એલપીજી કનેક્શન પર પ્રતિબંધ અને પીએનજીની અછતથી પરિવારો મુશ્કેલીમાં

ઘણા વિસ્તારોમાં રહેતા પરિવારો હાલમાં ગેસ મેળવવા માટે બેવડી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે. એક તરફ સરકારી ગેસ એજન્સીઓએ અમુક વિસ્તારોમાં નવા ઘરેલું લિક્વિફાઈડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) કનેક્શન આપવાનું બંધ કરી દીધું છે, તો બીજી તરફ પાઈપલાઈન દ્વારા કુદરતી ગેસ (PNG) પૂરો પાડતી કંપનીઓ અંતિમ મિલકત સુધી કનેક્શન પહોંચાડવાના ઊંચા ખર્ચને બદલે દંડ ભરવાનું વધુ સસ્તું માને છે. હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, આ પરિસ્થિતિને કારણે ગ્રાહકો મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે.

જ્યાં પીએનજી ઉપલબ્ધ છે અથવા જે વિસ્તારોમાં તે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યા છે, ત્યાં ૧૪.૨ કિલોગ્રામના સિલિન્ડર સાથે નવા ઘરેલું એલપીજી કનેક્શન આપવા નહીં તેવા નિર્દેશ વિતરકોને આપવામાં આવ્યા છે. આ પ્રતિબંધને કારણે એવા પરિવારોને મોટી સમસ્યા થઈ રહી છે જેઓ સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD) લાયસન્સ હેઠળના વિસ્તારોમાં રહેતા હોવા છતાં પીએનજી કનેક્શન મેળવી શકતા નથી. આ ઉપરાંત, કેટલાક વિસ્તારોમાં તો જ્યાં પરિવારો પાસે વ્યક્તિગત પીએનજી કનેક્શન નથી, ત્યાં હાલના કનેક્શન માટે રિફિલ આપવા પર પણ પ્રતિબંધો લાગુ કરવામાં આવ્યા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

સીટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ તેમના અધિકૃત ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં આવેલા અંતરિયાળ વિસ્તારો સુધી પાઈપલાઈનનો વિસ્તાર કરતી નથી, કારણ કે છેવાડાના વિસ્તારો સુધી કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડવાનો ખર્ચ ઘણો વધારે છે. આના કારણે કેટલાક પરિવારો ૫ કિલો અને ૧૦ કિલોના મોંઘા એલપીજી સિલિન્ડર પર નિર્ભર રહેવા મજબૂર બન્યા છે. કેટલાક ગ્રાહકો ઘરેલું સિલિન્ડર કાળાબજારમાંથી ખરીદવા પણ પ્રેરાઈ રહ્યા છે.

ઓગસ્ટમાં રજૂ કરવામાં આવેલા “સપ્લાય એન્ડ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન ઓફ નેચરલ ગેસ – ચેલેન્જીસ એન્ડ પ્રોસ્પેક્ટ્સ” વિષય પરના અહેવાલમાં સંસદીય પેનલે આ સમસ્યા તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું. આ સમિતિ સમક્ષ મર્યાદાઓ સમજાવતા પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, જો અત્યારે પૂછવામાં આવે કે શું પીએનજી દરેક ઘર સુધી પહોંચશે, તો જવાબ છે કે ના, તે પહોંચશે નહીં, કારણ કે પાઈપ દ્વારા ગેસ પૂરો પાડવાનો પ્રારંભિક ખર્ચ ઘણો ઊંચો છે.

મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સીજીડી કંપનીઓ ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં નેટવર્ક વિકસાવવા માટે લાયસન્સ માટે બિડ કરે છે, જેમાં તેઓ અમુક સંખ્યામાં પીએનજી કનેક્શન આપવા અને અમુક સંખ્યામાં કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ (CNG) સ્ટેશનો સ્થાપવાનો વાયદો કરે છે. જે કંપનીઓ તેમના લક્ષ્યાંકો પૂરા કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે, તેમને પેટ્રોલિયમ એન્ડ નેચરલ ગેસ રેગ્યુલેટરી બોર્ડ (PNGRB) દ્વારા નિર્ધારિત દંડ ભરવો પડે છે.

પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે સમિતિને જણાવ્યું હતું કે તેમણે રેગ્યુલેટરને સીજીડી કંપનીઓ પર તેમના લક્ષ્યાંકો પૂરા ન કરવા બદલ દંડ લાદવા માટે કહ્યું છે. અહેવાલમાં મંત્રાલયના અવતરણ મુજબ, કેટલાક લોકો એમ કહે છે કે આ કંપનીઓ દંડ ભરવામાં પણ ખુશ છે કારણ કે પાઈપ દ્વારા નેચરલ ગેસ કનેક્શન આપવાનો ખર્ચ દંડ કરતા પણ વધારે છે. આ બાબતે પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય, પીએનજીઆરબી અને ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલ (BPCL), હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલ (HPCL) અને ગેઇલ ઇન્ડિયા જેવી સરકારી ઉર્જા કંપનીઓએ ઈમેલ દ્વારા પૂછપરછ કરવા પર કોઈ પ્રતિસાદ આપ્યો નથી.

૨ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૧ ના રોજ લોકસભામાં લેખિત જવાબમાં, તત્કાલીન પેટ્રોલિયમ મંત્રી હાર્દીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે GAIL ગેસ લિમિટેડ, અવંતિકા ગેસ લિમિટેડ, મહારાષ્ટ્ર નેચરલ ગેસ લિમિટેડ, સીટી એનર્જી લિમિટેડ અને સંવાર્યા ગેસ લિમિટેડ સહિતની વિવિધ સીજીડી સંસ્થાઓ પર વિવિધ ઉલ્લંઘનો માટે કુલ ₹ ૨૧.૮ કરોડનો દંડ લાદવામાં આવ્યો હતો.

એપ્રિલ ૨૦૨૬ માં પીએનજીઆરબીના મોનિટરિંગ વિભાગના પ્રેઝન્ટેશન મુજબ, ઘરેલું પીએનજી કનેક્શન અને પાઈપલાઈન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના લઘુત્તમ કાર્ય કાર્યક્રમના લક્ષ્યાંકોમાં ઉણપ માટે ૨૦ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં કુલ ₹ ૩૪.૩૧ કરોડનો દંડ લાદવામાં આવ્યો હતો. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે દેશના પીએનજી અને સીએનજી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટેની મહત્વાકાંક્ષાઓના સ્કેલને જોતા, આ દંડ કંપનીઓને વ્યાવસાયિક રીતે બિનલાભદાયી વિસ્તારોમાં નેટવર્ક વિસ્તારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ખૂબ જ નાનો છે.

સંસદીય સમિતિના અહેવાલ મુજબ, લઘુત્તમ કાર્ય કાર્યક્રમ હેઠળ, અધિકૃત સંસ્થાઓએ ૨૦૩૪ સુધીમાં અંદાજે ૧૨.૬ કરોડ ઘરેલું પીએનજી કનેક્શન આપવા અને ૧૮,૩૩૬ સીએનજી સ્ટેશનો સ્થાપવા જરૂરી છે. ૩૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ સુધીમાં, કંપનીઓએ આશરે ૧.૬૩ કરોડ ઘરેલું પીએનજી કનેક્શન આપ્યા છે અને ૮,૬૧૬ સીએનજી સ્ટેશનો સ્થાપ્યા છે.