હૈદરાબાદના વિદ્યાર્થીએ પહાડી વિસ્તારો માટે બનાવ્યું ખાસ ઇમરજન્સી કોમ્યુનિકેશન ડિવાઇસ

પહાડી વિસ્તારોમાં જ્યારે મુશળધાર વરસાદ પડે છે અથવા ભૂસ્ખલન જેવી કુદરતી આફતો આવે છે ત્યારે ટેલિકોમ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખોરવાઈ જવું એ એક સામાન્ય સમસ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં મોબાઇલ નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય છે અને લોકો દુનિયાથી કપાઈ જાય છે. સંદેશા વ્યવહારના અભાવે ઇમરજન્સી અપડેટ્સ મેળવવા પણ મુશ્કેલ બની જાય છે. સંદેશના અહેવાલ મુજબ, આ ગંભીર સમસ્યાનો ઉકેલ હૈદરાબાદની ઇન્ડસ ઇન્ટરનેશનલ સ્કૂલમાં ધોરણ ૧૨માં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થી આગમ જૈને શોધી કાઢ્યો છે. આગમે 'SummitSathi' નામનું એક અનોખું સેટેલાઇટ રિસીવર તૈયાર કર્યું છે, જે ઇન્ટરનેટ કે મોબાઇલ નેટવર્ક વગર પણ કામ કરી શકે છે.

આ ડિવાઇસની કાર્યપદ્ધતિ અત્યંત રસપ્રદ છે. સામાન્ય રીતે સ્માર્ટફોન અને હવામાનની એપ્લિકેશનો સંપૂર્ણપણે ઇન્ટરનેટ પર નિર્ભર હોય છે, પરંતુ SummitSathi ને ઇન્ટરનેટની કોઈ જરૂર પડતી નથી. તે સીધું આકાશમાં ફરતા હવામાન ઉપગ્રહો સાથે સંપર્ક સાધે છે અને ત્યાંથી વાદળોની સ્પષ્ટ તસવીરો મેળવીને તેને સ્ક્રીન પર દર્શાવે છે. આ તસવીરો દ્વારા સ્થાનિક લોકો જાણી શકે છે કે વાદળો કઈ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે અને આગામી સમયમાં હવામાન કેવું રહેશે. જે વિસ્તારોમાં ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અત્યંત દુર્ગમ હોવાને કારણે ટેલિકોમ ટાવર નાખવા અશક્ય છે, ત્યાં આ ડિવાઇસ એક આશીર્વાદ સમાન સાબિત થઈ શકે છે.

આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની ઓછી કિંમત અને સરળતા છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, SummitSathi નું એક યુનિટ તૈયાર કરવા માટે અંદાજે ૬૮,૦૦૦ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. બજારમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ સામાન્ય પાર્ટ્સનો ઉપયોગ કરીને આ ઉપકરણ બનાવવામાં આવ્યું છે, જે કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે તૈયાર થતા મોટા સેટેલાઇટ સેટઅપની સરખામણીમાં ઘણું સસ્તું અને કિફાયતી છે. આગમની ટીમે માત્ર ડિવાઇસ બનાવીને જ સંતોષ નથી માન્યો, પરંતુ સ્થાનિક લોકોને તેનો ઉપયોગ કરતા પણ શીખવ્યું છે. હિમાચલ પ્રદેશના મંડી જિલ્લાના સેરાજ ખીણ વિસ્તારના ૧૦ ગામોમાં આવા ત્રણ રિસીવર લગાવવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ માટે ત્રણ સ્થાનિક ઓપરેટરોને ખાસ તાલીમ પણ આપવામાં આવી છે, જેથી તેમને નાની-નાની ટેકનિકલ બાબતો માટે બહારના નિષ્ણાતો પર નિર્ભર ન રહેવું પડે.

જોકે, આ ડિવાઇસ અંગે કેટલીક સ્પષ્ટતા કરવી પણ જરૂરી છે. પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા લોકોએ જણાવ્યું છે કે SummitSathi એ કોઈ જાદુઈ છડી નથી કે જે વાદળ ફાટવાની (Cloudburst) ઘટનાની આગોતરી આગાહી કરી શકે. તે સરકાર કે હવામાન વિભાગની સત્તાવાર આગાહીઓ કે ઇમરજન્સી એલર્ટનું સ્થાન લઈ શકતું નથી. તે માત્ર એક સહાયક માધ્યમ છે જે સંદેશાવ્યવહારના તમામ માધ્યમો બંધ હોય ત્યારે પણ લોકોને વાદળોની સ્થિતિ જોઈને સાવચેત રહેવામાં મદદ કરે છે.

આગમ જૈન માટે આ કોઈ પહેલો પ્રયોગ નથી. વિજ્ઞાન અને સંશોધનમાં ઊંડો રસ ધરાવતા આગમે અગાઉ ૨૪ મહિના સુધી હૈદરાબાદના ૨૫ અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં ફરીને રાત્રિના આકાશની ચમક અને પ્રકાશ પ્રદૂષણ અંગે ડેટા એકત્રિત કર્યો હતો. આ ઉપરાંત તેમણે 'A Window to the Universe' નામનું પુસ્તક પણ લખ્યું છે, જે ખગોળીય ફોટોગ્રાફી અને અંતરિક્ષ પ્રત્યેના તેમના લગાવને દર્શાવે છે. તેમની આ સફર સાબિત કરે છે કે જો યોગ્ય દિશામાં મહેનત કરવામાં આવે અને સામાજિક સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવાની લગન હોય, તો ઉંમર કે અભ્યાસનું ધોરણ કોઈ અવરોધ બનતું નથી. તેમની આ શોધની સરખામણી ટેકનોલોજી જગતના દિગ્ગજો સાથે પણ કરવામાં આવી રહી છે.