૨૦૨૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં આદિવાસી મતદારો બનશે 'કિંગ મેકર'

ગુજરાતના રાજકારણમાં એક જાણીતી કહેવત છે કે ગાંધીનગરની સત્તાનો માર્ગ અંબાજીથી ઉમરગામ સુધીના પૂર્વ પટ્ટામાંથી પસાર થાય છે. સંદેશના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૭ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં હજુ સમય બાકી છે, પરંતુ ભાજપ, કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટી (AAP) અત્યારથી જ આદિવાસી મતબેંકને કબજે કરવા મેદાનમાં ઉતરી ગયા છે. રાજ્યની કુલ વસ્તીના આશરે ૧૪.૭૫% થી ૧૪.૮% એટલે કે ૮૯.૧૭ લાખ જેટલી વસ્તી ધરાવતો આદિવાસી સમુદાય આગામી ચૂંટણીમાં 'કિંગ મેકર' સાબિત થઈ શકે છે.

રાજ્યની કુલ ૧૮૨ વિધાનસભા બેઠકોમાંથી ૨૭ બેઠકો અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે અનામત છે. રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ પ્રભાવ માત્ર ૨૭ બેઠકો પૂરતો મર્યાદિત નથી, કારણ કે રાજ્યમાં અન્ય ૧૯ જેટલી સામાન્ય બેઠકો એવી છે જ્યાં આદિવાસી મતદારો હાર-જીત નક્કી કરે છે. આમ, અંબાજીથી ઉમરગામ સુધીના ૧૪ જિલ્લાઓમાં ફેલાયેલી આશરે ૪૬ બેઠકો પર આદિવાસી સમુદાયનું સીધું વર્ચસ્વ છે. આ ઉપરાંત, રાજ્યની ૨૬ લોકસભા બેઠકોમાંથી દાહોદ, છોટા ઉદેપુર, બારડોલી અને વલસાડ એમ ૪ બેઠકો આદિવાસીઓ માટે અનામત છે. આ વિસ્તારોમાં મતદાનની ટકાવારી રાજ્યની સરેરાશ કરતા ઘણી વધારે, એટલે કે ૭૫% થી ૮૦% સુધી રહે છે, ખાસ કરીને ડેડિયાપાડા, નિઝાર, ડાંગ અને કપરાડામાં, જેથી તેમનો દરેક મત સત્તાનું સમીકરણ બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

ગુજરાત સરકારના આદિજાતિ વિકાસ વિભાગના ડેટા મુજબ, ૮૯.૧૭ લાખની આદિવાસી વસ્તીમાં વિવિધ પેટા-જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે. જેમાં ભીલ સમુદાય ૪૭.૮૯% સાથે સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવે છે, ત્યારબાદ હળપતિ (૭.૨૧%), રાઠવા (૭.૨૦%), ધોડિયા (૭.૧૩%) અને નાયકડા (૫.૧૬%) સમુદાયોનો ક્રમ આવે છે. આ સમુદાયનો સાક્ષરતા દર ૬૨.૫% છે. હવે યુવા મતદારોની વધતી સંખ્યા પરંપરાગત રાજકીય વફાદારીને બદલે સ્થાનિક મુદ્દાઓ અને વિકાસના આધારે મતદાન કરી રહી છે.

પરંપરાગત રીતે, આદિવાસી પટ્ટો કોંગ્રેસનો ગઢ ગણાતો હતો. ૨૦૧૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ૨૭ ST બેઠકોમાંથી કોંગ્રેસે ૧૫ અને ભાજપે ૯ બેઠકો જીતી હતી. જોકે, ૨૦૨૦-૨૧ની પેટાચૂંટણીઓમાં ડાંગ, કપરાડા અને મોરવા હડફમાં ભાજપની જીત સાથે પરિવર્તનની શરૂઆત થઈ હતી. ૨૦૨૨માં ભાજપે ૨૭માંથી ૨૩ બેઠકો જીતીને શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું હતું. પાર-તાપી-નર્મદા રિવર લિંક પ્રોજેક્ટ રદ કરવાના કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણયને કારણે દક્ષિણ ગુજરાતમાં ભાજપની તરફેણમાં લહેર જોવા મળી હતી, જ્યાં વાંસદા સિવાયની તમામ બેઠકો ભાજપે જીતી હતી. ૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પણ ભાજપે તમામ ૪ ST બેઠકો પર ભવ્ય વિજય મેળવ્યો હતો. બીજી તરફ, AAPના ચૈતર વસાવાએ ૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભરૂચ હેઠળની ડેડિયાપાડા અને ઝઘડિયા બેઠકો પર લીડ મેળવીને પોતાનું વર્ચસ્વ સાબિત કર્યું છે.

૨૦૨૨ના ઐતિહાસિક વિજયને ૨૦૨૭માં જાળવી રાખવા માટે ભાજપે કમર કસી છે. ૧૫ નવેમ્બરે ભગવાન બિરસા મુંડાની જન્મજયંતિ (જનજાતીય ગૌરવ દિવસ) નિમિત્તે ભાજપ અને રાજ્ય સરકારે આદિવાસી જિલ્લાઓની ૫૪ બેઠકો પર કાર્યક્રમો યોજ્યા હતા. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી અને મંત્રીમંડળના સભ્યોએ છોટા ઉદેપુર અને વલસાડ સહિતના જિલ્લાઓમાં ૨,૩૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુના વિકાસ કાર્યોનું લોકાર્પણ અને ખાતમુહૂર્ત કર્યું હતું. સરકારે 'ગુજરાત આદિજાતિ સલાહકાર પરિષદ'નું પુનર્ગઠન કર્યું છે, જેમાં મુખ્યમંત્રી પોતે અધ્યક્ષ બન્યા છે. આ ઉપરાંત, AAP પણ આક્રમક રણનીતિ અપનાવી રહી છે. ચૈતર વસાવાના સમર્થનમાં પત્નીઓ દ્વારા અંબાજીથી શરૂ કરાયેલી 'ન્યાય યાત્રા' બાદ ગાંધીનગરમાં 'આદિવાસી ન્યાય મહાસંમેલન' યોજાયું હતું, જેમાં AAPના ટોચના નેતાઓએ શક્તિ પ્રદર્શન કર્યું હતું. ૨૦૨૨માં AAPએ ૨૨.૦૧% મત મેળવીને કોંગ્રેસના પરંપરાગત મતોમાં મોટું ગાબડું પાડ્યું હતું, જ્યારે ભારતીય ટ્રાઈબલ પાર્ટી (BTP) શૂન્ય પર આવી ગઈ હતી.