ભારત એઆઈ મિશન હેઠળના સ્ટાર્ટઅપ્સે ઓફલાઇન એઆઈ મોડલ્સ લોન્ચ કર્યા

સરકારના ઈન્ડિયા એઆઈ મિશન દ્વારા સમર્થિત બે સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓએ એવા સાર્વભૌમ એઆઈ મોડલ્સ રજૂ કર્યા છે જે એરગેપ્ડ વાતાવરણમાં કાર્ય કરી શકે છે. એરગેપ્ડ વાતાવરણ એટલે કે એવા સિસ્ટમ્સ જે ઇન્ટરનેટ અને બહારના નેટવર્કથી સંપૂર્ણપણે કપાયેલા હોય છે. સોકેટ એઆઈ અને ઝેન્ટેક નામના આ બે સ્ટાર્ટઅપ્સે મંગળવારે તેમના આ નવા મોડલ્સ જાહેર કર્યા હતા. નવી દિલ્હીમાં આયોજિત પ્રેસ બ્રીફિંગ દરમિયાન આ મોડલ્સનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં આઈટી મંત્રાલયના સચિવ એસ. કૃષ્ણન અને ઈન્ડિયા એઆઈ મિશનના સીઓઓ સુદીપ શ્રીવાસ્તવ પણ હાજર રહ્યા હતા.

સોકેટ એઆઈ કંપનીએ 'EKA-1' નામનું મોડલ લોન્ચ કર્યું છે. આ મોડલ ૨૬.૩ અબજ પેરામીટર ધરાવે છે અને તેને ખાસ કરીને ગણિત અને કોડિંગ માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. આ મોડલને અંદાજે ૭.૫ ટ્રિલિયન ટોકન્સ પર તાલીમ આપવામાં આવી છે, જેમાં અંગ્રેજી અને ભારતની તમામ ૨૨ અનુસૂચિત ભાષાઓનો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ, ઝેન્ટેક કંપનીએ 'Dhīr 2B' અને 'Dhīr 5B' નામના બે ઓપન-સોર્સ મોડલ્સ રજૂ કર્યા છે. આ મોડલ્સ બહુભાષી સહાયક તરીકે કામ કરે છે જે અંગ્રેજી અને ૧૦ ભારતીય ભાષાઓને સપોર્ટ કરે છે. આ મોડલ્સને સુરક્ષિત, ઓન-પ્રિમાઈઝ અને ઓફલાઇન ઉપયોગ માટે ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે.

ઝેન્ટેકના શશિકુમાર ગણેશને લોકપ્રિય ચેટબોટ્સ અને એરગેપ્ડ સિસ્ટમ વચ્ચેનો તફાવત સમજાવતા જણાવ્યું હતું કે ChatGPT જેવી સેવાઓમાં 'ઇન્ફરન્સિંગ' એટલે કે મોડલ દ્વારા જવાબ આપવાની પ્રક્રિયા દૂરના સ્થળ પર આવેલા સર્વર પર થાય છે. પરંતુ એરગેપ્ડ સેટઅપમાં આ પ્રક્રિયા સ્થાનિક રીતે જ થાય છે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે આમાં કોઈ પણ ડેટા બહાર જશે નહીં અને આ મોડલને નેટવર્ક કનેક્શનની પણ જરૂર નથી. આ મોડલ ઓછામાં ઓછી ૬ GB મેમરી ધરાવતા મોબાઈલ ફોન પર પણ ચાલી શકે છે. તેમણે સંરક્ષણ અને સાયબર સુરક્ષા ક્ષેત્રને આના સંભવિત વપરાશકર્તાઓ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા.

આઈટી મંત્રાલયના સચિવ એસ. કૃષ્ણને જણાવ્યું હતું કે નાના મોડલ્સના સાયબર સુરક્ષા સહિતના અનેક ઉપયોગો છે અને તેમને એરગેપ્ડ વાતાવરણમાં તૈનાત કરી શકાય છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે બંને મોડલ્સની શક્તિઓ અલગ છે; સોકેટનું મોડલ ગણિત અને કોડિંગ માટે છે, જ્યારે ઝેન્ટેકનું મોડલ વિજ્ઞાન અને સંશોધન માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. ગણેશના જણાવ્યા અનુસાર, GPU ની અછતને કારણે ઝેન્ટેકે ટેન્સર પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ (TPUs) પર તાલીમ આપી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે TPUs એ GPU કરતા નબળા નથી અને જો તેઓ GPU મેળવવાનો પ્રયાસ કરતા તો તેમને વધુ ત્રણ થી ચાર મહિના રાહ જોવી પડી હોત.

સોકેટ એઆઈના સ્થાપક અભિષેક ઉપરવલે જણાવ્યું હતું કે આ મોડલ્સમાં સુરક્ષાના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે, જેમાં આત્મહત્યા અને સ્વ-નુકસાન સંબંધિત સામગ્રી સામે રક્ષણ સામેલ છે.