ભારતમાં સસ્ટેનેબલ એવિએશન ફ્યુઅલના ઉત્પાદન માટે નીતિગત અવરોધો દૂર કરવા જરૂરી

ભારતમાં સસ્ટેનેબલ એવિએશન ફ્યુઅલ (SAF) ના ઉત્પાદન માટે દેશની વિશાળ ઈથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા એક મજબૂત પાયો સાબિત થઈ શકે તેમ છે, પરંતુ હાલની નીતિઓમાં રહેલી અનિશ્ચિતતા રોકાણકારો માટે મોટો અવરોધ બની રહી છે. હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ સાથેની એક મુલાકાતમાં ઓલ ઈન્ડિયા ડિસ્ટિલર્સ એસોસિએશન (AIDA) ના ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ ભારતી બાલાજીએ જણાવ્યું હતું કે, જો ભારતને SAF ઉત્પાદનમાં વૈશ્વિક સ્તરે આગળ વધવું હોય, તો માત્ર લક્ષ્યાંકો નક્કી કરવા પૂરતા નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રોકાણકારોને આકર્ષવા માટે લાંબાગાળાની નીતિગત સ્પષ્ટતા અને ખરીદીની ખાતરી અત્યંત આવશ્યક છે.

સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૭માં ૧ ટકાથી શરૂ કરીને ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫ ટકા સુધી SAF બ્લેન્ડિંગનો જે લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે, તેને ભારતી બાલાજીએ આવકારદાયક ગણાવ્યો છે. જોકે, તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે આલ્કોહોલ-ટુ-જેટ (ATJ) પ્લાન્ટ્સ એ ૧૫ થી ૨૦ વર્ષના લાંબાગાળાના રોકાણના પ્રોજેક્ટ્સ છે. આવા સંજોગોમાં માત્ર ૫ વર્ષના મેન્ડેટના આધારે રોકાણકારો મોટું જોખમ લઈ શકે નહીં. ઉદ્યોગ જગતને લાંબાગાળાના બ્લેન્ડિંગ મેન્ડેટ, શરૂઆતના રોકાણકારો માટે પ્રોત્સાહન, ખરીદીની ખાતરી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્ય પ્રમાણપત્રોની જરૂર છે. ૨૦૩૦ પછીના બ્લેન્ડિંગ ટ્રેજેક્ટરીને માત્ર સૂચક રાખવાને બદલે તેને સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવી જોઈએ અને ઘરેલું ફ્લાઈટ્સને પણ આ મેન્ડેટ હેઠળ લાવવી જોઈએ.

નીતિના માળખા અંગે વાત કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે તે 'ફીડસ્ટોક-ન્યુટ્રલ' હોવું જોઈએ, જેમાં લાઈફસાયકલ એમિશનના આધારે પાત્રતા નક્કી થવી જોઈએ. શેરડીનો રસ, ગોળ, મકાઈ, ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (FCI) ના વધારાના ચોખા, ક્ષતિગ્રસ્ત અનાજ અને કૃષિ અવશેષોમાંથી બનેલું ઈથેનોલ જો કાર્બન-તીવ્રતાના માપદંડો પૂર્ણ કરતું હોય તો તેને માન્યતા મળવી જોઈએ. ડ્રાફ્ટ પોલિસીમાં સૂચવેલા GST રાહત, આયાત ડ્યુટીમાં માફી, ઈન્કમ-ટેક્સ હોલિડે અને ગ્રીન ફાઈનાન્સ જેવા પ્રોત્સાહનો એક સારો પ્રારંભ છે, પરંતુ તેની સાથે ઈન્ટરેસ્ટ સબવેન્શન સ્કીમ અને ATJ યુનિટ્સ સ્થાપવા માટે મૂડી સહાયની પણ જરૂર છે.

ઈથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામની સફળતાનું મુખ્ય કારણ ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા નિર્ધારિત ભાવે કરવામાં આવતી ખરીદીની ખાતરી હતી. SAF માટે પણ આવો જ મોડેલ અપનાવવાની જરૂર છે, જેમાં ૧૦ થી ૧૫ વર્ષના ઓફટેક કોન્ટ્રાક્ટ્સ અને કિંમત નક્કી કરવાનું સ્પષ્ટ ફોર્મ્યુલા હોવું જોઈએ. ભારતી બાલાજીના મતે, ફીડસ્ટોકની ઉપલબ્ધતા કરતા નીતિગત અનિશ્ચિતતા એ સૌથી મોટો પડકાર છે. ભારતની વાર્ષિક ઈથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા આશરે ૨,૨૦૦ કરોડ લિટર છે, જેમાંથી ૧,૩૦૦ કરોડ લિટર અનાજ આધારિત છે. ૨૦૩૦ સુધીમાં જો ૫ ટકા SAF બ્લેન્ડિંગ લાગુ કરવામાં આવે, તો પણ ઈથેનોલની જરૂરિયાત માત્ર ૧૬૦ થી ૨૦૦ કરોડ લિટર જેટલી જ રહેશે, જે દેશની કુલ ક્ષમતાના દસમા ભાગ કરતા પણ ઓછી છે.

મુખ્ય સમસ્યા ફીડસ્ટોકની પહોંચની છે. હાલમાં શેરડીના રસ અને બી-હેવી મોલાસીસના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ છે, જ્યારે મકાઈના ભાવ એક વર્ષમાં ૧૭-૧૮ રૂપિયા પ્રતિ કિલોથી વધીને ૨૭ રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયા છે. આવી બદલાતી નીતિઓ વચ્ચે બે દાયકા ચાલનારા પ્લાન્ટનું આયોજન કરવું મુશ્કેલ છે. હાલમાં પ્રજ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ, ઈન્ડિયન ઓઈલ અને GPS રિન્યુએબલ્સ જેવી કંપનીઓ આ ક્ષેત્રે કામ કરી રહી છે, પરંતુ વ્યાવસાયિક સ્તરે SAF ઉત્પાદન ૨૦૨૯-૩૦ સુધીમાં જ શક્ય બનશે.

ઓલ ઈન્ડિયા ડિસ્ટિલર્સ એસોસિએશન (AIDA) એ ભારતમાં ડિસ્ટિલરી ઉદ્યોગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી સંસ્થા છે, જે ઈથેનોલ ઉત્પાદન અને તેના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નીતિગત સ્તરે સરકાર સાથે સંકલન સાધવાનું કાર્ય કરે છે.