સોનમ વાંગચુકની સંસ્થા HIAL સામે પ્રસૂતિ લાભો ન આપવા બદલ લેબર કોર્ટમાં કેસ

ક્લાયમેટ એક્ટિવિસ્ટ સોનમ વાંગચુક દ્વારા સ્થાપિત હિમાલયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઓલ્ટરનેટિવ લર્નિંગ (HIAL) હાલમાં એક ગંભીર કાયદાકીય વિવાદમાં ફસાયું છે. સંસ્થાના એક ભૂતપૂર્વ મહિલા કર્મચારીએ તેના કાયદેસરના પ્રસૂતિ લાભો (મેટરનિટી બેનિફિટ્સ) ન આપવા બદલ અને જન્મ પછી અચાનક સંપર્ક તોડી નાખવા બદલ લેહની લેબર કોર્ટમાં અરજી કરી છે.

ન્યૂઝ૧૮ના અહેવાલ મુજબ, અમીના ખતૂન નામની મહિલા, જે ૨૦૨૩થી HIAL સાથે જોડાયેલી હતી, તેણે આરોપ લગાવ્યો છે કે તેણે તમામ જરૂરી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કર્યા હોવા છતાં સંસ્થાએ તેને ૨૬ અઠવાડિયાના પ્રસૂતિ લાભો આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. ખતૂનની ફરિયાદ અનુસાર, તેણે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સતત કામ કર્યું હતું અને ત્યારબાદ ૯ માર્ચ, ૨૦૨૪ના રોજ પ્રસૂતિ રજા પર ગઈ હતી. તેણે નિયત સમયમર્યાદામાં તમામ જરૂરી તબીબી અને ડિલિવરીના દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હતા, તેમ છતાં HIAL દ્વારા કોઈ યોગ્ય કારણ આપ્યા વિના તેનો પ્રસૂતિ પગાર રોકી રાખવામાં આવ્યો હતો.

આ ફરિયાદમાં વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે બાળકનો જન્મ થયાના એક મહિનાની અંદર જ ખતૂનને સત્તાવાર ટીમ કોમ્યુનિકેશન ગ્રુપ્સમાંથી દૂર કરવામાં આવી હતી અને તેનું કોર્પોરેટ ઈમેલ એકાઉન્ટ પણ નિષ્ક્રિય કરી દેવામાં આવ્યું હતું. તેના કારણે પ્રસૂતિ પછીના સમયગાળામાં તેની રોજગારી અથવા પુનઃજોઈનિંગની સ્થિતિ અંગે તે અનિશ્ચિતતામાં રહી હતી. જ્યારે તેણે ફરીથી કામ પર પરત ફરવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે તેને હ્યુમન રિસોર્સ (HR) વિભાગ તરફથી અપડેટ માટે રાહ જોવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેવી કોઈ અપડેટ ક્યારેય મળી ન હતી.

અમીના ખતૂને એવો પણ ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે કે HIAL એ તેનું અનુભવનું પ્રમાણપત્ર (experience certificate) રોકી રાખ્યું છે, જેના કારણે તેની વ્યાવસાયિક પ્રગતિ પર નકારાત્મક અસર પડી છે. તેણે જણાવ્યું કે આ પ્રમાણપત્ર ન મળવાને કારણે તે એન્જિનિયર્સ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (EIL) જેવી સંસ્થામાં રોજગારીની સંભવિત તક ગુમાવી બેઠી છે. તેણે HIAL ના સીઈઓ ગીતાંજલી અંગમો, એચઆર વિભાગ અને સ્થાપક સોનમ વાંગચુક સાથે વારંવાર સંપર્ક કર્યો હતો, પરંતુ મેનેજમેન્ટ આ બાબતનો ઉકેલ લાવવામાં કે તેના બાકી લેણાં ચૂકવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું, જેના કારણે તેણે કાયદાકીય માર્ગ અપનાવવો પડ્યો હતો.

આ કેસ ૨૭ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ લેહના આસિસ્ટન્ટ લેબર કમિશનર સમક્ષ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો. આ કેસ મુખ્યત્વે વેતન અને પ્રસૂતિ લાભોની બિન-ચુકવણી અને વિલંબિત ચુકવણી સાથે સંબંધિત છે. કોર્ટના રેકોર્ડ્સ દર્શાવે છે કે સીઈઓ ગીતાંજલી અંગમો અને એચઆર પ્રતિનિધિ ડીચેનને અનેકવાર નોટિસ મોકલવામાં આવી હતી. સત્તામંડળ દ્વારા અંતિમ નોટિસ જારી કરી પ્રતિવાદીઓને હાજર થવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો અને ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે અનુપાલન ન કરવા પર વધુ કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

આ કાર્યવાહી પેમેન્ટ ઓફ વેજીસ એક્ટ, ૧૯૩૬ની કલમ ૧૫ અને કોડ ઓન વેજીસ, ૨૦૧૯ની સંબંધિત જોગવાઈઓ હેઠળ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, અંતિમ નોટિસમાં મેટરનિટી બેનિફિટ એક્ટ, ૧૯૬૧નો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. દસ્તાવેજો મુજબ, અંગમો અને ડીચેન ૧૩ જુલાઈના રોજ સત્તામંડળ સમક્ષ હાજર થયા હતા, પરંતુ ત્યારબાદની કાર્યવાહીમાં તેઓ ગેરહાજર રહ્યા હતા. સત્તામંડળે ૧૫ સપ્ટેમ્બર સુધીની અંતિમ તક આપી હતી અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો આ વખતે પણ હાજર નહીં રહે, તો તેમની સામે દબાણપૂર્વકની કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.