ભારત દ્વારા દિલ્હીમાં પ્રથમ એસસીઓ સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમનું આયોજન

ભારત આગામી ૨૦ થી ૨૨ નવેમ્બર દરમિયાન દિલ્હીમાં શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) ના પ્રથમ 'સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ'નું આયોજન કરવા જઈ રહ્યું છે. 'ધ હિન્દુ'ના અહેવાલ મુજબ, આ કાર્યક્રમ માટે ભારત દ્વારા પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રીય વારસો અને સંસ્કૃતિ મંત્રી ઓરંગઝેબ ખાન ખિચીએને પણ સામેલ થવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે. જો તેઓ ભારત આવશે, તો ૨૦૨૩ પછી ભારતની મુલાકાતે આવનાર તેઓ પ્રથમ પાકિસ્તાની મંત્રી હશે. પાકિસ્તાને હજુ સુધી એ નક્કી કર્યું નથી કે આ સંવાદ મંચ પર તેના પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ કોણ કરશે.

આ કાર્યક્રમનું આયોજન સંસ્કૃતિ મંત્રાલય અને વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવશે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ કાર્યક્રમનું ઉદ્ઘાટન કરશે. આ મલ્ટીલેટરલ પહેલનો હેતુ સભ્ય દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સંબંધો અને પરસ્પર સમજણને મજબૂત કરવાનો છે. આ ફોરમમાં ચીન, રશિયા, ઈરાન, બેલારુસ અને મધ્ય એશિયાઈ દેશો સહિત ૧૦ સભ્ય દેશોના સાંસ્કૃતિક મંત્રીઓ તેમજ ૧૫ સંવાદ ભાગીદારો અને અવલોકનકારક દેશોને પણ આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે.

દિલ્હીના ઐતિહાસિક પુરાણા કિલ્લામાં આ કાર્યક્રમ યોજાશે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ૧૬મી સદીમાં સમ્રાટ હુમાયુ દ્વારા નિર્મિત આ કિલ્લાની પસંદગી તેના પ્રાચીન ભૂતકાળ સાથે જોડાયેલા મહત્વને કારણે કરવામાં આવી છે. પુરાણા કિલ્લો એવા અનેક ઉત્ખનનનું સ્થળ છે જે ભારતનો લગભગ ૩,૦૦૦ વર્ષ જૂનો પ્રાચીન ઇતિહાસ દર્શાવે છે, જેમાં પ્રી-મૌર્ય, મૌર્ય, સુંગ, કુષાણ, ગુપ્ત, પોસ્ટ-ગુપ્ત સમયગાળાથી લઈને મધ્યકાલીન રાજપૂત, સલ્તનત અને મુઘલ કાળનો સમાવેશ થાય છે.

વડાપ્રધાન મોદીએ ગયા વર્ષે તિયાનજિનમાં એસસીઓ નેતાઓના શિખર સંમેલનમાં આ સંવાદનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, જેને બાદમાં એસસીઓ કાઉન્સિલે મંજૂરી આપી હતી. આ કાર્યક્રમ હેઠળ ચાર મુખ્ય વિષયો પર ચર્ચા કરવામાં આવશે: ધર્મ અને દાર્શનિક પરંપરાઓને આવરી લેતો 'મોનાસ્ટિક ટ્રેલ્સ', કલા અને સ્થાપત્ય, ભાષા, સાહિત્ય, લિપિ અને હસ્તપ્રત પરંપરાઓ, અને તમામ દેશોમાં સાંસ્કૃતિક અભિવ્યક્તિ અને જીવંત પરંપરાઓ.

પાકિસ્તાન સાથેના તાજેતરના તણાવપૂર્ણ સંબંધો વચ્ચે આ આમંત્રણ મહત્વનું માનવામાં આવે છે. 'હસ્ટન ટાઈમ્સ'ના અહેવાલ મુજબ, આ આમંત્રણ 'ઓપરેશન સિંદૂર' ના લગભગ ૧૮ મહિના પછી આવ્યું છે. ઓપરેશન સિંદૂર એ પહલગામ આતંકવાદી હુમલાને કારણે સર્જાયેલ ચાર દિવસનો લશ્કરી સંઘર્ષ હતો, જેમાં ભારતીય દળોએ પાકિસ્તાન અને PoK માં નવ આતંકવાદી કેમ્પ પર બોમ્બમારો કરીને ઓછામાં ઓછા ૧૦૦ આતંકવાદીઓને મારી નાખ્યા હતા. આ સંઘર્ષ ૭ મે થી ૧૦ મે દરમિયાન થયો હતો.

અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પાકિસ્તાનને આપવામાં આવેલું આ આમંત્રણ એ બહુપક્ષીય પહેલ છે અને તેનો પાકિસ્તાન સાથેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. આ વિકાસને વ્યાપક સંદર્ભમાં જોવો જોઈએ. અગાઉ, સપ્ટેમ્બર મહિનામાં, ભારત દ્વારા એસસીઓ નેશનલ કોઓર્ડિનેટર આલોક ડિમરીને ઇસ્લામાબાદ મોકલવામાં આવ્યા હતા, જેઓ પાકિસ્તાનની એસસીઓ પ્રમુખતા અને આગામી બેઠકોની તૈયારીઓ માટેની પ્રથમ સંકલન બેઠકમાં ભારતીય ટીમનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા.

ભારતે ૨૦૧૬ થી પાકિસ્તાન સાથેના મતભેદોને કારણે ઇસ્લામાબાદમાં સાર્ક (SAARC) ની બેઠકોમાં ભાગ લેવાનો ઇનકાર કર્યો છે, પરંતુ ભૂતકાળમાં એસસીઓ ની બેઠકોમાં ભાગ લીધો છે. રક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે તાજિકિસ્તાનના દુશાન્બેમાં એસસીઓ કાઉન્સિલ ઓફ હેડ્સ ઓફ ગવર્નમેન્ટની ૨૫મી બેઠકમાં જણાવ્યું હતું કે ભારત આ વર્ષના અંતે પ્રથમ એસસીઓ સિવિલાઇઝેશન ડાયલોગ ફોરમનું આયોજન કરશે. તેમણે આતંકવાદ સામે લડવા માટે સામૂહિક અને અસંમતિપૂર્ણ અભિગમની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા કહ્યું હતું કે આતંકવાદને ટેકો આપનાર સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમને તોડી પાડવી જોઈએ.

શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) એ એક પ્રાદેશિક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠન છે જેની સ્થાપના ૨૦૦૧ માં ચીન, રશિયા, કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, તાજિકિસ્તાન અને ઉઝબેકિસ્તાને મળીને કરી હતી. ભારત ૨૦૧૭ માં તેનો પૂર્ણ સભ્ય બન્યો હતો અને પાકિસ્તાન પણ ૨૦૧૭ માં જોડાયું હતું. ૨૦૨૩ માં ઈરાન પણ સભ્ય બન્યું હતું. હાલમાં બેલારુસ, ચીન, ભારત, ઈરાન, કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, પાકિસ્તાન, રશિયા, તાજિકિસ્તાન અને ઉઝબેકિસ્તાન એ સભ્ય દેશો છે. પાકિસ્તાન હાલમાં ૨૦૨૬-૨૭ માટે એસસીઓનું અધ્યક્ષપદ સંભાળી રહ્યું છે.

વિદેશ મંત્રાલયના સેક્રેટરી (વેસ્ટ) સિબી જ્યોર્જે જણાવ્યું હતું કે ભારત એસસીઓ સાથે એક મહત્વપૂર્ણ સંગઠન તરીકે વ્યવહાર કરે છે. વ્યક્તિગત દેશો સાથેના જોડાણ અંગે યોગ્ય સમયે યોગ્ય સત્તાધિકારી દ્વારા નિર્ણય લેવામાં આવશે.