ઉત્પાદન ક્ષમતા વધતાં સોલાર સેલની નિકાસ કરવા ભારતની વિચારણા: પ્રહલાદ જોષી

Mint અહેવાલ મુજબ, દેશમાં સોલાર સેલનું ઉત્પાદન ઝડપથી વધી રહ્યું છે અને તે સ્થાનિક માંગને ઘણું પાછળ છોડી દેવા માટે તૈયાર હોવાથી ભારત હવે સોલાર સેલની નિકાસ કરવાનું વિચારી રહી છે. સૂર્યપ્રકાશને વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરતા અને સોલાર પેનલમાં એસેમ્બલ થતા આ ઉત્પાદન માટે ખરીદદારો શોધવા માટે સરકારે પ્રથમ વખત અનેક દેશો સાથે વાતચીત શરૂ કરી છે, એમ કેન્દ્રીય નવી અને પુનઃપ્રાપ્ત ઊર્જા મંત્રી પ્રહલાદ જોષી દ્વારા એક મુલાકાતમાં જણાવવામાં આવ્યું છે. ઉત્પાદનને મોટા પાયે વધારવામાં સેલ માટેના મુખ્ય ઇનપુટ્સ બાબતે ચીન પર ભારતની નિર્ભરતા એક પડકારરૂપ બની રહી હોવા છતાં આ આશાવાદ જોવા મળી રહ્યો છે.

ભારત પહેલેથી જ સોલાર પેનલ અથવા મોડ્યુલની નિકાસ કરે છે, પરંતુ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ઊંચી જકાતને કારણે તેના સૌથી મોટા વિદેશી બજારમાં શિપમેન્ટને અસર થઈ છે, જેના કારણે ઉત્પાદકોને અન્ય જગ્યાએ ખરીદદારો શોધવાની ફરજ પડી છે. ગ્રીન એનર્જી તરફના સંક્રમણ માટે મોડ્યુલ બનાવવા માટે એક સમયે આ ઉત્પાદનની આયાત પર આધાર રાખતા દેશ માટે સોલાર સેલની નિકાસ એક નોંધપાત્ર પરિવર્તન સાબિત થશે.

પ્રહલાદ જોષીના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતની સેલ ઉત્પાદન ક્ષમતા હાલમાં ૫૦ ગીગાવોટ (GW) છે, જે આવતા વર્ષ સુધીમાં બમણી થઈને ૧૦૦ ગીગાવોટ (GW) થવાની ધારણા છે. પરંતુ વાર્ષિક ઘરેલું માંગ ૫૦ ગીગાવોટ (GW) થી વધુ ન હોવાને કારણે, મોડ્યુલ્સમાં પહેલેથી જ જોવા મળતી સ્થિતિની જેમ દેશમાં ટૂંક સમયમાં અતિશય ઉત્પાદનની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે યુએસ બજાર ઊંચી જકાતને કારણે વર્ચ્યુઅલ રીતે બંધ રહ્યું છે તેવા સમયે ભારતમાંથી સેલની ખરીદી માટે સરકાર પહેલેથી જ અનેક દેશો સાથે વાતચીત કરી રહી છે. આફ્રિકા અને યુરોપ સંભવિત નિકાસ બજારોમાં સામેલ છે.

પ્રહલાદ જોષીના જણાવ્યા મુજબ, આપણી ઉત્પાદન ક્ષમતા વધી રહી છે. હવે આપણી સેલ ઉત્પાદન ક્ષમતા ડિસેમ્બર સુધીમાં ૭૦ ગીગાવોટ (GW) થશે. બીજા ત્રણ-ચાર મહિનામાં તે ૧૦૦ ગીગાવોટ (GW) થી વધુ થઈ જશે. એકવાર તે ૧૫૦ ગીગાવોટ (GW) થી વધુ થઈ જાય, પછી આપણે બજાર તરફ પણ જોવાની સ્થિતિમાં હોવું જોઈએ.

સોલાર સેલના વધુ પડતા ઉત્પાદનને ટાંકીને, તેમણે કાં તો સેલ તરીકે અથવા સ્થાનિક સેલ સાથે મોડ્યુલનું ઉત્પાદન કરીને નિકાસ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો અને ઉમેર્યું હતું કે જો કોઈ દેશ સેલ લેવા અને મોડ્યુલનું ઉત્પાદન કરવા તૈયાર હોય, તો આપણે તે કરવું જોઈએ.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક સ્તરે રસ છે. જ્યારે આપણે આ સ્તરે કામ કરીએ છીએ, ત્યારે દુનિયા પણ વિશ્વાસ કરવા લાગે છે. આપણે સેલ માટે વૈશ્વિક બજારની પહેલેથી જ શોધખોળ કરી રહ્યા છીએ. ભારતની સફળતા જોઈને અનેક દેશો સેલ ઈચ્છે છે. આપણે જોઈશું કારણ કે આપણે યુએસને પહેલાથી જ મોડ્યુલ સપ્લાય કરી રહ્યા હતા. જોઈએ આગળ શું થાય છે.

ઘરેલું સોસિંગ જરૂરિયાતો, પ્રોત્સાહનો અને રોકાણો દ્વારા સમર્થિત, ભારતની સોલાર મોડ્યુલ ઉત્પાદન ક્ષમતા તાજેતરના વર્ષોમાં તીવ્રપણે વધી છે, જેના કારણે ચીની આયાત પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ઉત્સુક યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માટે દેશ એક મુખ્ય સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. આ દેશ ભારતીય સોલાર મોડ્યુલનો સૌથી મોટો ખરીદદાર રહ્યો છે, પરંતુ ૧૨૬ ટકા સુધીની તાજેતરની એન્ટી-ડમ્પિંગ અને કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટીએ ઉત્પાદકોને શિપમેન્ટ અટકાવવા અને વૈકલ્પિક બજારો શોધવાની ફરજ પાડી છે.

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના ડેટા દર્શાવે છે કે એપ્રિલ-જુલાઈ દરમિયાન ભારતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ૬૧.૪૭ મિલિયન ડૉલરના સોલાર મોડ્યુલની નિકાસ કરી હતી, જે અગાઉના વર્ષના સમાનગાળામાં ૬૪૬.૨૩ મિલિયન ડૉલર હતી તેના કરતા ઘણી ઓછી છે. આ નાણાકીય વર્ષના આ ચાર મહિના દરમિયાન, મોટાભાગની નિકાસ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં થઈ હતી. આ સમયગાળા માટે સોલાર મોડ્યુલની કુલ નિકાસ ૬૫.૨૪ મિલિયન ડૉલર હતી, જે અગાઉના વર્ષના સમાનગાળામાં ૬૬૮.૦૫ મિલિયન ડૉલરના શિપમેન્ટના લગભગ દસમા ભાગ જેટલી હતી.

હવે, સેલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં તેજી સાથે, સરકારને આ સ્વદેશી સેલ માટે માંગ ઊભી કરવાના રસ્તાઓ વિશે વિચારવાની ફરજ પડી છે.

એક તાજેતરના અહેવાલમાં, ઉદ્યોગ સંસ્થા ઇન્ડિયન સોલાર મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન (Isma) દ્વારા જણાવાયું છે કે ભારતનું એકંદર સોલાર ફોટોવોલ્ટેઇક ઉત્પાદન ૨૦૪૭ સુધીમાં આશરે ૮૯ અબજ ડૉલર આકર્ષિત કરે તેવી અપેક્ષા છે, જે ૨૦૨૭-૨૦૪૭ દરમિયાન દર વર્ષે આશરે ૪.૩ અબજ ડૉલરના સરેરાશ રોકાણમાં પરિવર્તિત થશે. આ રકમનો આશરે ૭૦ ટકા હિસ્સો પોલીસીલિકોન, વેફર્સ અને સેલમાં વહેવારી અપેક્ષા છે.