નબળા ચોમાસાને કારણે રવિ પાક અને ઘઉંની વાવણીમાં મોટો ઘટાડો

નબળા ચોમાસાના કારણે દેશમાં રવિ પાકની વાવણીની ગતિ ધીમી પડી છે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા ડેટા અનુસાર, ૩૦ ઓક્ટોબર સુધીમાં રવિ પાક હેઠળનો કુલ વિસ્તાર ૩૭.૫૬ લાખ હેક્ટર રહ્યો છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા દરમિયાન ૬૯.૦૨ લાખ હેક્ટર હતો. આ રીતે વાવણીના વિસ્તારમાં ૪૬ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.

મુખ્ય રવિ પાક ગણાતા ઘઉંની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. ગયા વર્ષે આ સમયગાળા દરમિયાન ૩.૩૪ લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં ઘઉંની વાવણી થઈ હતી, જે આ વર્ષે ઘટીને માત્ર ૧૯,૦૦૦ હેક્ટર રહી છે. જમીનમાં પૂરતી ભેજશક્તિના અભાવને કારણે ઘઉંની વાવણીમાં આટલો મોટો ઘટાડો થયો છે. સામાન્ય રીતે ઘઉંની વાવણી ઓક્ટોબર-નવેમ્બર દરમિયાન કરવામાં આવે છે અને તેની લણણી માર્ચ-એપ્રિલમાં થાય છે. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના પાક વર્ષ (જુલાઈ-જૂન) દરમિયાન ઘઉંની વાવણી ૩૩૬ લાખ હેક્ટરમાં કરવામાં આવી હતી.

અન્ય પાકોના આંકડા પણ ઘટાડો દર્શાવે છે. અઠવાડિક ડેટા મુજબ, કઠોળ હેઠળનો વિસ્તાર ૧૯.૫૬ લાખ હેક્ટરથી ઘટીને ૯.૪૫ લાખ હેક્ટર થયો છે, જેમાં ચણાના વિસ્તારમાં ૧૪.૩૫ લાખ હેક્ટરથી ૫.૯૦ લાખ હેક્ટર સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. તે જ રીતે, તેલીબિયાં હેઠળનો વિસ્તાર ૩૮.૬૨ લાખ હેક્ટર સામે ૨૦.૯૭ લાખ હેક્ટર રહ્યો છે, જેમાં રાયડો અને સરસવનો વિસ્તાર ૩૮.૦૭ લાખ હેક્ટરથી ઘટીને ૨૦.૫૦ લાખ હેક્ટર થયો છે.ત્સુ અનાજ (Coarse cereals) ૩.૭૮ લાખ હેક્ટરમાં વાવવામાં આવ્યું છે જે ગયા વર્ષના ૪.૨૨ લાખ હેક્ટર કરતા સહેજ ઓછું છે, જ્યારે શિયાળુ ડાંગર ૩.૧૬ લાખ હેક્ટરમાં વાવવામાં આવી છે જે ગયા વર્ષના ૩.૨૯ લાખ હેક્ટર કરતા ઓછી છે.

નિષ્ણાતોના મતે, જૂન થી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ૧૩ ટકા જેટલા ચોમાસાના અભાવને કારણે જમીનમાં રહેલો ભેજ ઘટી ગયો છે, જે વાવણીમાં વિલંબનું મુખ્ય કારણ છે. વધુમાં, સિંચાઈની ઉપલબ્ધતામાં ઘટાડો અને મુખ્ય ઘઉં ઉત્પાદક રાજ્યોમાં જળાશયો તથા નહેરના પાણીનું સ્તર સામાન્ય કરતા નીચું હોવું એ પણ એક કારણ છે, કારણ કે ઘઉં માટે વાવણી પછી અનેક વખત સિંચાઈની જરૂર પડે છે.

સોમવારે સમીક્ષા બેઠક દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે અધિકારીઓને સૂચના આપી છે કે ખરીફ પાકની લણણી પછી તરત જ રવિ વાવણી ઝડપી બનાવવામાં આવે જેથી ઉપલબ્ધ ભેજનો મહત્તમ ઉપયોગ થઈ શકે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જે વિસ્તારોમાં સિંચાઈનું પાણી મર્યાદિત છે ત્યાં ખેડૂતોને ચણા, સરસવ, મસૂર અને બાજરી જેવા ઓછા પાણી અને ઓછા ખર્ચવાળા પાકો લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ. ચૌહાણે તાપમાનના ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વિકસિત આબોહવા-અનુકૂળ અને ગરમી સહન કરી શકે તેવા બિયારણો ખેડૂતોને ઉપલબ્ધ કરાવવા જણાવ્યું હતું.

મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે રવિ સીઝન માટે યુરિયા, DAP, MOP અને NPK તેમજ પ્રમાણિત બિયારણોનો પુરવઠો પૂરતો છે અને જિલ્લા સ્તર સુધી સપ્લાય ચેઈનનું સંકલન કરવામાં આવી રહ્યું છે. મંડિના વલણોના વિશ્લેષણ મુજબ ડાંગર, ઘઉં, મકાઈ, ચણા, મસૂર, અડદ, સોયાબીન અને સરસવ જેવા મુખ્ય પાકોના ભાવ લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઊંચા છે, જેનાથી ખેડૂતોને વધુ વળતર મળી શકે છે.