તહેવારોની મોસમમાં વતન જવા માટે migrant કામદારોમાં ભારે ધસારો

ભારતમાં તહેવારોની મોસમ શરૂ થતાં જ હજારો migrant કામદારો પોતાના વતન જવા માટે ઉત્સુક બને છે અને રેલવે સ્ટેશનો પર લાંબી લાંબી લાઇનો જોવા મળે છે. NDTVના અહેવાલ મુજબ, ઓક્ટોબરના અંતથી નવેમ્બરના અંત સુધી ચાલતી આ તહેવારોની મોસમમાં ફેક્ટરીઓ, બાંધકામ સાઇટ્‌સ, રેસ્ટોરાં અને અન્ય અનૌપચારિક ક્ષેત્રોમાં કામ કરતા કામદારો પોતાના પરિવારજનોને મળવા તથા તહેવારો ઉજવવા માટે વતન પરત ફરે છે. આ મહાન વતન વાપસી માત્ર પરિવાર સાથે મિલનનો અવસર નથી, પરંતુ તેના આર્થિક પાસા પણ ખૂબ જ રસપ્રદ છે. કામદારો નવા કપડાં, મીઠાઈઓ અને અન્ય વસ્તુઓ પાછળ તો ખર્ચ કરે જ છે, પરંતુ તેમની કમાણીનો મોટો હિસ્સો મુસાફરી પાછળ ખર્ચાઈ જાય છે. ટિકિટ અને સ્થાનિક મુસાફરીના ખર્ચ સહિત કામદારોનો મુસાફરીનો કુલ ખર્ચ ₹૭,૬૦૦ સુધી પહોંચી શકે છે.

આ મુસાફરી પાછળનું અર્થશાસ્ત્ર અનેક મુશ્કેલીઓ છતાં કામદારોને ઘરે પહોંચવા માટે પ્રેરિત કરે છે. NDTVના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં તહેવારોના સમયની આ વિશાળ મુસાફરી વ્યવસ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય રેલવેએ વ્યાપક આયોજન કર્યું છે. કેન્દ્રીય રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે, રાષ્ટ્રીય ટ્રાન્સપોર્ટર દ્વારા ૨૦૨૬ની તહેવારોની મોસમ માટે ૧૮,૦૦૦ વિશેષ ટ્રેનો દોડાવવામાં આવી રહી છે. ગયા વર્ષે એટલે કે ૨૦૨૫માં ૧૨,૦૦૦ વિશેષ ટ્રેનો દોડાવવામાં આવી હતી, જેની સરખામણીમાં આ વર્ષે ટ્રેનોની સંખ્યામાં ૫૦ ટકાનો મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

દર વર્ષે દિવાળી અને છઠ પૂજા નજીક આવે ત્યારે દિલ્હી, મુંબઈ, સુરત અને અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરોના રેલવે સ્ટેશનો પર ભારે ભીડ અને ધસારો જોવા મળે છે. બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, ઝારખંડ અને પશ્ચિમ બંગાળ તરફ જતી તમામ ટ્રેનો સંપૂર્ણપણે ભરાઈ જાય છે અને બસો પણ ખીચોખીચ ભરાઈને દોડે છે. જો કે, ખાસ તહેવારો માટે વતન જતા કામદારોની ચોક્કસ સંખ્યાનો કોઈ સત્તાવાર ડેટા ઉપલબ્ધ નથી.

આ સંદર્ભે કેન્દ્રીય મજૂર મંત્રાલય દ્વારા ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીનો ડેટા ઉપલબ્ધ છે, જે મુજબ ભારતમાં ૪.૧૪ કરોડ આંતરરાજ્ય migrant કામદારો છે. મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ભારતમાં કુલ સ્થળાંતર દર ૨૮.૯ ટકા હતો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ દર ૨૬.૫ ટકા હતો.

આ ઉપરાંત, નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ દ્વારા જુલાઈ ૨૦૨૫ થી જૂન ૨૦૨૬ વચ્ચે હાથ ધરવામાં આવેલા તાજેતરના નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વેમાં પણ ભારતીયોની મુસાફરીના કારણો વિશે મહત્વની માહિતી સામે આવી છે. આ સર્વે મુજબ, સામાજિક અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ ઘરના લોકો દ્વારા રાત્રિ રોકાણ સાથે કરવામાં આવતી મુસાફરીમાં ૭૦.૨ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આ પ્રકારની મુસાફરી માટે ૫૫.૮ ટકા લોકોએ બસને પસંદગીનું વાહન ગણાવ્યું હતું, જ્યારે આંતર-શહેરી રેલવે મુસાફરીનો હિસ્સો ૧૭.૭ ટકા રહ્યો હતો.

સામાન્ય માસિક વેતન મેળવતા કામદાર માટે પોતાના વતન જવાની આ મુસાફરી એક મોટો નાણાકીય બોજ સાબિત થાય છે. કોવિડ-૧૯ ના લોકડાઉન દરમિયાન આ આર્થિક સંઘર્ષ અને મુસાફરીની વાસ્તવિકતાઓ ખૂબ જ મોટા પાયે પ્રકાશમાં આવી હતી, જ્યાં અનેક પડકારો વચ્ચે પણ કામદારોએ પોતાના ઘરે પહોંચવા માટે ભારે સંઘર્ષ કરવો પડ્યો હતો.