ લાખ રૂપિયાનું શુદ્ધ મૂલ્ય સંવર્ધન (Net Value Addition) થાય છે.

વાર્ષિક ઉદ્યોગ સર્વેક્ષણ ૨૦૨૪-૨૫ ના ડેટા મુજબ, આ તમામ કારખાનાઓએ તેમના કર્મચારીઓને કુલ ૮.૦૩ લાખ કરોડ રૂપિયાનું મહેનતાણું ચૂકવ્યું છે. અહેવાલમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે તમિલનાડુના મજબૂત કારખાના નેટવર્ક, ગુજરાતની રોકાણ અને ઉત્પાદન ક્ષમતા તેમજ મહારાષ્ટ્રના મૂલ્ય સંવર્ધન અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદકતાના સમન્વયની જરૂર છે. ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે નાના કારખાનાઓને સસ્તી મૂડી, આધુનિક મશીનરી અને બજાર સાથે જોડવા અનિવાર્ય છે.

મુખ્ય ઉદ્યોગોના યોગદાનની વાત કરીએ તો, ખાદ્ય ઉત્પાદન ઉદ્યોગમાં ઉત્તર પ્રદેશ ૨૨.૦૨ ટકા યોગદાન સાથે સૌથી આગળ છે. ખાદ્ય ઉદ્યોગના કુલ ઉત્પાદનમાં ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રનો સંયુક્ત હિસ્સો ૩૭.૬૧ ટકા છે. જ્યારે રસાયણ અને કેમિકલ ઉત્પાદન ઉદ્યોગમાં ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને ઉત્તર પ્રદેશ મળીને કુલ ૫૬.૩૧ ટકા ઉત્પાદન કરે છે.

રોજગારી પૂરી પાડવાની બાબતમાં ખાદ્ય ઉત્પાદન ઉદ્યોગ ૧૧.૨૪ ટકા હિસ્સા સાથે પ્રથમ ક્રમે છે. ત્યારબાદ કાપડ ઉદ્યોગ ૮.૩૭ ટકા અને બેઝિક મેટલ ઉદ્યોગ ૭.૫૪ ટકા હિસ્સા સાથે આવે છે. આ ત્રણ ક્ષેત્રો રોજગારીના મુખ્ય સ્ત્રોત સાબિત થયા છે.

સકલ મૂલ્ય સંવર્ધન (GVA) ની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, બેઝિક મેટલ ઉદ્યોગ ૧૧.૫૮ ટકા યોગદાન સાથે પ્રથમ સ્થાને છે. મોટર વાહન ઉદ્યોગનો ફાળો ૯.૫૪ ટકા અને રસાયણ તેમજ કેમિકલ ઉત્પાદનોનો ફાળો ૮.૪૫ ટકા રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ ૮.૦૮ ટકા અને ખાદ્ય ઉત્પાદન ૭.૮૭ ટકા યોગદાન સાથે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ છ મુખ્ય ઉદ્યોગોએ મળીને દેશના કુલ સકલ મૂલ્ય સંવર્ધનમાં ૫૨.૪૧ ટકા યોગદાન આપ્યું છે. આ ઉદ્યોગોની કુલ સ્થાયી મૂડીમાં પણ ૫૦.૦૧ ટકા હિસ્સો છે.