તમિલનાડુમાં વન અધિકારોના દાવાઓની તપાસ માટે સુપ્રીમ કોર્ટે ભૂષણ ગવઈની સમિતિ નિમ્યા

સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે તમિલનાડુમાં વન અધિકાર અધિનિયમ, ૨૦૦૬ (FRA) હેઠળ સત્તાવાળાઓ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા આદેશોની તપાસ કરવા માટે ભૂષણ આર. ગવઈના નેતૃત્વમાં એક વિશેષ સમિતિની રચના કરી છે. જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે આ સમિતિની રચના કરી છે, જેમાં જસ્ટિસ ગવઈ અધ્યક્ષ રહેશે. આ પેનલમાં સેન્ટ્રલ એમ્પાવર્ડ કમિટી (CEC) ના એક અધિકારી અને તમિલનાડુના પ્રિન્સિપલ ચીફ કન્ઝર્વેટર ઓફ ફોરેસ્ટનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ સમિતિ વન-નિવાસી અનુસૂચિત જનજાતિ (FDST) અને અન્ય પરંપરાગત વન નિવાસીઓના (OTFD) દાવાઓના નિર્ધારણની દેખરેખ રાખશે. સમિતિ દ્વારા FRA હેઠળ સક્ષમ સત્તાવાળાઓ દ્વારા પસાર કરાયેલા આદેશોની ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવશે અને તેના તારણો સીલબંધ કવરમાં કોર્ટને સુપરત કરવામાં આવશે. સમિતિને દાવાઓના ઝડપી નિકાલ માટે સત્તાવાળાઓને જરૂરી નિર્દેશો આપવાની સત્તા આપવામાં આવી છે, અને રાજ્ય સરકારે સમિતિને માસિક પ્રગતિ અહેવાલો સબમિટ કરવા પડશે.

હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, કોર્ટે પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ અગાસ્થ્યમલાઈ લેન્ડસ્કેપમાં વનવાસીઓના દાવાઓને ઓળખવા અને તેના ન્યાયિક નિકાલ માટેની કાયદેસરની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં લાંબા સમય સુધી નિષ્ફળ રહેવા બદલ તમિલનાડુ સરકારની કડક ટીકા કરી છે. બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે ૨૦૧૬માં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો વચગાળાનો સ્ટે હટાવ્યા પછી પણ વર્ષો સુધી FRA હેઠળની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી ન હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે જ્યારે આ કોર્ટે પ્રવર્તતી પરિસ્થિતિની સુઓ મોટુ નોંધ લીધી ત્યાર બાદ જ આ પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હોય તેમ જણાય છે.

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે શ્રીવિલ્લીપુથુર-મેગામલાઈ ટાઈગર રિઝર્વ અને અગાસ્થ્યમલાઈ બાયોસ્ફિયરના અન્ય અનામત વનોમાંથી દબાણો હટાવવાનો નિર્દેશ આપ્યા પછી જ રાજ્ય સરકાર જાગી હોય તેમ લાગે છે. બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે FRA, ૨૦૦૬ હેઠળ દાવાઓ મેળવવા, ઓળખવા અને નિકાલ કરવામાં વિલંબ માટે રાજ્ય સરકાર મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે વન વિસ્તારમાં દબાણો અંગેની નોંધ લેતા પહેલા તો ગ્રામસભાઓની રચના પણ કરવામાં આવી ન હતી. આથી, કોર્ટે આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે રાજ્યને 'છેલ્લી તક' આપી છે.

કોર્ટે રાજ્યને ૩૦ દિવસની અંદર બાકીની ગ્રામસભાઓની રચના પૂર્ણ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ ઉપરાંત, ગ્રામસભાઓની રચના થયાના પાંચ મહિનાની અંદર કાયદેસરના ત્રણ-સ્તરના mekanisme દ્વારા દાવાઓ આમંત્રિત કરવાની અને તેના નિકાલની સમગ્ર પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. સમિતિએ આ અંતિમ સમયમર્યાદા પૂરી થયાના બે મહિનાની અંદર પોતાની તપાસ પૂર્ણ કરવાની રહેશે.

આ કાર્યવાહી અગાસ્થ્યમલાઈ લેન્ડસ્કેપમાં મોટા પાયે થયેલા દબાણોના સંદર્ભમાં કરવામાં આવી છે, જ્યાં ૨૯ મેના ચુકાદામાં કોર્ટે બેદખલી, પુનર્વસન અને પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપન માટે સમયબદ્ધ પ્રક્રિયાનો આદેશ આપ્યો હતો. તાજેતરની કાર્યવાહી મેગામલાઈ ક્ષેત્રમાં રહેતા અથવા ખેતી કરતા લોકો પર FRA ના અમલીકરણના વિરોધાભાસી દાવાઓને કારણે ઉભી થઈ હતી.

રાજ્ય સરકારે દલીલ કરી હતી કે બેદખલી પહેલા FRA હેઠળના દાવાઓની તપાસ કરવી જરૂરી છે. જોકે, કોર્ટે એમિકસ ક્યુરી અને વરિષ્ઠ એડવોકેટ કે. પરમેશ્વરની રજૂઆત સ્વીકારી કે વન જમીન પર કબજો રાખનાર અથવા ખેતી કરનાર દરેક વ્યક્તિને આ કાયદા હેઠળ આડેધડ રક્ષણ આપી શકાય નહીં. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજ્ય દ્વારા ઓળખવામાં આવેલી બે શ્રેણીના કબજેદારોને આ કાયદા હેઠળ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં: પ્રથમ, જેઓ વન જમીન પર ખેતી કરે છે પરંતુ ત્યાં માત્ર કામચલાઉ નિવાસ રાખે છે, અને બીજા, જેઓ વન સીમાની બહાર રહે છે પરંતુ વન વિસ્તારની અંદર ખેતી કરે છે.

આ કેસમાં રાજ્ય સરકાર વતી વરિષ્ઠ કાઉન્સેલ જયદીપ ગુપ્તા અને રાજ્યના સામાજિક ન્યાય વિભાગ વતી વરિષ્ઠ એડવોકેટ શ્રીરામ પંચુ હાજર રહ્યા હતા.