પશુઓમાં ફુટ-એન્ડ-માઉથ રોગ સામે લડવા માટે નેશનલ એક્સરસાઇઝ વજ્ર-સેટ પૂર્ણ

ભારત સરકારના પશુપાલન અને ડેરી વિભાગે (DAHD) બેંગલુરુ ખાતે ICAR-નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વેટરનરી એપિડેમિયોલોજી એન્ડ ડિસીઝ ઇન્ફોર્મેટિક્સ (ICAR-NIVEDI) ના સહયોગથી 'વજ્ર-સેટ' (VAJRA-SAT) નામની બે દિવસીય નેશનલ ટેબલટોપ એક્સરસાઇઝનું આયોજન કર્યું હતું. ૪ અને ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ યોજાયેલી આ કવાયત ફુટ-એન્ડ-માઉથ ડિસીઝ (FMD) ના સેરોટાઇપ SAT-૧ ની તૈયારીઓ પર કેન્દ્રિત હતી. આ સમગ્ર કાર્યક્રમ “ડિટેક્ટ અર્લી, કન્ફર્મ ફાસ્ટ, કન્ટેન ટુગેધર” થીમ હેઠળ યોજાયો હતો.

PIB દિલ્હીના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં અત્યાર સુધી FMD સેરોટાઇપ SAT-૧ નોંધાયો નથી. જોકે, આ રોગ આફ્રિકાથી આગળ વધીને પશ્ચિમ એશિયાના કેટલાક ભાગોમાં ફેલાયો હોવાથી, પશુઓના સ્વાસ્થ્ય, ખેડૂતોની આજીવિકા અને પશુધન અર્થતંત્રને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ એક સક્રિય તૈયારી તરીકે હાથ ધરવામાં આવી હતી.

આ કવાયતમાં ૨૫ રાજ્યો, ૩ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને મુખ્ય રાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના ૮૩ પ્રતિભાગીઓએ ભાગ લીધો હતો. જેમાં રાજ્ય પશુપાલન વિભાગો, ICAR સંસ્થાઓ, વેટરનરી ડાયગ્નોસ્ટિક લેબોરેટરીઝ, વેટરનરી યુનિવર્સિટીઓ, રસી ઉત્પાદકો તેમજ સંરક્ષણ અને સરહદ સુરક્ષા એજન્સીઓના પ્રતિનિધિઓ સામેલ હતા. સહભાગીઓએ કાલ્પનિક આઉટબ્રેક પરિસ્થિતિઓ દ્વારા રોગની વહેલી ઓળખ, લેબોરેટરી કન્ફર્મેશન, એપિડેમિયોલોજિકલ તપાસ, પશુઓની અવરજવર પર નિયંત્રણ, કટોકટીમાં રસીકરણની તૈયારી, જોખમ સંચાર અને સંકલિત પ્રતિસાદ પર ચર્ચા કરી હતી.

૪ નવેમ્બરના રોજ પશુપાલન કમિશનર ડૉ. નવીના બી.એમ. દ્વારા આ કાર્યક્રમનું ઉદઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે કેન્દ્ર અને રાજ્ય એજન્સીઓ વચ્ચે અસરકારક સંકલન અને રોગની વહેલી ઓળખના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. ICAR-NIVEDI ના ડાયરેક્ટર ડૉ. બલદેવ આર. ગુલાટીએ FMD SAT-૧ ની બદલાતી એપિડેમિયોલોજિકલ સ્થિતિ અને પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીની જરૂરિયાત જણાવી હતી. ICAR-નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફુટ-એન્ડ-માઉથ ડિસીઝ (ICAR-NIFMD) ના ડાયરેક્ટર ડૉ. જે.કે. મોહપાત્રએ લેબોરેટરીની તૈયારી અને ઝડપી નિદાન પર ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલ સેક્રેટરિયેટના ડાયરેક્ટર બ્રિગેડિયર એમ.એમ. રામચંદ્રએ સરહદ પરની સતર્કતા અને આંતર-એજન્સી સંકલન પર ભાર મૂક્યો હતો.

૫ નવેમ્બરના રોજ યોજાયેલા સમાપન સત્રની અધ્યક્ષતા DAHD ના એડિશનલ સેક્રેટરી (લાઈવસ્ટોક હેલ્થ) શ્રી રામા શંકર સિન્હાએ કરી હતી. તેમણે ICAR-NIFMD ના ટેકનિકલ સમર્થન સાથે પ્રાદેશિક FMD લેબોરેટરીઝ અને પ્રાદેશિક રોગ નિદાન લેબોરેટરીઝ (RDDLs) ની ક્ષમતા વધારવાની વાત કરી હતી. પ્રતિભાગીઓએ સમયસર રિપોર્ટિંગ, રસીની તૈયારી અને આંતર-રાજ્ય સંકલનના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આ કવાયતમાંથી મળેલા સૂચનોનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રીય પ્રતિસાદ વ્યૂહરચના વિકસાવવા માટે કરવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ FMD-ફ્રી કમ્પાર્ટમેન્ટેશન પર એક અલગ ટેકનિકલ બેઠક યોજાઈ હતી. એડિશનલ સેક્રેટરી (LH) અને પશુપાલન કમિશનરની સહ-અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી આ બેઠકમાં સીમેન પ્રોડક્શન સેન્ટર્સ અને સીમેન બેંકોના FMD-ફ્રી કમ્પાર્ટમેન્ટેશન પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી, જેથી પશુધન જિનેટિક સંસાધનોનું રક્ષણ કરી સુરક્ષિત વેપારને પ્રોત્સાહન આપી શકાય.