ખેડૂતોને કૃષિ જૈવવિવિધતાના રક્ષક તરીકે ઓળખ આપવા ડૉ. પી.કે. મિશ્રાનું આહ્વાન

પીઆઈબી અમદાવાદના અહેવાલ મુજબ, પ્રધાનમંત્રીના અગ્ર સચિવ ડૉ. પી.કે. મિશ્રાએ અમદાવાદ ખાતે પ્રોટેક્શન ઓફ પ્લાન્ટ વેરાયટીઝ એન્ડ ફાર્મર્સ રાઈટ્સ ઓથોરિટી (PPVFRA)ના ૨૨મા સ્થાપના દિવસ અને પ્લાન્ટ જીનોમ સેવિયર એવોર્ડ સમારોહને સંબોધિત કર્યો હતો. આ પ્રસંગે તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોને માત્ર કૃષિ પરિવર્તનમાં ભાગીદાર જ નહીં, પરંતુ ભારતની કૃષિ જૈવવિવિધતાના રક્ષક અને સંશોધક તરીકે સન્માનિત ઓળખ મળવી જોઈએ. તેમણે ખેડૂતોના પરંપરાગત જ્ઞાનને આધુનિક વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો, બિયારણ પ્રણાલીઓ અને વિશાળ બજારની તકો સાથે જોડવાની આવશ્યકતા પર ભાર મૂક્યો હતો.

ડૉ. મિશ્રાએ નોંધ્યું હતું કે પ્રોટેક્શન ઓફ પ્લાન્ટ વેરાયટીઝ એન્ડ ફાર્મર્સ રાઈટ્સ એક્ટ, ૨૦૦૧ના અમલીકરણના ૨૫ વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભારતની સમૃદ્ધ કૃષિ જૈવવિવિધતા આબોહવા પરિવર્તન, પાણીની અછત અને વિવિધ રોગો સામે ટકી શકે તેવા પાકો વિકસાવવા માટે અત્યંત મહત્વની છે. આ સંદર્ભમાં તેમણે ઓડિશાના કોરાપુટનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું, જે સમુદાય-આધારિત સંરક્ષણનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે અને તેને ૨૦૧૨માં વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા મળી હતી. તેમણે દેશના ૨૨ કૃષિ-જૈવવિવિધતા હોટસ્પોટ્સનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

ભારતની વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિઓ વિશે વાત કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે ICAR-NBPGR ખાતેની નેશનલ જીનબેંક વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી જીનબેંક છે. દેશની નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ સિસ્ટમ દ્વારા આબોહવાને અનુકૂળ હોય તેવી આશરે ૩,૦૦૦ પાકની જાતો તૈયાર કરવામાં આવી છે. તેમણે ખેડૂતોના અધિકારો અને વનસ્પતિ સંવર્ધકોના અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવતા કાયદાકીય માળખાની પ્રશંસા કરી હતી. આ ઉપરાંત, નેશનલ જીન ફંડ અને લાભ-વહેંચણીની જોગવાઈઓ ખેડૂતોને આર્થિક રીતે સક્ષમ બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ હોવાનું તેમણે ઉમેર્યું હતું.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતના યોગદાનને બિરદાવતા ડૉ. મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોના અધિકારો માટે ભારતે વૈશ્વિક મંચ પર સક્રિય ભૂમિકા ભજવી છે. તેમણે સામુદાયિક બિયારણ બેંકો અને ફિલ્ડ જીન બેંકોને વધુ મજબૂત બનાવવા પર ભાર મૂક્યો હતો. ખેડૂતોને ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન્સ (FPOs) સાથે જોડીને તેમને આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે તેમણે હાકલ કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર એવોર્ડ આપવાથી ખેડૂતનું સન્માન થાય છે, પરંતુ બજાર અને બિયારણની સાંકળમાં તેમને મળતો વાજબી હિસ્સો જ તેમને દરેક સિઝનમાં ટકાવી રાખે છે.

PPVFRA એ ભારત સરકાર દ્વારા ૨૦૦૧ના કાયદા હેઠળ સ્થાપિત એક વૈધાનિક સંસ્થા છે. આ સંસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છોડની નવી જાતોના સંરક્ષણ માટે એક અસરકારક પ્રણાલી સ્થાપિત કરવાનો અને ખેડૂતોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો છે. તે વનસ્પતિ સંવર્ધકો અને ખેડૂતોના હિતોનું સંતુલન જાળવીને કૃષિ ક્ષેત્રે સંશોધન અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.