સાયબર ક્રાઈમ અને બેંકિંગ વ્યવહારોમાં સુરક્ષાના નવા પડકારો અને ઉકેલ

આજના સમયમાં ડિજિટલ વ્યવહારો વધવાની સાથે સાયબર સુરક્ષાના જોખમો પણ સતત વધી રહ્યા છે. તાજેતરમાં બેંકિંગ ક્ષેત્રે ખાતાધારકોને પડતી મુશ્કેલીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બ્લડ બેંક પર થયેલા સાયબર હુમલાએ સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ પર અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે. ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, સાયબર ક્રાઈમ સાથે જોડાયેલા શંકાસ્પદ વ્યવહારોને કારણે અનેક ગ્રાહકોના બેંક ખાતા અચાનક ડેબિટ ફ્રીઝ કરી દેવામાં આવે છે. આ પ્રકારના ફ્રીઝિંગને કારણે ગ્રાહકો પોતાના જ નાણાં વાપરવામાં અસમર્થ બની જાય છે, જે તેમના માટે મોટી મુસીબત બની રહે છે.

આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે હવે 'મની રિસ્ટોરેશન મોડ્યુલ' અને 'ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ મિકેનિઝમ' જેવી વ્યવસ્થાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા અસરગ્રસ્ત ખાતાધારકો નિર્ધારિત ચેનલો મારફતે પોતાના ખાતામાંથી ફ્રીઝ હટાવવા માટે વિનંતી કરી શકે છે. આ ફરિયાદોની સમીક્ષા બેંક અને પોલીસ અધિકારીઓ દ્વારા સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખાતાધારકોને તેમના વ્યવહારો સ્પષ્ટ કરવાની અને ભંડોળની કાયદેસરતા સાબિત કરવાની તક આપવાનો છે, જેથી નિર્દોષ ગ્રાહકોને નુકસાન ન થાય.

બીજી તરફ, સાયબર હુમલાઓ માત્ર બેંકિંગ સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યા. 'આજ તક'ના અહેવાલ મુજબ, ફ્રાન્સમાં એક ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે, જેમાં હેકર્સે સરકારી બ્લડ સર્વિસ 'Établissement Français du Sang' (EFS) ના ત્રણ સ્ટોરેજ સેન્ટરોના કૂલિંગ સિસ્ટમને નિશાન બનાવી હતી. હેકર્સે ફ્રીઝરના તાપમાન અને ડીફ્રોસ્ટિંગ સેટિંગ્સમાં ફેરફાર કરીને તેને ખૂબ જ ઊંચા સ્તરે પહોંચાડી દીધા હતા. ફ્રેન્ચ અખબાર 'Le Canard Enchaîné' ના રિપોર્ટ અનુસાર, ફ્રીઝરનું તાપમાન સામાન્ય -૩૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધારીને ૧૧૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી લઈ જવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, આ ફેરફાર માત્ર સેટિંગમાં હતો કે વાસ્તવિક તાપમાન ત્યાં સુધી પહોંચ્યું હતું, તેની પુષ્ટિ થઈ નથી.

આ હુમલાનો હેતુ પ્લાઝ્માને નુકસાન પહોંચાડવાનો હતો, જેનો ઉપયોગ દર્દીઓના ઈલાજ અને દવાઓ બનાવવા માટે થાય છે. સદનસીબે, મોનિટરિંગ સિસ્ટમે સમયસર આ અસામાન્ય ફેરફારને પકડી લીધો હતો, જેના કારણે કર્મચારીઓએ તાત્કાલિક પગલાં લઈને પ્લાઝ્માને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડી દીધું હતું. EFS એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ઘટનામાં કોઈ પણ બ્લડ પ્રોડક્ટનું નુકસાન થયું નથી અને સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પર કોઈ અસર પડી નથી. તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આ હુમલો 'Coolworld' નામની કંપનીના સિસ્ટમ દ્વારા થયો હતો, જે EFS ના રેફ્રિજરેશન સાધનોનું સંચાલન કરતી હતી. હેકર્સે સીધા બ્લડ બેંકના મુખ્ય કમ્પ્યુટરને બદલે થર્ડ-પાર્ટી સર્વિસ પ્રોવાઈડરના સોફ્ટવેરને નિશાન બનાવ્યું હતું. હાલ ફ્રાન્સની નેશનલ સાયબર સિક્યુરિટી એજન્સી અને સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય આ મામલે તપાસ કરી રહ્યા છે.

દરમિયાન, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) પણ નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવા માટે સતત સક્રિય છે. RBI દ્વારા ૪ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ બીજી ઓવરનાઈટ વેરિયેબલ રેટ રિવર્સ રેપો (VRRR) હરાજી યોજવામાં આવી હતી. આ હરાજીમાં ૨૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની સૂચિત રકમ સામે ૧,૧૮૦ કરોડ રૂપિયાની ઓફર મળી હતી, જેનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ હરાજીનો કટ-ઓફ રેટ ૫.૪૯ ટકા રહ્યો હતો. આ પગલું વર્તમાન તરલતાની સ્થિતિની સમીક્ષા કર્યા બાદ લેવામાં આવ્યું હતું.

વધુમાં, બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં અન્ય મહત્વના ફેરફારો પણ થઈ રહ્યા છે. સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) ના ચેરમેન સી. એસ. શેટ્ટીએ સંકેત આપ્યો છે કે RBI બેંકિંગ ક્ષેત્રની તૈયારીઓની સમીક્ષા કરવા માટે બેંક સીઈઓ સાથે બેઠક કરી શકે છે, ખાસ કરીને ECL (એક્સપેક્ટેડ ક્રેડિટ લોસ) ના અમલીકરણના સંદર્ભમાં. આ તમામ ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજી અને નાણાકીય નીતિઓમાં બદલાવ સાથે સુરક્ષા અને સજ્જતા અત્યંત અનિવાર્ય બની ગઈ છે.

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ ભારતની મધ્યસ્થ બેંક છે, જે દેશની નાણાકીય નીતિનું સંચાલન કરે છે અને બેંકિંગ સિસ્ટમનું નિયમન કરે છે. તે નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવા અને ચલણના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા માટે વિવિધ હરાજી અને નીતિગત પગલાં લે છે.