નવી દિલ્હીમાં યુગે યુગીન ભારત મ્યુઝિયમ બનાવવા કેબિનેટની મંજૂરી

પીઆઈબીના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ (CCEA) એ નવી દિલ્હીના નોર્થ અને સાઉથ બ્લોક કોમ્પ્લેક્સમાં 'યુગે યુગીન ભારત મ્યુઝિયમ' (YYBM) ના નિર્માણ માટે મંજૂરી આપી દીધી છે. આ મહત્વકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત કુલ ખર્ચ ₹૩,૨૩૦ કરોડ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જેનું મૂલ્યાંકન પબ્લિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બોર્ડ (PIB) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંગ્રહાલયની સ્થાપનાની જાહેરાત વડાપ્રધાન દ્વારા ૧૮ મે ૨૦૨૩ ના રોજ કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટ માટેની દરખાસ્તને ૨૭ જુલાઈ ૨૦૨૬ ના રોજ પબ્લિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બોર્ડ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને સંસ્કૃતિ મંત્રાલયે પણ તેની ભલામણો સાથે સહમતી દર્શાવી છે.

ઐતિહાસિક નોર્થ અને સાઉથ બ્લોક ઇમારતોમાંથી સરકારી કચેરીઓને અન્યત્ર ખસેડ્યા બાદ, આ જગ્યાનો ઉપયોગ જાહેર સાંસ્કૃતિક હેતુ માટે કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આ આઇકોનિક ઇમારતોના સ્થાપત્ય અને વારસાના પાસાઓને જાળવી રાખીને તેમને એક નવી સંસ્થાકીય ઓળખ આપવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ તબક્કાવાર રીતે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી ૨૦૩૦-૩૧ દરમિયાન અમલમાં મૂકવામાં આવશે. નોર્થ બ્લોકમાં 'અડોર્નમેન્ટ' (શણગાર) વિષય પર આધારિત પ્રથમ ગેલેરી ૨૦૨૭ ના ઉત્તરાર્ધમાં જાહેર જનતા માટે ખુલ્લી મૂકવાની અપેક્ષા છે. વધુ ગેલેરીઓ ઉમેરવા માટે એક મોડ્યુલર અભિગમ અપનાવવામાં આવી રહ્યો છે.

સંગ્રહાલય માટેની સામગ્રી અને સંગ્રહનું વિશ્લેષણ હાલમાં ચાલી રહ્યું છે. આ પ્રક્રિયામાં નેશનલ મ્યુઝિયમ, સંસ્કૃતિ મંત્રાલયના અન્ય સંગ્રહાલયો, ૫૨ એએસઆઈ સાઇટ મ્યુઝિયમ તેમજ વિવિધ રાજ્ય સંગ્રહાલયો અને ખાનગી સંગ્રહોમાંથી આશરે ૧૮ લાખ વસ્તુઓની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમને આ મ્યુઝિયમમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે. અન્ય ગેલેરીઓ સ્થાપત્ય અને સિટીસ્કેપ્સ, ગણિત અને ખગોળશાસ્ત્ર, ભાષાઓ અને લિપિઓ, શ્રદ્ધા અને આધ્યાત્મિકતા તથા ભારત કનેક્ટ્સ - વેપાર અને વિચારો જેવા વિવિધ વિષયો પર તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. પ્રોજેક્ટનું અમલીકરણ સંકલિત પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ, ડિઝાઇન અને ટેકનિકલ દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવશે.

આ મ્યુઝિયમ સાંસ્કૃતિક, શૈક્ષણિક, આર્થિક અને રોજગારની દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ પરિણામો લાવશે તેવી અપેક્ષા છે. ₹૩,૨૩૦ કરોડનો ખર્ચ વિગતવાર આર્કિટેક્ચરલ અને પ્રદર્શન ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ અને મ્યુઝિયમ આયોજનની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી કરાયો છે. આ સંગ્રહાલય ટિકિટ વેચાણ, ખાદ્ય અને પીણાની સુવિધાઓ, ઇવેન્ટ્સ, ડિજિટલ અનુભવો, ગાઇડેડ ટૂર અને રિટેલ આઉટલેટ્સ દ્વારા આવક પેદા કરશે. આ મ્યુઝિયમ વાર્ષિક ૧ કરોડ મુલાકાતીઓને સંભાળવા માટે સજ્જ કરવામાં આવી રહ્યું છે. તે સામાન્ય જનતા, વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, વિદ્વાનો અને પ્રવાસીઓ માટે જ્ઞાન અને સંશોધનનું કેન્દ્ર બનશે.

નોર્થ અને સાઉથ બ્લોક એ નવી દિલ્હીમાં સ્થિત ભારત સરકારના મહત્વના વહીવટી સંકુલ છે. દાયકાઓ સુધી આ ઇમારતો દેશના મહત્વના મંત્રાલયો અને વહીવટી કાર્યાલયોનું મુખ્ય મથક રહી હતી, જે હવે સાંસ્કૃતિક વારસાના જતન માટે સંગ્રહાલયમાં પરિવર્તિત થવા જઈ રહી છે.